blog

Blog – Open bouwen in de lift

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Wonen in de grote steden wordt steeds duurder. Open bouwen zit in de lift. Het vertegenwoordigt een boeiende aanzet waarmee nieuwe methoden voor projectontwikkeling worden verkend. In deze projecten worden tevens nieuwe vormen van collectiviteit onderzocht. Gaat de architectuur hierdoor veranderen?

Vorige week vond op het World Architecture Festival in Amsterdam de eerste Open Building Summit plaats. Onder deze vlag kwamen hoofdzakelijk Amsterdamse architecten bijeen, die de principes van open bouwen willen inzetten voor de transitie naar een circulaire bouwindustrie en stad. Op deze manier hopen ze een ​​duurzame en gepersonaliseerde manier van leven mogelijk te maken. Duidelijk is dat de huidige woningcrisis dit collectief van architecten vleugels kan geven.

Oprichters van het platform OpenBuilding.Co dat vorige week zijn eerste Summit hield in Amsterdam Beeld OpenBuilding.Co

Circulaire economie

De claims van dit architectencollectief zijn niet gering. Met open gebouwen kun je de grote ecologische voetafdruk van de wereldwijde bouwsector drastisch verminderen. Door de levensduur van gebouwen te verlengen en circulaire economieën aan te gaan, kun je de productie van afval en CO2-uitstoot sterk verminderen. Ook is de verwachting dat Open gebouwen de overgang van de consumptiemaatschappij naar een samenleving op basis van participatie, betrokkenheid en inclusiviteit zullen bevorderen.

Woongebouw Patch 22 in Amsterdam door Tom Frantzen Beeld Luuk Kramer

Habraken als voorloper

De oprichters van OpenBuilding.co verwijzen naar het werk van John Habraken die in het boek De Dragers en de mensen uit 1961 het onderscheid tussen drager en inbouw introduceerde. Het ging Habraken nadrukkelijk niet om een skelet dat je kunt invullen, maar om een scheiding van zeggenschap. In Habrakens optiek behoren uitsluitend de gemeenschappelijke ruimtes, waaronder ingangen, gangen, trappenhuizen en zalen, tot de verantwoordelijkheid van de architect.

John Habraken (links) in Delft Beeld Harm Tilman

Condities zijn veranderd

Vergeleken met de jaren zestig, zijn de condities veranderd. Gebouwen zijn complexer geworden, er wordt sneller en efficiënter gebouwd en de variatie in gebruik is sterk toegenomen. Zoals Habraken zelf al onderkende, is door de individualisering het gemeenschappelijke verloren gegaan. Een reden dat in het huidige open bouwen niet meer wordt gesproken over een scheiding van zeggenschap, maar over toe-eigening en co-creatie.

Woongebouw Fenix I op Katendrecht in Rotterdam door Heijmans en Mei architects and planners Beeld Ossip van Duivenbode

Woongebouw Fenix I op Katendrecht in Rotterdam door Heijmans en Mei architects and planners Beeld Ossip van Duivenbode

Wat is open bouwen?

De principes van open bouwen zijn eenvoudig uit te leggen. Gebouwen veranderen omdat mensen dat doen. Maar permanentie is minstens zo belangrijk. Het scheiden van delen die langdurig en korter bestaan, is sleutel tot een open bouwen strategie. In open bouwen is de verantwoordelijkheid met betrekking tot verandering van functie, gebruik en technologie verdeeld over meerdere actoren, waaronder gebruikers.

Woongebouw CiWoCo 1.0 in Amsterdam door GAAGA, winnaar van de ARC19 Innovatie Award

Eindeloze stad

Voor Habraken is verandering de sleutel om de essentie van de gebouwde omgeving te begrijpen. De vraag is daarmee hoe je beslissingen neemt, en welke ontwerpstrategieën je hanteert voor gebouwen die positief reageren op verandering. Op dit punt tekenden zich tijdens de summit twee posities af. Tegenover gebouwen die zelf kunnen veranderen om zich zo aan veranderende omstandigheden aan te passen, staan gebouwen die zodra ze niet meer voldoen aan de wensen van de gebruikers, kunnen worden gedemonteerd en opnieuw gebouwd. Het leidde tot boeiende en vruchtbare discussies.

Jakarta hotel, Amsterdam - SeARCH

Jakarta hotel in Amsterdam door SeARCH

Wind in de zeilen

OpenBuilding.co heeft de wind in de zeilen en dient zich aan als een alternatief voor modulaire bouwen, tiny houses, bouwgroepen en woongenootschappen. In OpenBuilding.co bruist het van energie en initiatieven. Initiatiefnemers Marc Koehler en Caroline Kruit kondigden tijdens de Summit de oprichting van een Open Building Academy aan, naast jaarlijks te houden Summits, Audio Tours en projectbezoeken.

Manifest van OpenBuilding.Co, geschreven door Marc Koehler en Berend Koolhaas

Open bouwen als beweging

Of daarmee ook al sprake is van een beweging, zoals moderator Indira van ’t Klooster opperde, is een vraag die open staat. Vermoedelijk zat een van de participerende architecten er dichter bij, toen hij het initiatief betitelde als een praatclub waar je allemaal beter van kunt worden. Maar zeker is dat OpenBuilding.co tot een beweging kan uitgroeien.

Legale mogelijkheden

Tijdens de summit ontbrak het bepaald niet aan inspirerende aanzetten. Volgens Robert van Ieperen van Fakton zullen architecten voor de ontwikkeling van geschikte business modellen verder dienen te kijken dan een project lang is. Tom Frantzen wees op het belang van wettelijke regelingen, naast technische en methodische vragen. Gaan architecten zich bijvoorbeeld inzetten voor wettelijke vormen van duurzaamheid gebaseerd op de principes van open bouwen?

Invloed verwerven

OpenBuilding.co heeft in potentie een mooie toekomst voor zich. Veel zal afhangen van de vraag in hoeverre ze invloed (en daarmee macht) weet te verwerven en meer is dan de som van individuele projecten. Ook zal het interessant zijn om te zien en in hoeverre bijvoorbeeld bouwers en gebruikers zich gaan aansluiten bij dit initiatief. Hopelijk weet OpenBuilding.co het momentum te verzilveren.

Lees meer over Open Bouwen

Reageer op dit artikel