blog

Blog – Veld en volume: Basisstructuur hof voor gemeenschappelijk wonen

Stedenbouw

Blog – Veld en volume: Basisstructuur hof voor gemeenschappelijk wonen
Hof voor gemeenschappelijk wonen door Flip Krabbendam. Beeld Thomas Fell

Door Philip Krabbendam – Hoe nodig je uit tot betrokkenheid van mensen op elkaar en hun woonomgeving? Dat demonstreer ik aan de hand van een hof voor cohousing. Vandaag kijken we naar het ontwerp van een ‘basisstructuur’ en de verdere uitwerking van een ‘ruimtelijke opzet’ en een ‘voorontwerp’. 

In deze serie wil ik laten zien welke kwaliteiten kunnen uitnodigen tot betrokkenheid, van mensen op elkaar en op hun woonomgeving. Dit aan de hand van een project voor ‘gemeenschappelijk wonen’ of ‘cohousing’, zie de bovenstaande illustratie.Hierbij wil ik ook demonstreren hoe de ontwerpmethode ‘Veld en Volume’, die ik voor dit doel ontwikkelde, hier met succes kan worden ingezet, niet alleen op het niveau van het project, maar ook op hogere ruimtelijke en sociale schaalniveaus en met verschillende actoren: een stedenbouwkundig ontwerper, een architect en bewoners.

Basisstructuur

In dit voorbeeld wil ik beginnen met een stedenbouwkundige basisstructuur voor een buurtje, schaal 1 a 400, waarbij ik uitga van (gefingeerde) gegevens van de gemeente, zoals de uitkomsten naar onderzoeken naar woonwensen en prognoses en eigen beleidslijnen. Dan zou het resultaat van deze werkwijze eruit kunnen zien als op onderstaande illustratie.

Basisstructuur op basis van gegevens over voorkeuren voor aantallen, gedeelde voorzieningen en grondgebonden dan wel gestapelde woningen

Basisstructuur op basis van gegevens over voorkeuren voor aantallen, gedeelde voorzieningen en grondgebonden dan wel gestapelde woningen

Centraal gelegen is het rode veld, bedoeld voor voorzieningen voor het gehele buurtje. De groene velden verwijzen naar de hoven. Hier zien we in totaal bijna 200 woningen:

  • linksboven: 4 groepen van 10 gezinswoningen type 2 onder 1 kap
  • Midden links 4 groepen bestaande uit 6 rijtjeswoningen
  • Linksonder: 4 lagen van 8 maisonnettes
  • Rechtsboven: 6 groepen van 6 rijtjeswoningen
  • Midden rechts: 4 groepen van 8 rijtjeswoningen
  • Rechtsonder: 3 groepen van 4 grondgebonden woningen met daarbovenop 6 gestapelde woningen

Ruimtelijke opzet

Voor het omvormen van deze basisstructuur tot een ruimtelijke opzet zou een stedenbouwkundige kunnen worden ingezet. Deze kan voorstellen doen voor voorzieningen en activiteiten, ten behoeve van de identiteit en de sociale samenhang op de verschillende schaalniveaus.

Een bewerking van de ‘basisstructuur’ tot ‘ruimtelijke opzet’

Een bewerking van de ‘basisstructuur’ tot ‘ruimtelijke opzet’

Voorontwerp buurt en hof

Op de onderstaande illustratie zien we een mogelijke uitwerking van de ruimtelijke opzet tot een voorontwerp van de buurt en van een van de hoven. Nu gaat het in deze serie om de uitwerking van het voorontwerp van een hof tot een definitief ontwerp van een project voor gemeenschappelijk wonen, maar om een idee van de context te geven wil ik eerst het voorontwerp van het middengebied toelichten, het schaalniveau van de buurt. Over dit voorontwerp heb ik meer uitgebreid geschreven in de serie ‘Bijvoorbeeld een buurtje’.

Voorontwerp, door Flip Krabbendam, voor de buurt (het rode veld) en een hof (een groen veld met gele velden). Beeld Yasser Hassan

Voorontwerp, door Flip Krabbendam, voor de buurt (het rode veld) en een hof (een groen veld met gele velden). Beeld Yasser Hassan

De buurt

Centraal staat hier een waterbuffer in een rechthoekige omlijsting, met achterin een helofytenfilter. De waterbuffer vervult hier ook de functie van ‘drager’ (Habraken) terwijl de eilanden fungeren als ‘inbouwpakket’. Dit omwille van de flexibiliteit; de behoeften van de bewoners kunnen in de tijd veranderen. Achterin zien we een route over een aantal eilanden die uitnodigt tot ‘flaneren’ langs een reeks eilanden met speelvoorzieningen voor kinderen.

Flaneren voor kinderen. Beeld Yasser Hassan

Flaneren voor kinderen. Beeld Yasser Hassan

Hieraan ligt het idee ten grondslag dat contact tussen mensen, in dit geval kinderen, wordt bevorderd door kleine afgebakende ruimten (‘openbare privéruimten’) waaraan een gespreksonderwerp is verbonden. (Whyte: ‘triangulation’) In dit geval zijn de afgebakende ruimten gevormd door de speelvoorzieningen, een klimrek, een wip en een schommel, die tevens het gespreksonderwerp vormen.

Op de voorgrond is volgens hetzelfde principe een reeks kleinschalige voorzieningen gedacht ten behoeve van ‘flanerende’ volwassenen.

Flaneren voor volwassenen. Beeld Yasser Hassan

Flaneren voor volwassenen. Beeld Yasser Hassan

Zoals een kampvuur, een plek om eendjes te voeren, een schaduwplek onder een boom, een kleine zonneweide en kleedhokjes met een terras voor eventuele zwemmers.

Achter de waterbuffer zien we een pluktuin annex kinderboerderij en op de voorgrond een drempelgebied. Dit is een overgangsgebied tussen het buurtje en het hogere schaalniveau van de wijk. Hier kan men vanaf het buurtje zicht op de wijk. Hiervoor is een voorzien in een uitkijktoren en een overkapping waaronder men kan plaatsnemen. Omgekeerd kan men vanuit de wijk contact houden met de bewoners van het buurtje die zich hier kunnen manifesteren. Bijvoorbeeld door producten aan te bieden, onder de overkapping, die geproduceerd zijn in het buurtje of door voorbijgangers uit de wijk uit te nodigen, misschien voor een spelletje jeux de boule.

Om ontwikkelingen te bevorderen is in het plan ook een zogenaamde ‘wandelgang’ opgenomen, de rode stippellijn rond de centrale waterbuffer, die is te zien op de linker illustratie. De overstekende stippellijnen zijn bedoeld voor het flaneren van kinderen respectievelijk volwassenen.

Hier kunnen buurtbewoners rond de centrale voorzieningen wandelen en daarover, vanaf een afstandje de situatie beschouwen en daarover van gedachten wisselen. Denk aan het concept van de Griekse Stoa, vanwaar men een blik kon werpen op de activiteiten in de agora, om zich daar een menig over te vormen. In dergelijke margegebieden kunnen nieuwe ideeën gevormd worden die ontwikkelingen stimuleren. Om dergelijke gesprekken te faciliteren is op de achtergrond, tegen de pluktuin annex kinderboerderij een bankje geplaatst, een ‘openbare privéruimte’ van waar men het binnengebied, de gespreksaanleiding, kan overzien.

Commons en coöps

In dit voorontwerp wordt duidelijk gemikt op betrokkenheid van bewoners, op hun omgeving en op elkaar, waarmee de basis wordt gelegd voor commons en coöperaties waarin bewoners de mogelijkheid hebben hun eigen omgeving te beheren en vorm te geven. Waarmee een aanzet wordt gegeven voor vestigen van een nieuwe economie waarin gebruikers en producenten samenwerken. Ook hier heb ik eerder uitgebreid over geschreven in Ontwerpen voor een coöperatieve economie.

Volgende aflevering

In de volgende episode wil ik laten zien welke kwaliteiten zijn voorgesteld in het voorontwerp van de hof. Waarbij ook gekeken wordt naar de groepen die onderdeel uitmaken van de hof en de woningen die deel uitmaken van de groepen.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel