blog

Blog – Architectuur in de mist

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Verwarring over het authentieke gehalte van gebouwen neemt de laatste tijd alleen maar toe, aldus een van de films op het AFFR. Architectuur lijkt te verdwijnen in een dikke mist. Op welke vlakken kan ze er toe doen?

Gaan icoongebouwen over architectuur, of is het louter de beleving die regeert, vroeg Astrid Aarsen zich af naar aanleiding van ‘The Real Thing’, de openingsfilm van het AFFR 2019, die ik jammer genoeg zelf niet kon zien vanwege onze trip naar Hamburg. In deze film passeren een groot aantal fake steden de revue. Aarsen concludeert na het zien van deze film, dat het onderscheid tussen echt en nep nauwelijks nog uitmaakt.

Still uit ‘The Real Thing’ (2018) door Benoit Felieci

Architectuur als bijzaak

Ook volgens Harry den Hartog maakt niemand van de passanten in deze film zich echt druk over authenticiteit. Den Hartog spreekt uit eigen ervaring. Uit onderzoek dat hij deed in Shanghai, blijkt dat veel bewoners, gebruikers en passanten niet of nauwelijks besef hebben van wat gekopieerd of gesimuleerd is. “De architectuur is vaak bijzaak en voor velen zelfs helemaal geen issue. Voor hen is de ‘fake city‘ een ‘real city‘”, aldus Den Hartog.

Still uit ‘The Real Thing’ (2018) door Benoit Felieci

Dikke mist

Nauwelijks treffender kan het verdwijnen van architectuur uit het openbare leven worden getypeerd. ‘The real thing’ schets weliswaar een extreme situatie, maar ze staat symbool voor de dikke mist die rond architectuur is komen te hangen. Het AFFR signaleert dit op een bitterzoete manier.

Chroniqueur van de stad

Een van de beste films die ik op het AFFR dit jaar zag, is de film ‘City of Gold’. De film schetst een portret van de onlangs overleden voedselrecensent Jonathan Gold die als een van de eersten niet alleen chique restaurants recenseerde, maar ook de keukens van alle in Los Angeles gevestigde minderheden. Hij groeide daarmee uit tot de chroniqueur van de veranderingen die deze stad de laatste jaren onderging.

City of Gold, een film van Laura Gabbart over voedselcriticus Jonathan Gold

Stad bewonen

Gold bracht met zijn recensies de ‘food scene’ van Los Angeles in kaart, zoals een van zijn bewonderaars het in de film verwoordt. Hij sprak in zijn kritieken op een directe manier de mensen aan die restaurants bezoeken en op zoek zijn naar iets nieuws. Zo kon hij via het voedsel en de bereiding ervan iets zeggen over de vele manieren waarop mensen een stad bewonen.

Vier ecologieën

Voedselcritici spelen nu blijkbaar de rol die vijftig jaar geleden architectuurcritici speelden. In 1967 bracht de Engelse architectuurcriticus Reyner Banham een boek uit over de architectuur van Los Angeles, waarbij hij op een voor die tijd geheel nieuwe manier de stad in kaart bracht. Volgens Banham bestaat Los Angeles uit vier ecologieën: kust, heuvels, laagvlakte en snelweg. Bij iedere ecologie hoort een bepaalde leefwijze en een navenante architectuur.

Reyner Banham loves Los Angeles

Rommelpagina’s

Architectuurkritiek vervult deze rol al lang niet meer. De kritieken zijn verbannen naar de rommelpagina’s van de culturele supplementen. Terwijl de opwinding die de musical Lazarus van David Bowie veroorzaakt, leidt tot een stroom artikelen en interviews in kranten en op nieuwssites, wordt het Parkpaviljoen op de Hoge Veluwe afgedaan met een bespreking van 300 woorden waarin tevens het bezoekerscentrum in Kinderdijk wordt behandeld.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock

Park Paviljoen De Hoge Veluwe door De Zwarte Hond en Monadnock, gezien vanaf parkeerterrein Beeld Stijn Bollaert

Schitteren door afwezigheid

De talk shows op de Nederlandse televisie geven een vergelijkbaar beeld. Terwijl de chefs van beroemde restaurants worden geïnterviewd en gedurende de uitzending hun kunsten live mogen vertonen, schitteren onze architecten door hun afwezigheid. Zeldzame optredens leveren meestal tenenkrommende vertoningen op.

Mist rond architectuur

Het AFFR registreert haarfijn de dikke mist die rond architectuur is komen te hangen. Dat zien je op meer plaatsen. Onlangs werd, zoals te verwachten was, bekend genaakt dat de renovatie van het Binnenhof met een jaar is uitgesteld. Maar nog steeds valt ondanks de beloofde openheid met geen mogelijkheid te zeggen wat architectonisch gezien nu precies aan de hand is. Voor velen is dit totaal geen issue.

Perspectief op de stad

De boeiende film ‘City Dreamers’ laat op pijnlijke wijze zien waar het in de architectuur op dit moment vaak aan ontbreekt. Deze documentaire van Joseph Hillel die op het AFFR kundig werd ingeleid door Petra Brouwer, gaat in op het werk van vier vrouwelijke architecten en landschapsarchitecten die allen in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw werden geboren en vanuit hun werk een nieuw perspectief op de stad ontwikkelden. Tegelijkertijd waren ze pioniers in een destijds geheel door mannen gedomineerde wereld.

Affiche van de film ‘City Dreamers’, hoogtepunt van AFFR 2019, met van links naar rechts Phyliis Lambert, Denise Scott Brown, Cornelia Hahn Oberlander en Blanche Lemco van Ginkel

Mogelijkheden van architectuur

Phyllis Lambert legt in deze film de vinger op de zere plek. Zodra architectuur haar afkomst verloochent en alleen nog maar wordt gezien als business, is het volgens haar helemaal afgelopen. Tegelijkertijd ziet ze wel degelijk mogelijkheden voor de architectuur en de rol die zij nu kan spelen. Volgens haar is de vraag hoe je de gebouwde omgeving als materiële kringloop organiseert. Tegelijkertijd kan architectuur volgens Lambert opnieuw relevant worden als ze zich mengt in het debat over de manier waarop mensen in de stad willen wonen.

Phyllis Lambert in de film ‘City Dreamers’

Levenskansen en -perspectieven

In hun pas verschenen boek ‘Stadt der Zukunft’ schrijven architect Friedrich von Borries en stedenbouwkundige Benjamin Kasten, dat ‘de ruimte en de dingen die ons omgeven, wezenlijke invloed hebben op onze verhouding tot de wereld, op onze levenskansen en -perspectieven.’ Ze komen hiermee verrassend dicht in de buurt van Lambert. Met het aansluiten op en het optimaliseren van de bestaande stad kom je er niet meer, aldus Von Borries en Kasten. Ook het functioneren en begrip van de stad zelf staan ter discussie. De structuur van de stad, maar ook de architectuur, de plattegronden en materialen.

Relevantie

Anders dan bij icoongebouwen, zijn dit vlakken waarop architectuur en stedenbouw er wel degelijk toe doenn en relevantie hebben. Die mist trekt dan vanzelf wel weer op.

Lees ook

Reageer op dit artikel