blog

Blog – Stad van de toekomst: Doe net alsof de stad een boerderij is

Stedenbouw

Blog – Stad van de toekomst: Doe net alsof de stad een boerderij is
Doe net alsof de stad een boerderij is, beeld Yorit Kluitman

Door Robbert Guis – Hoe ontwerp je de stad van de toekomst? Er spelen steeds meer complexe vraagstukken, waar architecten en stedenbouwkundigen slim op moeten inspelen. Door terug te gaan naar een boerderij op het oorspronkelijke platteland, kunnen we deze complexe opgaves tegelijkertijd aanpakken.

Na uitgebreid ontwerpend onderzoek met een multidisciplinair team, in opdracht van BNA Onderzoek, formuleerde Robbert Guis 9 lessen voor de stad van de toekomst. Welke houding ten opzichte van deze opgave moeten wij architecten en stedenbouwers hebben in tijden van grote transitie? Dit jaar verklaart hij elke maand een les nader met een blog. Vandaag les 1: Doe net alsof de stad een boerderij is.

Think of it as a farm

Zoals we afgelopen jaar hebben gezien in tal van tentoonstellingen en talkshows, staan we aan het begin van een groot aantal transities in onze steden. We zullen slim om moeten gaan met de middelen die we hebben voor deze verbouwing. Er is, simpel gezegd, nogal wat werk te doen. Slimme stedenbouw, waarin verschillende opgaven tegelijkertijd worden gecombineerd, is nodig om dit proces efficiënt te laten verlopen.

Hagen langs de weg in Yorkshire (UK), beeld Robbert Guis

Hagen langs de weg in Yorkshire (UK), beeld Robbert Guis

Deze manier van werken was in het verleden niet meer dan normaal bij het bouwen en verbouwen in en rondom het boerenerf. Op een boerenerf ga je slim om met het geld, de tijd en energie die je besteedt aan het bouwen. Een goed voorbeeld is het aanleggen van hagen of houtwallen. Ze beschermen een gewas tegen loslopend wild of vee op het erf, maar zijn tegelijkertijd een broedplek voor zangvogels. Het nut van de zangvogels is dat zij de vele insecten die de akkers belagen opruimen.

In die tijd moest elk onderdeel van een bouwwerk, vanwege het harde werk dat er voor nodig was, zich lenen voor meerdere doeleinden. Alison en Peter Smithson beschrijven dit mooi onder de titel Think of it as a farm: ““Well, if I have to do all that work, I also want it to do that and that and that.” Everything should have multiple uses.” De werkwijze van een boer wordt hier als voorbeeld gesteld een strategie die architecten kunnen toepassen.

Stenen muur begrenst verschillende velden, maar is tegelijkertijd een windscherm voor het vee in Nothumberland (UK), beeld Robbert Guis

Stenen muur begrenst verschillende velden, maar is tegelijkertijd een windscherm voor het vee in Nothumberland (UK), beeld Robbert Guis

Yes is more

Vorig jaar bezocht ik tijdens een fietsvakantie projecten ontworpen door het Deense bureau BIG. Ter voorbereiding keek ik aan aantal interviews met Bjarke Ingels via YouTube. Ik was eigenlijk nooit een groot fan van zijn werk, maar om Denemarken goed te leren kennen, moest ik, naast werk van Jorn Utzon en Arne Jacobsen, projecten zien van BIG. In een van de interviews die ik bekeek vertelt Bjarke Ingels over zijn werkwijze.

Aarhus Harbour Bad in Aarhus (Denemarken), beeld Robbert Guis

Aarhus Harbour Bad in Aarhus (Denemarken), beeld Robbert Guis

BIG probeert stelselmatig bij elke opgave naast de geijkte vragen uit een programma van eisen, zelf vragen toe te voegen. In Ingels zijn visie zou elk gebouw een oplossing moeten zijn voor zo veel mogelijk problemen tegelijkertijd. De energiecentrale Amager Bakke/Copenhill die BIG ontworpen heeft, is hiervan een prachtig voorbeeld. Tijdens het ontwerpproces bleek de energiecentrale, die afval verbrandt, dusdanig schone lucht uit te blazen dat er de mogelijkheid ontstond om een publiek programma toe te voegen.

Het gebouw is zo ontworpen dat het dak een grote skipiste is geworden. Waarmee Amager Bakke transformeerde van een geïsoleerd object naar een energiecentrale die in alle toonaarde publieke waarde genereert. Bjarke Ingels zegt over zijn manier van denken in het interview: “What we try to do is: we are not just gonna do this. We’re gonna do more. And then when you pile on more demands, you make the job more difficult, but you also make the solution more exiting.”

Complexiteit

Het verhaal van de toekomstige stad gaat nu precies over dit. We moeten heel veel tegelijkertijd en dat geeft de mogelijkheid om de stad ontzettend aantrekkelijk te maken. De grote transities rondom energie, economie, klimaat en digitalisering vragen om een andere inrichting van onze steden. Maar dat geldt net zo goed voor de sociaal maatschappelijke verschuivingen en de veranderende lokale- en internationale politieke krachten.

De opgave lijkt soms te complex. Dat maakt het zeer aantrekkelijk om elke oplossing voor ieder probleem in mootjes op te delen. Dit moeten we niet doen, zegt ook Maarten Hajer (professor Urban Futures bij de Universiteit Utrecht): “Mijn angst nu is niet dat die opgave te groot is; mijn angst is dat we ‘m, uit angst voor te veel onzekerheid, opgeknipt, sectoraal zullen willen aanpakken. Mijn alternatief is de opgave juist complexer te maken. En daardoor eenvoudiger onze doelen te bereiken.”

Amager Bakke / Copenhill in Kopenhagen, beeld Robbert Guis

Amager Bakke / Copenhill in Kopenhagen, beeld Robbert Guis

Ontwerpen

Voor mij is dit precies waar ontwerpen over gaat. Het produceren van vormen die de oplossing blijken voor een groot pakket aan eisen. Net zolang puzzelen totdat je een machine kunt maken die alles doet wat mogelijk is. De stad van de toekomst is niet een optelsom van alle antwoorden die naast elkaar bestaan. Nee, de stad van de toekomst is een optelsom van alle vragen.

Meer dan in de afgelopen decennia kunnen we als architecten en stedenbouwers daarom van maatschappelijke waarde zijn. Wij, ontwerpers, kunnen namelijk ontwerpen. Wij zijn per definitie professionals die kunnen werken in omstandigheden van grote complexiteit. En juist dat is waar de stad van de toekomst om zal vragen. Onze corebusiness, het ontwerpen, zullen we centraal moeten blijven stellen om het functioneren van onze leefomgeving van dienst te kunnen zijn.

In een boerenschuur komen 100 dingen tegelijkertijd samen in Auvergne (Frankrijk), beeld Robbert Guis

In een boerenschuur komen 100 dingen tegelijkertijd samen in Auvergne (Frankrijk), beeld Robbert Guis

Doe net alsof de stad een boerderij is

De opgave voor de toekomst is het ontwerpen van een goed functionerende complexe stad die duurzamer, schoner, veiliger en socialer zal zijn dan we tot nu toe gewend waren. Het meest eenvoudig kunnen we de opgave van de toekomstige stad wat mij betreft omschrijven als een boerderij op het oorspronkelijke platteland. Om goed te kunnen handelen, blijf ik hier inspiratie uit halen.

Het is voor mij meer dan een metafoor. Eerder een houding ten opzichte van de ontwerpopgave zelf, waarmee ik met hetzelfde idee de complexiteit in de stad wil aanpakken. Alle energie die we in nieuwe bouwwerken of buitenruimten stoppen, moeten zoveel mogelijk oplossingen tegelijkertijd produceren. Op deze manier kunnen we slim handelen met tijd, geld, grondstoffen en energie. Net als boeren dat al eeuwen doen in en rondom hun boerderijen.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel