blog

Blog – Privacy in de openbare ruimte: een nationale onderzoeksgame

Stedenbouw

Blog – Privacy in de openbare ruimte: een nationale onderzoeksgame
Impressie van “jouwbuurt, jouwdata” . beeld WEAREREASONABLEPEOPLE

Door Els Leclercq en Emiel Rijshouwer – Onze leefomgeving wordt steeds meer datagestuurd. Smart cities zijn de toekomst, zo wordt ons voorgehouden. Maar wat houdt deze ‘digitale samenleving’ precies in voor burgers? En voor bestuurders? Zowel burgers als bestuurders weten niet altijd goed welke ‘slimme’ ontwikkelingen gaande zijn en wat de meerwaarde of juist de negatieve consequenties kunnen zijn.

Na in vorige blogs te hebben geschreven over de mogelijke vermindering van het publieke karakter van burgers in de openbare ruimte, komt deze week de private zelf aan bod. In de openbare ruimte hebben we een publieke kant. We zijn voor de ander in deze ruimte zichtbaar en hoorbaar, maar tegelijkertijd onthullen we niet al onze eigenschappen en kenmerken aan de ander; we houden bepaalde zaken privé.

Door technologische innovaties verzamelen slimme apparaten steeds meer gegevens over burgers in de openbare ruimte. Dit kunnen onpersoonlijke gegevens zijn, zoals het grondwaterpeil, geluidsoverlast en luchtkwaliteit. Maar ook gegevens die wij wellicht privé willen houden, zoals onze verplaatsingen, betaalgegevens en voorkeuren. Deze data worden voor talloze doeleinden gebruikt; van publieke doeleinden zoals het veiliger en efficiënter maken van het stedelijk leven tot private commerciële doeleinden als persoonsgerichte advertenties. Je kunt je dus afvragen of naast ons publieke karakter ook onze privacy in het geding komt door het aftappen van data door publieke en private partijen in de openbare ruimte. Wat vinden burgers daar nu van?

De digitale stad

Wie zich in de openbare ruimte beweegt, kan beveiligingscamera’s, weerstations en verkeerssensoren onderscheiden. Maar voor veel mensen is het onduidelijk waar de vele andere kastjes aan muren en palen voor dienen. Welke gegevens verzamelen deze? Wie is de eigenaar? Wie creëert de achterliggende technologie? Wie beheert, analyseert en profiteert van de data?

Dataverwerking vindt achter de schermen plaats. Hoe houden we grip op al deze data en op het gebruik hiervan? Het gaat immers om de plaatsen waar we leven, om de openbare ruimte en daarbij om onze persoonlijke gegevens. Maar waar dataficeringsadepten ons voorhouden dat data helpen om steden efficiënter, veiliger, duurzamer en leefbaarder te maken, waarschuwen hun critici ervoor dat burgers langzamerhand niets anders meer zijn dan dataleveranciers aan bedrijven. Beide kampen pleiten voor meer kennis over en betrokkenheid van burgers bij de slimme stad. Maar wat weten burgers eigenlijk over deze slimme stad? Wat is hun houding met betrekking tot hun persoonlijke gegevens? En hoe handelen ze ten opzichte daarvan?

Een serie beveiligingscamera’s op Rotterdam Centraal. Beeld Els Leclercq

Een ‘slimme’ lantaarnpaal. beeld door Els Leclercq

“Jouw Buurt, Jouw Data”

Onderzoekers weten nog weinig van de verhouding tussen burger en het gebruik van grootschalige gegevens. Om hier meer inzicht in te krijgen is een nationaal onderzoek gestart, dat op 1 oktober door minister van Engelshoven is gelanceerd. Onder de titel ‘Jouw Buurt, Jouw Data’ poogt het onderzoek niet alleen om kennis, houding en gedrag van het Nederlandse publiek in kaart te brengen, maar ook om hun bewustwording op dit terrein te vergroten.

Het onderzoek is ontwikkeld door het Centre for BOLD Cities, een samenwerking tussen Universiteit Leiden, TUDelft en Erasmus Universiteit, voor het Weekend van de Wetenschap 2018. ‘Jouw Buurt, Jouw Data’ heeft de vorm van een interactieve, onderzoekende game. Deelnemers maken daarin een online wandeling door een virtuele openbare ruimte en ze beantwoorden diverse vragen over hun kennis en gedrag ten opzichte van privacy, surveillance en dataverzameling.

De antwoorden op de vragen kunnen inzicht verschaffen in de kennis van verschillende groepen respondenten van fysieke datapunten in de openbare ruimte en in hoe zij met deze datapunten omgaan. Zijn stedelingen of dorpelingen zich bewuster van de dataficering van hun omgeving? Maken jongeren of ouderen zich meer zorgen om hun privacy? En in welke situaties zijn zij bereid om persoonlijke gegevens delen?

Impressie van “jouwbuurt, jouwdata” . beeld WEAREREASONABLEPEOPLE

Deelnemers aan het spel krijgen door een uitgebreide terugkoppeling van de gegeven antwoorden en in de vorm van een privacyprofiel direct inzicht in hun eigen parate kennis en of zij makkelijk data delen of juist niet. De opgehaalde informatie zal na het Weekend van de Wetenschap worden ingezet voor vervolgonderzoek en de voor de ontwikkeling van projecten gericht op bewustwording van de aanwezigheid van datapunten in de openbare ruimte en van de momenten waarop je persoonlijke gegevens afstaat.

Speel mee en test je eigen kennis en houding ten opzichte van de digitale leefomgeving op: Jouw Buurt, Jouw Data!

Reageer op dit artikel