blog

Blog – Van Amsterdam naar Chengdu. Of hoe de nieuwe Klimaatwet in 2018 vraagt om een radicaal ander model van ruimtelijke ordening

Stedenbouw

Door Joost van den Hoek – Tijdens mijn vakantie aan de Honds-Bosche zeewering (37 graden in de schaduw, 3 maanden niet geregend) stonden de kranten bol van de nieuwe Nederlandse klimaat wet. 49 procent vermindering van CO2 emissie in de komende 12 jaar en 90 procent voor 2050. Gefeliciteerd met de goede voornemens maar beseffen de Nederlanders wel dit betekent?

Minder vliegen, minder vlees eten, een elektrisch wagentje voor de deur en een zonneboilertje op het dak zullen ongetwijfeld bijdragen aan de doelstellingen van de klimaatwet, maar ik heb een donkerblauw vermoeden dat er radicalere transformaties nodig zijn om CO2 emissie terug te brengen zoals straks wettelijk vastgelegd.

Klimaatprobleem en suburbanisatie

Als stedebouwer denk ik dat het model van ruimtelijke ordening van groot belang is voor mate van energie consumptie en CO2 uitstoot. Suburbanisatie van de Westerse steden met de bijbehorende motorisering van transport en logistiek heeft in de afgelopen honderd jaar in grote mate bijgedragen aan het nu ontstane klimaat probleem.

Onderzoek laat het keer op keer zien, sub-urbane gebieden presteren (veel) slechter qua consumptie en emissie dan stedelijk gebied. Over de mate waarin verschillen de meningen, variërend van een tiental procenten tot een factor twee (UC Berkeley 2015). Die factor twee komt mogelijk goed van pas bij het realiseren van de doelstellingen in de nieuwe klimaatwet.

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Stedebouw laboratorium

Stedelijke modellen uit het tijdperk van de gaslantaarn en de gloeilamp dien nog altijd dominant zijn in de Westerse stedebouw bieden weinig soelaas in het LED tijdperk. Het overwegend sub urbaan karakter van Nederland is een groot obstakel in het behalen van klimaat doelstellingen. Maar waar vinden we een nieuw model van ruimtelijke ordening zonder sub urbaan gebied?

Niet in Europa en zeker niet in de Verenigde Staten of Canada. Wel in China waar de suburbanisatie door historische turbulenties nooit heeft plaatsgevonden en waar door onvoorstelbare stadsontwikkeling een laboratorium van wereldklasse voor de ruimtelijke ordening en stedebouwkundig experimenteerwerk is ontstaan.

Lovebaby van Rem Koolhaas en Jane Jacobs

Als Chinese stedebouwer vind ik Chengdu van alle moderne megametropolen in China het meest verfijnd en best ontworpen en gebouwd. Het lijkt met z’n ultramoderne progressieve architectuur en de ultralevendige straten de love baby van Rem Koolhaas en Jane Jacobs, ook al zijn ze er zelf nooit direct bij betrokken geweest.

Chengdu, bekend van de panda’s en de spicy hotpot is hoofdstad van berg-province Sechuan in centraal China en heeft 18 miljoen inwoners waar van 11 miljoen in de stad wonen en 7 miljoen in de omringende kernen. Chengdu stad beslaat een oppervlak van 30 bij 40 kilometer zeg maar net zo groot als metropool regio Amsterdam maar dan met 11 miljoen inwoners in plaats van 2 miljoen.

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Radicale principes

In Chengdu zijn de meeste gebouwen minder dan 15 jaar oud. De stad kent geen sub urbane zones en alle gebouwen vanaf het centrum tot aan de stadsrand zijn tussen de dertig en de veertig verdiepingen hoog. De dichtheid uitgedrukt in FAR (floor area ratio) is overal hoger dan bruto 2-3 en in de centrum zones richting FAR 10.

Door de hoge dichtheden is de stad volledig geschikt voor TOD (transit oriented development)  en alle nieuwe ontwikkelingen zijn multimodaal ontsloten voor openbaar vervoer, auto fietser en voetganger. Een doorwrochte functiemix van wonen, werken en voorzieningen zorgt voor levendigheid, sociale veiligheid en comfortabele woon/werk/ vrijetijds relaties op alle plekken in de stad.

Vrolijk, leefbaar en groen

Systematisch aangelegde groene ringen en radialen geven een groen karakter en sluiten aan op de omringende landschappen. Stadparken brengen voor veel inwoners groen nabij de voordeur. Alle straten zijn leef-straten en een geanimeerde openbare ruimte heeft overal de juiste maat voor langzaam transport, verblijf en ontmoeting.

Architectuur is een mix van bescheiden en terughoudend tot groots en ultra progressief, het experiment is welkom en wordt overal zorgvuldig ingepast. Feestelijk ontworpen verlichting maakt overal een aangename overgang van de dag naar de nacht.

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Chengdu, beeld Joost van den Hoek

Voorbij de automobiliteit

Chengdu kent geen huizen met tuinen en uitgestrekte suburbs en laat 18 miljoen mensen wonen in een gebied kleiner dan de Randstad. Als er ergens een plek op aarde is waar het model van ruimtelijke ordening energie consumptie en CO2 emissie beperkt binnen in de context van een hoge dichtheid met een relatief aantrekkelijke stedelijkheid is het in Chengdu.

De afhankelijkheid van veel autokilometers voor logistiek van productie en distributie of voor een aantrekkelijk leefpatroon van wonen, werken en recreëren is hier minimaal. Als individuen straks bijvoorbeeld geen auto meer mogen rijden zal het leven in Chengdu gewoon doorgaan.

Learning from Chengdu

Een extreme verdichting van het Nederlandse stadslandschap zal er op korte termijn niet van komen. Nederlands zijn erg gesteld op de vrijheid van huis en eigen tuin. Zoals een oude kennis desgevraagd altijd zegt dat hij graag “achter in z’n eigen tuin wil kunnen pissen”. Echter, met een CO2 emissie reductie van 90% in het vooruitzicht dient de overheid radicale maatregelen te nemen.

Als verandering van het ruimtelijk ordeningsbeleid zou ik pleiten voor:

  1. Een verbod op nieuwbouw van grondgebonden woningen ( Nederland heeft immers nog altijd een veel hoger percentage grondgebonden woningen dan ander EU landen).
  2. Het invoeren van minimum dichtheden voor gebiedsontwikkelingen (bijvoorbeeld hoger dan bruto FAR 1 of 1,5).

Deze maatregelen zullen op korte termijn weinig veranderen  maar op termijn sterk bijdragen aan verdichting van de gebouwde omgeving en daarmee (direct en indirect) aan de doelstellingen van de nieuwe klimaat wet.

Reageer op dit artikel