artikel

At the Waterfront: Lange adem loont in HafenCity

Stedenbouw

At the Waterfront: Lange adem loont in HafenCity
Hamburger Bauforum 1989, ontwerp Kees-Christiaanse, Willem-Jan Neutelings en ASTOC Deutschland

Door Marieke Giele – HafenCity is de plek waar stad, water en haven elkaar ontmoeten in Hamburg. Tijdens onze studiereis, die we samen met samen met Carlisle en Foamglas organiseerden, keken we naar de totstandkoming en de huidige staat van het project. Maar we blikten ook vooruit. Zo werkt David Chipperfield Architects op dit moment aan het ontwerp van de Elbtower, een belangrijke landmark van 240 meter hoog.

Tussen het centrum van Hamburg en de Elbe is de afgelopen twintig jaar HafenCity verrezen. De oude havens zijn getransformeerd tot levendige woon- en werkgebieden waar het leven zich afspeelt rondom het water. Doel is dat het plan over vijf tot tien jaar is afgerond.

Flexibel framework

Het masterplan voor deze grootschalige gebiedsontwikkeling stamt uit 2000, naar ontwerp van supervisor Kees Christiaanse (KCAP/ASTOC). Dankzij het flexibele en open framework kan het plan door de jaren heen worden aangepast naar nieuwe ontwikkelingen. In 2010 is het zelfs op grote schaal geheel herzien toen nieuwe normen op het gebied van dichtheid en groenvoorzieningen van kracht werden.

Kenmerkend voor het masterplan zijn de verschillende functionele zones. Zo is de Elbphilharmonie gekenmerkt als een cultureel gebied en komt er straks in het zuidelijke deel van het Überseequartier een commercieel centrum. Binnen elk gebouw is eveneens een mix aan programma’s voorgeschreven. Dat zorgt voor functiemenging op zowel horizontaal als verticaal niveau.

Ook op het niveau van woningbouw ontstaat er een steeds gemengder gebied. In het begin realiseerden ontwikkelaars alleen dure appartementen, maar tegenwoordig moet een derde van de units betaalbaar zijn. Eerste voorbeeld daarvan zijn drie bouwblokken in het centrale deel Am Lohsepark met een mix van woontypologieën, een hotel en kinderdagverblijven.

Architectuurreis Hamburg: Rondleiding met Thorsten Gödtel (HafenCity GmbH) door HafenCity. Beeld Benno Nijenhuis

Strandhaus (links) door Richard Meier & Partners en de Marco-Polo-Tower (rechts) door Behnisch Architekten in HafenCity. Beeld Benno Nijenhuis

Integraal overstromingsconcept

Daarnaast moest er een slimme oplossing komen voor de grote verschillen in het waterpeil. Door de getijden fluctueert het pijl dagelijks met zo’n drie meter, maar dat kan in extreme gevallen oplopen tot zo’n zes meter. HafenCity, dat binnen het overstromingsgebied van de Elbe ligt, speelt daar met een integraal overstromingsconcept op in.

Idee is dat alle gebouwen op een sokkel (7,5 meter boven NN) zijn geplaatst, zodat plint en hoofdinfrastructuur op een veilig niveau liggen. Op het oorspronkelijke maaiveld (3,5 tot 5,5 meter boven NN) zijn functies gesitueerd die in extremere gevallen mogen overstromen, zoals de wandelpromenades en parkeergarages.

Voor ontwikkelaars was dat even wennen, maar deze plinten nodigen ook uit om op een andere manieren naar de omgeving te kijken. Door de hoogteverschillen speelt het leven in HafenCity zich af op twee niveaus. En juist dat maakt het gebied aantrekkelijk voor diverse vormen van vervoer en gebruik.

Architectuurreis Hamburg: Rondleiding met Thorsten Gödtel (HafenCity GmbH) door HafenCity. Beeld Marieke Giele

Rondleiding met Thorsten Gödtel (HafenCity GmbH) door het gebied. Beeld Marieke Giele

Tweede landmark

Tijdens onze studiereis naar Hamburg konden we natuurlijk niet om een bezoek aan HafenCity heen. Lopend door het gebied zien we hoe de ontwikkelingsstrategie vorm geeft aan het gebied. De overheid gunt opdrachten voornamelijk op basis van de kwalitatieve aspecten en draagt de grond pas over als ontwikkelaars echt leveren. Dat houdt de prettige leefomgeving van het gehele gebied in stand.

Inmiddels zijn 77 projecten afgerond, maar HafenCity is nog lang niet af. Op dit moment zijn er nog 63 projecten in ontwikkeling. Zo is in het gebied Am Strandkai op dit moment een toren van ‘stadsarchitect’ Hadi Teherani in aanbouw en werkt het Berlijnse bureau Loidl aan de uitwerking van de openbare ruimte in het deel Elbbrücken. HafenCity is wat dat betreft een ultiem voorbeeld van een lange adem.

Zinnebeeld van de toekomstige ontwikkelingen is de Elbtower die aan de voet van de Elbbrücken, in het meest zuidoostelijke puntje van het gebied, komt te staan. Dit sculpturale ontwerp van David Chipperfield Architects  markeert straks niet alleen de stadsentree, maar gaat ook een visuele relatie aan met de Elbphilharmonie.

Deze studiereis naar Hamburg kwam tot stand in samenwerking met Carlisle en Foamglas.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel