artikel

SELECT Circulaire stedelijke ruimte: Treebeekplein in Brunssum door Ziegler Branderhorst

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Treebeekplein in Brunssum ondergaat een verdere metamorfose, na de eerdere renovatieplannen van Jo Janssen. Ziegler Branderhorst ontwierp een nieuwe pleininrichting die past bij het historisch herstel van het tuindorp. De inrichting biedt een oplossing voor de waterproblematiek in de wijk. De bouw- en sloopmaterialen uit de te slopen portieketagewoningen worden zoveel mogelijk hergebruikt en maken een circulaire stedelijke ruimte.

Treebeekplein vormt het hart van Treebeek, een voormalige mijnwerkerskolonie in de gemeente Brunssum. Dit tuindorp is in 1913 is ontworpen door de Amsterdamse architect Willem Leliman (1878-1921). In de jaren zestig van de vorige eeuw is de tuindorpbebouwing rondom het plein vervangen door portiekflats van drie verdiepingen. De inrichting van de openbare ruimte veranderende navenant. Was het middenplantsoen eerst ingericht met muren, vijvers en hagen, met de komst van de flats werd het een Engels landschapspark met slingerpaden, gemakkelijk te onderhouden grasvelden en veel ruimte voor parkeren.

Luchtfoto van bestaande situatie met portiekflats en grasvelden

IBA Parkstad

Het inrichtingsplan voor Treebeek behoort tot de vijftig projecten van IBA Parkstad die in 2020 worden opgeleverd. Parkstad is een samenbundeling van de Limburgse gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Onderbanken, Simpelveld, Schinveld en Voerendaal uit 1998. Samen met de provincie Limburg richtten zij in 2013 IBA Parkstad op. IBA staat voor Internationale Bau Ausstellung, een in Duitsland ontwikkelde aanpak om regio’s en steden een impuls te geven. Succesvolle IBA’s zoals Emscherpark en Berlijn tonen aan dat ze een effectief instrument vormen voor regionale en sociale innovatie.

Nieuw leven

Het pleinontwerp van Ziegler Branderhorst sluit aan op de renovatie die Jo Janssen in 2010 voor Treebeek ontwierp. Janssen wilde het tuindorp van binnenuit nieuw leven inblazen en een nieuwe stedenbouwkundige samenhang geven. Tot nu toe realiseerde hij in dit kader 45 grondgebonden woningen aan de noordzijde van het Treebeekplein, gebaseerd op 14 verschillende levensloopbestendige woningtypen met flexibele plattegronden. De nieuwbouw aan de zuidzijde in dezelfde terughoudende bouwstijl zal spoedig volgen.

Inrichtingsplan voor Treebeekplein in Brunssum door Ziegler Branderhorst

Eigentijdse invulling

Het ontwerp van Ziegler Branderhorst trekt de intenties van het plan van Janssen door. Treebeekplein wordt in ere hersteld en krijgt een eigentijdse invulling. Het ontwerp situeert zich op het snijvlak van sociale programma’s (Treebeek in beweging), de opgave van waterbuffering en klimaatbestendigheid in de wijk en het parkeervraagstuk. De ontwerper heeft deze opgaven samen met de bewoners aangepakt, onder andere door in het proces een aantal lokale helden een podium te geven.

Treebeekplein ligt centraal tussen het oude lint aan de noordzijde en het park op het terrein van de voormalige mijn.

Ronde vijver

Beeldbepalende bomen worden gespaard en aangevuld met bloemenborders, heesters en nieuwe bomen. De ronde vijver in het midden markeert het diepste punt van Treebeek. Hier wordt het regenwater uit de buurt opgevangen. Van de vijver, voorheen een kuil, is een centraal motief in het plan gemaakt. De regenvijver stijgt en daalt, afhankelijk van de regen die valt. Onder de vijver ligt bovendien een technische buffer die de waterberging van de gehele wijk regelt.

Doorsnede over middenvijver en daaronder gelegen waterbuffer

Verdiept parkeren

Om het Treebeekplein haar rol in het sociale leven van de wijk terug te geven, worden de keermuren opnieuw gemetseld en wordt het parkeren verdiept aangelegd onder een pergola. Zodra de flats zijn vervangen door de grondgebonden woningen, zijn minder parkeerplaatsen nodig. Op verzoek van de ondernemer die het sportcentrum in het centrale gebouw exploiteert, is vervolgens de parkeernorm weer iets verhoogd. Tussen parkeervelden en middenpartij zijn speelplaatsen te vinden.

Het sportcentrum (links) met de verdiept gelegen parkeerplaatsen onder de pergola’s (rechts)

Hergebruik en circulariteit

Een belangrijk motief in de plannen is het hergebruik. De te slopen portieketage flat is met het oog op recyclage door de ontwerpers geïnventariseerd. Van het baksteen uit de flat zullen de keermuren in het park worden gemaakt. De stoeptegels worden gebroken en in een patchwork patroon teruggelegd. Van de teruggevonden kasseien wordt de middengoot van het park gemaakt. Een paar bestaande bomen worden omgezaagd, waar balken en banken van worden gemaakt. Van de Venlose kas wordt de pergola gemaakt.

Inrichting plein met behulp van hergebruikte materialen

Logistiek bouwplaats

Deze opzet stelt uitdagingen aan de logistiek op de bouwplaats. De grootse vraag is hoe je de planning voor de aanleg van het plein en de sloop van de portieketageflats kunt afstemmen op de stromen met bouw- en inrichtingsmaterialen. Feitelijk heb je te maken met drie roulerende bouwplaatsen: de herinrichting van de terreinen, de nieuwbouw van de woningen en de opslag van vrijkomende materialen.

Overzicht van Treebeekplein: op de voorgrond de parkeerplaats, daarachter de speelvelden en de middenvijver

Bewerking van materiaal

Ziegler Branderhorst is er voorts van overtuigd dat het in deze fase van hergebruik ook over esthetische zaken moet gaan. De eerste generatie duurzame plannen wilde vooral laten zien dat het kan. Hergebruik moet echter ook iets opleveren, aldus Ziegler Branderhorst. Het omvat  een bewerking van het her te gebruiken materiaal. Je kunt het symbolisch hergebruiken, maar in veel gevallen zullen de bewoners het niet eens zien.

Treebeekplein, Brunssum

Opdrachtgever IBA Parkstad en gemeente Brunssum; Ontwerp Ziegler Branderhorst Stedenbouw en Architectuur, Rotterdam; Ontwerpteam Freek van Riet, Ivar Branderhorst, Jelle Engelchor en Jasper Veldhuis; Programma Herinrichting plein; Definitief ontwerp 2018; Oplevering 2020

Lees ook

Reageer op dit artikel