artikel

SELECT Park op grens stad en land: Biblioteca degli Alberi in Milaan door Inside Outside Petra Blaisse

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Stad en land zijn lange tijd duidelijk van elkaar gescheiden geweest. Nederzettingen tekenden zich helder af in het landschap en hadden vaak een duidelijke begrenzing, bijvoorbeeld in de vorm van een stadsmuur of omwalling. Dat is sedert de negentiende eeuw niet langer het geval. De grenzen tussen stad en land zijn langzaam opgelost.

Om de nieuwe stedelijke conditie te karakteriseren zijn begrippen gemunt als tussenstad, netwerkstad, tapijtstad en stadslandschap. De door Frits Palmboom gemunte term verstedelijkt landschap geeft de huidige toestand wellicht nog het beste weer. De stad heeft het landschap overgenomen. Dat is op zichzelf geen nieuw fenomeen, de schaal waarop dit gebeurt echter wel. Het betreft stadsuitbreidingen en infrastructuur, maar ook de ontwikkeling van de landbouw en de geografie van de transportlogistiek.

Inside Outside Petra Blaisse, Bibliotheek van de Bomen, Milaan, winnend ontwerp prijsvraag 2004

Eigen dynamiek

Het proces van stedelijke ontwikkeling heeft de afgelopen honderd jaar een geheel eigen dynamiek gekregen. Naast de verdergaande processen van verstedelijking, treden ook tegenovergestelde ontwikkelingen op. De huidige grote leegstand in kantoren en winkelgebieden staat in het collectieve geheugen gebrand. En zo kwamen aan het einde van de vorige eeuw in tal van steden haven- en industriegebieden braak te liggen.

Kansen voor verdichting

In veel gevallen gebeurde dat vrij abrupt. Een verstedelijkt landschap kan lange tijd schijnbaar zeer stabiel zijn, maar dan plotseling en abrupt op grote schaal veranderen. De vrijkomende binnenstedelijke gebieden vertellen van een toekomst die voorgoed is afgesneden, maar bieden ook kansen voor verdichting en intensivering van de stad.

Zoektocht hedendaags landschap

Tussen station Garibaldi en Centraal station ligt een stedelijk gebied dat is ontwikkeld rond een park van Inside Outside. Deze ‘Bibliotheek van de bomen’ is het resultaat van een zoektocht naar een hedendaags landschap. Deze laatste begon met een besloten prijsvraag waarvoor Inside Outside in 2003 is gevraagd. Het bureau werkte in deze competitie samen met stedenbouwkundige Mirko Zardini, architect Michael Maltzan Architecture, plantontwerper Piet Oudolf, graficus Irma Boom en landschapsingenieur Ro’dor/Rob Kuster.

Inside Outside Petra Blaisse, Bibliotheek van de Bomen, Milaan, winnend ontwerp prijsvraag 2004

Herstructurering infrastructuur

Aan deze prijsvraag gaat een complete herstructurering van de regionale en stedelijke infrastructuur in Milaan vooraf. Kernstuk daarvan is de nieuwe Passante ferroviario, een bypass tussen twee treinnetwerken. Stedelijke gebieden in Milaan zoals Boviso, Garibaldi-Rupubblica en Bicocca worden zo op een vanzelfsprekende manier  verbonden met vliegveld Malpensa. Dit vormt de basis voor de transformatie van de stedelijke knooppunten in het nieuwe netwerk.

Stedelijke ontwikkeling rond park

In 1991 organiseerde de gemeente Milaan een prijsvraag voor de stationsomgeving van Garibaldi. Op basis van deze prijsvraag is een plan gemaakt dat uitgaat van grootschalige stedelijke ontwikkeling rond een centraal park. In deze zijn 350.000 m2 kantoren en winkels, en 160.000 m2 landschap opgenomen. Daarmee behoort het tot een van de grootste projecten van stedelijke transformatie in Italië. Tot de meest opmerkelijke gebouwen in dit gebied behoren ongetwijfeld de twee torens van de Bosco Verticale die Stefano Boeri ontwierp.

Situatie van het plangebied in 2017

Grondeigendom

De ontwerpgeschiedenis van de ‘Bibliotheek van de Bomen’ door Inside Outside is niet los te zien van deze context. Alleen al door de verschillende vormen van grondeigendom ontstond een zeer complex proces. Het land was niet alleen in bezit van privé-eigenaars en gemeente, maar werd gaandeweg de ontwikkeling ook verworven door projectontwikkelaars. Gedurende het proces dienden deze partijen op een lijn te worden gebracht.

Succesvolle strijd

Inside Outside won de competitie in 2004 maar kreeg haar eerste contract pas in 2010. In de tussentijd waren delen van het park verkocht en doorverkocht. Ontwikkelaars gingen op hun grond met eigen landschapsarchitecten aan de slag. Ook zijn de twee gebouwen van Bosco Verticale in het parkgebied gerealiseerd. Inside Outside leverde een lange maar succesvolle strijd om deze delen opnieuw te ontwerpen en te integreren in het park. Uiteindelijk is ze daar op bewonderenswaardige wijze in geslaagd, dankzij de volharding van de ontwerpers maar zeker ook dankzij de gevolgde ontwerpstrategie.

Lees ook

Reageer op dit artikel