artikel

SELECT Open ruimte voor geleefde stad: Biblioteca degli Alberi door Inside Outside / Petra Blaisse

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Het park is als open ruimte op de meest uiteenlopende manieren met de stad verbonden. In Biblioteca degli Alberi keert dit op verschillende manieren terug. Het park verbindt voorheen gescheiden delen van de stad, neemt de ondergrondse infrastructuur in zich op en slaat via haar kamers van bomen bruggen naar de geleefde stad.

Stedelijke parken zijn lange tijd geconcipieerd als oases die tegenover de stad stonden en vooral karakteristieken van een landelijke omgeving meekregen. Nu het landschap niet meer tegenover de stad staat, maar daarin steeds meer een plek vindt, is het zaak de positie van het park in het verstedelijkte landschap opnieuw te overdenken. Kern van deze reflectie is de vraag wat de betekenis van de natuur is: op zichzelf en als deel van de stad.

De Biblioteca degli Alberi biedt een nieuw idee van een stadspark Beeld Inside Outside

Stedelijke conflicten

Idealiter zijn stadsparken open ruimtes die voor de meest uiteenlopende gebruikers toegankelijk zijn. Het zijn dus ook gebieden, waar verschillen worden geaccepteerd en stedelijke conflicten mogelijk zijn en niet worden uitgesloten. Het zijn aspecten die veel steden met een beroep op veiligheid proberen uit te bannen.

Speelplaats in kamer van De Biblioteca degli Alberi Beeld Andrea Cherchi

Ruimtelijke en temporele toe-eigening

In de Biblioteca degli Alberi staat het platteland niet tegenover de stad. Het park is gebaseerd op een stedelijk programma dat in het park zichtbaar is gemaakt. Met de transformatie van voormalige industriegebieden verandert de toe-eigening van de plek massaal, ook in relatie tot de tijdelijkheid. Het stedelijk aanbod op dit beperkte gebied in Milaan wordt steeds groter. Je kunt nu in de wijk Isola wonen maar daar ook je vrije tijd doorbrengen en in de buurt werken.

 

Renbaan in kamer van De Biblioteca degli Alberi Beeld Andrea Cherchi

Ontwerpstrategie

Inside Outside / Petra Blaisse hanteert een ontwerpstrategie die de ruimtelijke en temporele toe-eigening van deze ruimte in grote lijnen begeleidt en stimuleert. Deze strategie die ik in een eerder artikel heb behandeld, bestaat uit drie componenten: lijnen, velden en kamers. De lange lijnen maken op stedelijk niveau verbindingen en ontsluiten het voorheen geïsoleerde gebied. De onregelmatige velden zijn ingevuld met gazons, bloemenweides, waterpartijen, pleinen en uiteenlopende tuin-typologieën. De kamers die bedoeld zijn voor intensief gebruik, worden gevormd door bomen.

Complexiteit

De complexiteit van het park hangt echter ook samen met wat je niet ziet. Het vormt een dak boven een web van ondergrondse infrastructuur. De metro heeft nooduitgangen die uitkomen in de open ruimte. Voor de wegen die onder het park doorlopen, zijn ontluchtingskanalen aangebracht. De treintunnel mag onder het gewicht van het park niet bezwijken. Tot slot lopen door het gebied vele kabels en leidingen.

Schets door Petra Blaisse van de Bibliotheek van de Bomen in Milaan uit 2003 toont de complexiteit van het park

Integratie met ondergrond

De ontwerpers stonden voor de opgave ondanks deze condities toch een samenhangende openbare ruimte te maken. Inside Outside is erin geslaagd nooduitgangen en ventilatieschoorstenen in het park te integreren. Het plein dat in het labyrint is uitgespaard ten behoeve van de vrachtwagens die onderhoud plegen aan de metro, wordt druk gebruikt. In één van Piet Oudolfs bloementuinen ligt een tunnelrooster ingebed, dat dankzij het pad er naartoe functioneert als beschut terras.

Verschillende invalshoeken

Het park is als open ruimte op de meest uiteenlopende manieren met de stad verbonden. Het gaat om de gebouwde maar ook om de geleefde stad. Dit inzicht slaat terug op het werk van de Franse stedenbouwkundige Henri Lefebvre. Volgens hem kun je een open ruimte onmogelijk vanuit een perspectief bekijken en dien je verschillende invalshoeken te hanteren. Een ruimte is behalve een object ook een sociaal product en wordt gevormd door de manier waarop mensen ermee omgaan.

De kamers van in de Biblioteca degli Alberi, gezien vanuit de lucht Beeld Andrea Cherchi

Geleefde ruimte

Om een open stedelijke ruimte te analyseren maakt Lefebvre een onderscheid tussen ‘conceived space’, ‘perceived space’ en ‘lived space’. Dit zijn achtereenvolgens de ideeën van een architect of stedenbouwkundige bij het ontwerpen van een ruimte, hoe de ruimte eruit ziet en wordt waargenomen en de belevingen van de mensen die de ruimte gebruiken. Deze laatste dimensie wordt vaak onderbelicht.

Stad en land

De Biblioteca degli Alberi is zo ontworpen dat ze voor een groot aantal groepen toegankelijk en te gebruiken is. Je vindt er een rijkdom aan tuinen maar je kunt er ook fietsen, je hond uitlaten, een broodje eten, jeu de boule spelen en rondrennen. Daarnaast heeft ze ook iets van het land. Zo is er een deel waar je je kunt neervlijen op houten ligstoelen. En voor de bewoners van Isola wordt een collectieve groentetuin aangelegd.

Houten ligstoelen op het land van de Biblioteca degli Alberi Beeld Andrea Cherchi

Reductie CO2

Door de aanwezigheid van de bomen in cirkels vormt het park een botanische tuin. Daarmee wordt ingespeeld op het belang van een goed milieu. Bomen slaan CO2 op en dragen bij aan de reductie ervan. Daarnaast filteren ze geluid en spreiden ze geluidsgolven. Ze zuiveren de lucht en maken de bodem gezonder. Van dit bewust ingeplante geheel maken bijvoorbeeld ook waterplanten deel uit, die zuurstof aan het water geven.

Bomen als architectonische elementen

De bomen, maar ook de vegetatie, de banken en de vijver zijn ingezet als architectonische elementen. Met de bomen zijn paviljoens gemaakt die je kunt betreden en interieurs vormen. Zodra de bomen volwassen zijn, worden ze omsloten kamers met een dak van bladeren. Sommige kamers zijn dicht beplant en besloten, andere open. Het is te beschouwen als een moderne versie van een klassiek gegeven.

Poëtische reflectie

De Duitse filosoof Friedrich von Schlegel zag in dat de menselijke kennis begrensd is en het absolute niet kan bevatten. Om dat wat je niet als een geheel kunt zien, toch gedeeltelijk te kunnen herkennen, is symbolische representatie (‘sinnbildliche Darstellung’) nodig. De Bibliotheek van de Bomen biedt met zijn kamers een welhaast optimale gelegenheid voor een dergelijke poëtische reflectie.

Dit is het derde en laatste deel van een serie publicaties over de Biblioteca degli Alberi in Milaan door Inside Outside / Petra Blaisse. Eerdere delen verschenen op 24 april en 6 mei op deArchitect.nl

Biblioteca degli Alberi in Milaan

Opdrachtgever Gemeente Milaan; Ontwerper Inside Outside / Petra Blaisse; Ontwerpteam prijsvraag Inside Outside /Petra Blaisse, Mirko Zardini, Michael Maltzan Architecture, Piet Oudolf, Irma Boom en Ro’dor/Rob Kuster; Intern competitieteam Inside Outside: Petra Blaisse en Mathias Lehner met Lieuwe Conradie, Rosetta Sarah Elkin, Marieke van den Heuvel; Anthony Goossens en Armand Paardekooper (maquette); Ontwerpteam uitvoering Petra Blaisse met Jana Crepon (Project Landschapsarchitect), Carlotta Basoli, Celine Baumann, Elisa Boscarato, Carmen Buitenhuis, Ana Beja Da Costa, Sara van Holstein, Yinyin Liu, Mikel Orbegozo, Claire Oude Aarninkhof, Miki Sato, Gianluca Tramutola, Jaume Vidal and Agnieszka Zborowska; Lokale landschapsarchitect Studio Franco Giorgetta, Milaan; Ontwerp bloemenvelden Piet Oudolf en Petra Blaisse; Ontwerp belettering paden en informatieborden Irma Boom, Amsterdam; Ontwerp hek Inside Outside met technische input van CARVE, Amsterdam; Omvang 10 ha; Programma 23 boomcirkels met 22 boomsoorten, waarvan 7 cirkels met programma: kinderspel, sport en yoga, groenen tuin, appelboomgaard, boomstamcirkel, speeltuin en cirkelbank. 64 velden met 20 tuin typologieën: Kruidentuin, Grasveld, Weiland, Labyrint, Vijver, Buxus dobbelstenen, Ilex bollen, Vaste planten & siergrassentuin (P.O.), Chaise Longue tuin, Bamboe fonteintuin, Hondentuin, Getrapte Cornustuin, Gestreepte eetbare tuin, Speeltuin, Siergrassentuin, Zwart/groentuin, Picknicktuin, Groentetuin, Terrastuin, Keienplein, Baksteenplein, Fietsenstalling; Ontwerp prijsvraag 2003-2004, eerste prijs; Definitief ontwerp 2010-2017; Oplevering 2018; Bouwsom inclusief installaties € 10.000.000,- excl. btw

Lees verder over Biblioteca degli Alberi

Reageer op dit artikel