artikel

Panorama Nederland: uitdaging aan ontwerpers

Stedenbouw

Panorama Nederland: uitdaging aan ontwerpers

Door Harm Tilman – Afgelopen donderdag presenteerde het College van Rijksadviseurs Panorama Nederland. Dit Panorama schetst veranderingen op het gebied van klimaatverandering, hervorming van de landbouw, verstedelijking en energietransitie. Deze kunnen slechts op gang worden gebracht als een gemeenschappelijk en positief toekomstbeeld ontstaat. Een uitdaging aan ontwerpers.

In zijn pas verschenen essaybundel ‘Het einde van het einde van de wereld’ rekent Jonathan Franzen de opwarming van de aarde tot dé kwestie van deze tijd, en misschien wel de belangrijkste uit de geschiedenis. Maar zegt hij ook, de obsessie met toekomstige rampen houdt ons af van oplossingen van milieuproblemen hier en nu.

Panorama Mesdag

Afgelopen donderdag presenteerde het College van Rijksadviseurs (CRa) in Den Haag zijn Panorama Nederland. Dat gebeurde in Panorama Mesdag. Dit cilindervormige panoramaschilderij met een omtrek van 120 meter een hoogte van 14 meter biedt een vergezicht op de Noordzee, de duinen, het oprukkende Den Haag en Scheveningen. Het werd geschilderd door Hendrik Willem Mesdag in 1881, aan de vooravond van de modernisering van Nederland.

Negatief doembeeld

Panorama Nederland kijkt niet terug, maar biedt een ronduit optimistische kijk op de toekomst van Nederland. Het breekt met de opbouw die veel stedebouwkundige plannen en traktaten eigen is: namelijk een negatief doembeeld schetsen om vervolgens actie op te wekken. Zo werd aan het begin van de twintigste eeuw in menig plan een inktzwart beeld geschetst van de industriestad om daar het perspectief van een stralende stad tegenover te stellen.

Grote vragen

Het College opereert in Panorama Nederland op een andere manier. De grote vragen waarmee de huidige generatie wordt geconfronteerd, zijn volgens het College de klimaatverandering, de opgave om in de komende tijd 1 miljoen woningen te bouwen, de hervorming van de landbouw en de energie transitie. Ze bieden een uitgelezen kans om Nederland schoner, hechter en rijker te maken.

Ruimtelijke impact

De vier opgaven hebben met elkaar gemeen dat ze een grote ruimtelijke impact hebben. Een impact die zich niet laat vertalen vanuit angst of vanuit een doemgedachte. De vragen op het gebied van klimaat, woningbouw, landbouw en energie kunnen de motoren vormen van grote veranderingen die de samenleving en haar bewoners ten goede komen, aldus Rijksbouwmeester Floris Alkemade bij de presentatie.

Ruimtelijke ordening

Volgens Alkemade kun je hier alleen zinvol aan werken als je de integraliteit en samenhang van de mogelijke transities ziet. Met deze aanbeveling plaatst het College de ruimtelijke ordening weer op de agenda. Die wordt niet gezien als doel, maar als middel om een bepaalde samenleving op te bouwen. Solidariteit is daarbij van wezenlijk belang. Als je wilt veranderen, vragen mensen zich immers af wat hiervoor de redenen zijn en of sprake is van een eerlijke verdeling.

 

Verlangen naar verandering

Panorama Nederland bestaat uit een cilindervormige schildering met een doorsnede van acht meter en laat zien hoe een duurzaam Nederland in de toekomst eruit ziet, als alle transities op een slimme manier zijn ingezet en met elkaar zijn verbonden. Het toont een land dat herkenbaar blijft, maar op tal van terreinen fundamenteel anders is gaan functioneren. Het is een beeld dat in de woorden van de Rijksbouwmeester een verlangen naar verandering zal opwekken.

 

 

Radicale veranderingen

Panorama Nederland verliest zich dus niet in het beeld dat we iets aan klimaatverandering, woningbouw, landbouw en energietransitie moeten doen, maar dat we nog tot 2030 de tijd hebben om radicale veranderingen door te voeren en de ondergang van de wereld af te wenden. Panorama Nederland laat zien dat onze wereld nu op het punt staat te veranderen en dat het beter is je daarop voor te bereiden.

Experimenten

Panorama Nederland nodigt uit tot experimenten. Het staat stil bij de vraag wat het betekent in Nederland te wonen, werken en leven. Voorop staat het besef dat grenzen bestaan aan het incasseringsvermogen van de planeet. Het doet niet op vrijblijvende wijze, maar vraag wat de consequenties zijn en wie kunnen en mogen meepraten.

Architectonische antwoorden

Zeker is ook dat Panorama Nederland de architectuur en stedebouw op een tot nu toe ongekende wijze uitdaagt. Ze dwingt ontwerpers bijvoorbeeld zich af te vragen welke architectonische antwoorden mogelijk zijn op klimaatverandering, zonder je te verliezen in het beeld van catastrofe en paniek. Gedegen onderzoek naar de vier opgaven biedt kansen om architectuur te maken tot wat het kan worden. Waarom zou ze die niet grijpen?

Lees ook

Blog – Van Amsterdam naar Chengdu. Of hoe de nieuwe Klimaatwet in 2018 vraagt om een radicaal ander model van ruimtelijke ordening
Reageer op dit artikel