Project

Hofgebouw in het groen

Architectuur

Hofgebouw in het groen
Tuinhuis Almere – Korth Tielens Architecten. Beeld Stefan Müller

Almere groeit op dit moment door naar een stad met 350.000 inwoners. Dit leidt tot spectaculaire bouwprojecten, maar minstens zo belangrijk is de revitalisering van de eerste buurten die al in de vorige eeuw zijn gebouwd. In De Wierden realiseerde Korth Tielens Architecten een tuinhuis dat zich onderscheidt door een centrale, architectonische hal, maar evenzeer door omlopende groene balkons die bewoners uitzicht bieden op de collectieve tuin en de omringende natuur.

Tekst Harm Tilman

Almere is opgebouwd uit een aantal zelfstandige wijken waarvan Almere-Haven als eerste is aangelegd. Deze opbouw is gekozen vanuit het oogpunt van flexibiliteit: zo kunnen de verschillende stadsdelen een voor een worden aangelegd, naar behoefte en gefaseerd in de tijd, zonder dat bewoners het idee hebben dat ze voortdurend in een bouwput wonen. Tegelijkertijd dooradert de natuur de stad en dringt ze door in alle poriën van het leven in Almere.

Almere is daarmee in zekere zin een antistad die een duidelijk alternatief vormt voor de compacte stad. Het is de mythe van een stad die in de natuur ligt en daarmee steeds opnieuw een innige relatie aangaat. De woningbouw richt zich niet louter op de straat, zoals in de compacte stad, maar verbindt zich met straten, pleinen én parken. Almere is daarmee een belangrijk laboratorium als het gaat om onderzoek dat wordt gedaan naar de typologie van woningen die in de natuur liggen. Op deze natuur worden de essentiële kenmerken van het huis geënt.

Tuinhuis Almere - Korth Tielens Architecten. Stefan Müllerw

Beeld Stefan Müller

Integrale wijkaanpak

De Wierden is een van de oudste buurten van Almere. De wijk is ontstaan in de tijd dat Rijkswaterstaat verantwoordelijk was voor de uitleg van Almere. De eerste woningen uit dit stadsdeel werden opgeleverd vanaf november 1976. Een van de bekendere projecten uit deze tijd is de geclusterde woningbouw De Werven door Joop van Stigt uit 1977. Het stadsdeel had op 1 januari 2010 ruim 22.000 inwoners en ligt aan het Gooimeer. Het is qua oppervlakte het kleinste stadsdeel van Almere.

Vanaf 2012 ontwikkelden De Alliantie, Ymere en de gemeente Almere een integrale wijkaanpak (IWA) die een antwoord bood op de vergrijzing en de wijk van nieuwe impulsen voorzag. Met nieuwe typen woningen hoopte men zowel ouderen als jonge gezinnen aan de wijk te binden. Naast nieuwbouw knappen de Alliantie en Ymere ook hun bestaande woningen op. Om de doorstroming te bevorderen is ten slotte een aantal betaalbare woningbouwprojecten ontwikkeld, waarvan het Tuinhuis het eerste is.

De 27 driekamerwoningen in dit woongebouw vallen alle in de sociale huursector. Twaalf ervan zijn beschikbaar gesteld voor ouderen uit de wijk, die wilden verhuizen en daarmee een eengezinswoning achterlieten. Daarbij maakten ze onder voorwaarden gebruik van de zogenoemde regeling ‘Van Groot naar Beter’, waarmee ze voorrang kregen bij de woningtoewijzing en in aanmerking kwamen voor een verhuisvergoeding.

Tuinhuis Almere - Korth Tielens Architecten.

Situatietekenig

Participatie door bewoners

Begin dit jaar werd het Tuinhuis geopend met het planten van bomen in de gezamenlijke tuin die de bewoners zelf hebben ontworpen. De Alliantie zocht voor de appartementen in dit gebouw huurders die wilden meedoen met het project ‘Samen thuis in Tuinhuis’ en die zich samen met hun buren actief wilden inzetten voor een prettige omgeving om in te wonen en leven. Dit aspect klinkt door in de inrichting van zowel woning als woonomgeving. Het stedebouwkundig plan is gemaakt door DUS architecten uit Amsterdam. DUS zocht naar een koppeling van grote stakeholders als corporaties aan kleine stakeholders als bewoners. Uit deze exercitie waarbij het groen als grootste kwaliteit naar voren kwam, zijn vervolgens richtlijnen gedestilleerd die zijn vastgelegd in stijlboeken en aanbevelingen. Het supervisorschap dat DUS op basis hiervan zou gaan vervullen, is door de crisis echter verwaterd en uiteindelijk komen te vervallen.

De in 2012 uitgeschreven prijsvraag voor het Tuinhuis werd gewonnen door Korth Tielens Architecten uit Amsterdam. Naast het ontwerp van het woongebouw, was ook het inrichten van het participatietraject met bewoners een belangrijk onderdeel van de uitvraag. De bewoners stonden vanaf het begin kritisch tegenover nieuwbouw die de oorspronkelijke twee lagen zou overschrijden en vreesden bovendien dat de groene kwaliteit van de buurt zou worden aangetast. Om dit te ondervangen, sprak de architect avonden achtereen met bewoners over het woonprogramma en hoe dit kan werken in de buurt.

Korth Tielens hanteerde hierbij als uitgangspunt een compact gebouw. De voordelen hiervan zijn volgens de architect evident: het neemt de minste plek in en je kunt het gebouw als een groot huis vrijstaand op de kavel situeren. Gus Tielens: “Voor de omgeving geeft dit het meest ontspannen beeld, in combinatie met zo veel mogelijk open en groene ruimte.” Dit uitgangspunt werd uiteindelijk omarmd door de mensen die participeerden in de workshops van de architect. Maar zoals de architect zelf ook opmerkt, het was van belang dat het gebouw een nieuwe stap zou betekenen en een nieuwe fase zou inluiden met een eigen beeld.

Tuinhuis Almere - Korth Tielens Architecten.

Het compacte gebouw in het groen is door Korth Tielens uitgewerkt in een woongebouw dat typologisch gezien het meest weg heeft van een hofgebouw. De woningen worden ontsloten vanuit een centrale hal met uitgesproken kleuren en materialen. Deze door de architecten als kamer vormgegeven vide onderscheidt zich maximaal van de groene woonomgeving en is de eigenlijke plek van het woongebouw. Niet geheel toevallig is de entree die als een voorruimte van de hal is opgevat, georiënteerd op de parking met 27 parkeerplaatsen.

Het Tuinhuis is behalve op de centrale hal evenzeer georiënteerd op de groene woonomgeving. Het ligt in een collectieve tuin die de overgang vormt naar de wijk en de stad. In de omliggende wijk zijn de achtertuinen van de woningen een belangrijk gegeven. In het Tuinhuis zijn dat de balkons die Korth Tielens rondom het gebouw heeft gemaakt, met uitzondering van de noordgevel die uitkijkt op de parking en waar ‘french windows’ zijn te vinden. Het Tuinhuis is dus niet alleen gecomponeerd op de centrale hal, maar evenzeer door het uitzicht op de tuin en het groen.

Korth Tielens heeft het gebouw opgevat als een compact houten volume van woningen. Dit volume wordt omvat door een zelfdragende betonnen structuur waarin de grote omlopende balkons zijn opgenomen. Alle vertrekken binnen de woningen komen hierop uit. Ze bieden bewoners de uitloop die ze in hun vorige huis in de vorm van een achtertuin hadden. De verticale elementen zijn gemaakt van gewassen grindbeton en hebben een dragende functie. Behalve dat, herbergen ze tal van voorzieningen. Zo is in de holle kolom de hemelwaterafvoer opgenomen en is in de balkonscheiding een plantenbak geïntegreerd. De balkonkast ten slotte is ondergebracht in een halve schaal. Al deze elementen geven het gebouw een uitstraling die naadloos aansluit op de opzet ervan.

Tuinhuis Almere - Korth Tielens Architecten. Beeld Stefan Müller

Beeld Stefan Müller

Culturele sprong

De woonbalkons in het Tuinhuis zijn een effectief substituut voor de achtertuinen die de bewoners in hun oude huis achterlieten. Het gebouw biedt de bewoners in de bestaande context een nieuwe horizon die een nieuwe fase in hun leven inluidt. Tegelijkertijd is het gebouw via de centrale hal die juist strikt architectonisch is vormgegeven, effectief aangesloten op de wijk en op de stad. Korth Tielens heeft een geslaagde culturele sprong uitgevoerd. Met het Tuinhuis is een woontype gecreëerd dat ook elders in Almere en Nederland zijn waarde kan bewijzen.

Tuinhuis Almere - Korth Tielens Architecten. Stefan Müllerw

Beeld Stefan Müller

Zou je de september editie van de Architect graag ontvangen? Vul vrijblijvend het aanvraagformulier in.

 

Opdrachtgever De Alliantie Ontwikkeling

Ontwerp Korth Tielens Architecten, Amsterdam

Projectarchitecten Mike Korth, Gus Tielens

Medewerkers Wieshant Manna, Bart van der Salm, Luuc Sonke

Adviseur constructie Strackee Bouwadvies bv

Ingenieursburo Meijer & Joustra bv

Adviseur installaties Reuser Technisch Adviesbureau bv

Aannemer Friso Aannemingsmaatschappij bv, Almere

Bruto vloeroppervlakte 3.230 m2

Netto vloeroppervlakte 2.990 m2

Bruto inhoud 50.550 m3

Netto inhoud 40.365 m3

Programma 27 appartementen sociale huur, ca. 80 m2 GO

Datum voorlopig ontwerp oktober 2015

Datum definitief ontwerp juni 2016

Aanvang bouw december 2016

Oplevering december 2017

Bouwsom inclusief installaties € 2.898.000 excl. btw

Bouwsom exclusief installaties € 2.488.000 excl. btw

Bouwsom inclusief installaties € 3.506.580 incl. btw

Bouwsom exclusief installaties € 3.010.480 incl. btw

LEVERANCIERS
Prefab gewassen beton gevel Prefab beton Soest bv

Houten gevel Foreco bv

Puien Intal bv

Hekwerken Dutch Construction Materials bv

Tegels interieur Mosa

Vloeren Forbo Flooring Systems

Foto's

Ontwerp en realisatie

Locatie

Reageer op dit artikel