artikel

Vernieuwing Toren op Zuid door V8 architects

Interieur

Vernieuwing Toren op Zuid door V8 architects
beeld Ossip van Duivenbode

In 2016 vroeg de eigenaar van de Toren op Zuid V8 Architects een ontwerpstudie te maken; het gebouw was na zestien jaar gebruik aan vernieuwing toe. De opdrachtgever wilde een ‘tweede leven’ voor de toren, voor nieuwe huurders. Het ontwerp was voor KPN echter aanleiding om het hoofdkantoor van Den Haag naar Rotterdam te verhuizen.

In het plan deed V8 een voorstel voor de renovatie van de kantoren, maar stelde ook aanpassingen voor om de toren steviger in de huidige context te plaatsen. Het door Renzo Piano ontworpen gebouw was toen het in 2000 werd opgeleverd dé Toren op Zuid.

In de tussentijd kwamen er heel wat torens bij en met de bouw van De Rotterdam van OMA kwam de KPN toren letterlijk en figuurlijk in de schaduw terecht. “Het gebouw was in het stedenbouwkundig plan van Riek Bakker de boekensteun voor de toekomstige torens, maar na de bouw van de Rotterdam leek het haast alsof de pyloon de toren nog maar net overeind kon houden,” zegt Spierings.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Ossip van Duivenbode

Renzo Piano

Het laatste dat V8 wilde was dat Renzo Piano zich niet in het ontwerp kon vinden. Hoewel het geen samenwerking betrof, heeft Piano alle plannen goedgekeurd. “Hij begreep onze keuzes”, vertelt Spierings. De architect hield het architectonisch concept dan ook precies in de gaten.

Om de allure terug te geven is de schuin overhellende pixelgevel gerenoveerd. Het was het opvallendste onderdeel van de toren. Vanwege de overlast, het groene licht bescheen het halve eiland, zijn de pixels op een goed moment uitgezet. V8 verving de verlichting door ledlampen die in verschillende kleuren schijnen en kunnen worden gedimd.

De grootste aanpassing die V8 deed was de bouw van een nieuw volume van drie lagen op de begane grond. Renzo Piano bedacht ook een dergelijk volume, vertelde hij aan V8 toen zij het plan presenteerden. Vanwege onvoldoende budget is het idee destijds niet uitgewerkt. Omdat het nieuwe deel een tweede verdieping heeft, is de onderste rij pixels weggehaald. Het blijft zo een los volume ten opzichte van de toren.

Toegankelijke entree

Met de nieuwe plint wordt de Wilhelminaplein verlevendigd. Behalve de entree van het kantoor bevindt zich op de begane grond ook een Italiaans restaurant. Wanneer de wind de gasten niet van de kade blaast, heeft het restaurant een terras aan de Maas.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Ossip van Duivenbode

De entree van het kantoor bevindt zich aan de straatkant, onder de grote luifel. Het restaurant heeft een eigen ingang, maar is intern zonder onderbrekingen verbonden met de ontvangsthal van KPN. De oorspronkelijke buitenwand van bakstenen is de nieuwe kern van het gebouw. In de hal bevinden zich naast een ontvangstbalie en wachtruimte, kleine vergaderzalen, werkplekken en een auditorium. “In principe is de begane grond voor iedereen toegankelijk” legt Spierings uit. De werkplekken zijn vooral populair bij mensen die een afspraak hebben bij KPN.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Jeroen Musch

Detaillering als een schip

De aanbouw is in slechts twee jaar ontworpen en gebouwd. Technische haalbaarheid was daarom het belangrijk uitgangspunt voor de ontwerpbeslissingen. Daarnaast moest het vanwege de nabije haven aan hoge veiligheidseisen voldoen. Mocht ooit een brandende plas olie richting stad drijven, moet de gevel de hitte een uur lang verdragen. “De gevel is ontworpen en gedetailleerd als een schip”, vertelt Spierings.

De architect had veel aan de kennis en het advies van Royal Haskoning. Bijvoorbeeld de detaillering van de open glazen gevel is nauw overleg met het bedrijf gebeurd. V8 Architects wilde het uitzicht op de Maas zo onbelemmerd mogelijk maken. Royal Haskoning adviseerde dubbele kolommen die alleen het glas dragen. Het bedrijf zocht daarnaast naar de meest slanke plaatdikte. Aan de buitenzijde zorgt het triple glas met speciale coating voor de brandwerendheid.

Een andere moeilijkheid was de dubbele kromming die de glazen gevel om de pyloon maakt. De beweging wordt gedramatiseerd door het grote overstek van het dak dat richting Maas, plein en weg reikt. De rooilijnen van het overstek sluiten perfect aan bij de Rotterdam. Op de hoek is het overstek zeven meter. Ook dit was mogelijk dankzij het advies van Royal Haskoning om drie liggers te gebruiken die het uiterste puntje ondersteunen.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

KPN toren – V8 Architects Ossip van Duivenbode

Terminal

De nieuwe aanbouw is geïnspireerd op een terminal, en sluit daarmee aan bij het karakter van de pier. De vloeren en trappen zijn van lichtgrijs beton. De constructie en plafondinstallaties zijn in het zicht gelaten en egaal wit geschilderd. Zo ontstaat een ruw, maar rustig beeld.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Jeroen Musch

Het contrast zocht V8 door de meubels in warme materialen als hout en textiel uit te voeren. In de kantoorentree is een wand bekleed met chemisch behandeld mos, het draagt bij aan een goede akoestiek in de hal.

Het auditorium is georiënteerd op de Maas. De vloeren en stoelen zijn in eikenhout uitgevoerd. De scheidingswanden zijn van glas en kunnen door een druk op de knop ondoorzichtig gemaakt. Daardoor zitten er wel altijd witte wolken in het glas. De andere wand is bekleed met piramidevormige akoestische kussens, in de huisstijlkleuren van KPN.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Jeroen Musch

Kantoren

De kantoorruimten zijn door V8 volledig vernieuwd en opnieuw ingericht. Om achter in de lage, diepe verdiepingen meer licht binnen te laten, verwijderde V8 tussenwanden en systeemplafonds. Ook in de kantoren zijn de installaties in het zicht gelaten. Deze zijn hier niet wit, maar grijs geschilderd, wat aansluit bij de kleuren van het interieur.

Een grid van kruisvormige armaturen vormt een ritme in het plafond. “Het was een idee dat al in het allereerste schetsontwerp zat,” vertelt Spierings. In de armaturen zit een chip waarop de medewerkers inloggen met hun telefoon. De lamp gaat aan en de chip geeft aan het centrale systeem door wie waar zit. Zo kan het systeem op rustige dagen verdiepingen ‘sluiten’.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Jeroen Musch

Stilteruimten

Op een aantal verdiepingen na, voor bijvoorbeeld het bestuur, is het gebouw volledig flexibel te gebruiken. Aan de noordkant hebben de kantoren een open plan. Aan de zuidkant zijn kleine ruimten die medewerkers kunnen reserveren.

Op elke verdieping is een groot multifunctioneel meubel geplaatst. Aan de buitenzijde van de in hout afgewerkte volumes kan een whiteboard worden opengeklapt. Binnenin bevindt zich een zitje met akoestische wanden voor een telefoongesprek of kort overleg.

V8 bedacht een ‘bibliotheek’ die de tiende en elfde verdieping verbindt. De wanden zijn van onder tot boven bedekt met kasten van Europees eiken. Door de sfeer van de ruimte is direct duidelijk dat het een plek voor stille werkzaamheden betreft. De planken zijn mooi benut om oude telefonieapparaten van KPN tentoon te stellen.

De extra trap die in de bibliotheek is toegevoegd, maakt van het gebouw meer dan een opeenstapeling van losse verdiepingen die alleen zijn verbonden door liften en een brandtrap. V8 herhaalt de ingreep bij de twee bestuurslagen. De architect voegt op deze manier een nieuwe schaal toe aan de toren.

KPN toren - V8 Architects Ossip van Duivenbode

beeld Jeroen Musch

Lees meer over de werkomgeving in de Monografie Interieur

Foto's

Reageer op dit artikel