blog

Blog – Het ziekenhuis en de stad

Business

Blog – Het ziekenhuis en de stad

Door Harm Tilman – Wat in Nederland nog niet eerder voorkwam, gebeurde deze week. Afgelopen dinsdag vroegen het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis en de IJsselmeerziekenhuizen uit Flevoland uitstel van betaling aan. Twee dagen later waren beide tot verbazing van een ieder failliet.

Zoals dat gaat in de polder, lag de schuldvraag direct op tafel. Zo werd gewezen op het veronderstelde machtsmisbruik van de verzekeraars, maar ook op het wanbeleid van de bestuurders en het gegraai van ziekenhuiseigenaren. Verder verscheen in de Volkskrant het verhaal dat het te wijten zou zijn aan te dure zzp’ers.

Complex georganiseerd

In een uitstekend artikel, afgelopen vrijdag in NRC, wezen Jeroen Wester en Joris Kooiman er echter op dat het allemaal zo eenvoudig niet ligt. “De ziekenhuiszorg is complex georganiseerd. Nederland koos voor een hybride stelsel met veel regulering én ruimte voor ondernemerschap. Met een verbod op winstuitkeringen.”

Marktwerking in de zorg

De val van beide ziekenhuizen roept derhalve prangende vragen op. Voldoet het stelsel dat in 2006 is ingevoerd? Is het verstandig geweest om marktwerking in de zorg te introduceren? Volgens de Groningse historicus Frank Ankersmit heeft de privatisering en de verzelfstandiging van de zorg geleid tot een situatie die hij prikkelend omschrijft als de re-feodalisatie van het publieke domein.

Verantwoordingsplicht

Ziekenhuisinstellingen zijn weggehaald onder de verantwoordingsplicht die de regering heeft aan het parlement; ze zijn eigen baas geworden. In het verleden was de overheid aan zet om een ziekenhuis te sluiten dat niet goed functioneerde of boventallig was. Maar dat gebeurde door politieke druk vaak niet. Nu ligt die taak bij de zorgverzekeraars, maar die hoeven geen maatschappelijke verantwoording af te leggen.

Middeleeuwse hertogen

Volgens Ankersmit is deze situatie perfect vergelijkbaar met de middeleeuwse hertogen die hun eigen gang gingen en deden wat ze goed achtten, zonder aan iets of iemand verantwoording verschuldigd te zijn. “Klagen bij regering en parlement helpt dan niet meer: zij kunnen alleen maar herhalen wat de middeleeuwse vorsten dan ook al zeiden, namelijk, dat zij daar niet meer over gaan.”

Ziekenhuizen worden door de voortdurende technologische vernieuwing gedwongen te specialiseren. Op de foto Het onlangs geopende Erasmus MC. Beeld: Rob van Esch

Ongelijke toegang

Het gevaar dat door deze ontwikkeling in steden ongelijke toegang tot de zorg ontstaat, is daarmee niet ondenkbeeldig. Ziekenhuizen worden door de voortdurende technologische vernieuwing gedwongen te specialiseren en zo kan het voorkomen dat je voor bepaalde specialistische zorg bij wijze van spreken naar Hamburg moet.

Lokale identiteit

Als de toegang tot voorzieningen ongelijk wordt verdeeld, ontstaat de vraag wat de lokale identiteit van de zorg en de mogelijke toekomst ervan kan zijn? Deel van de oplossing is, zo stellen deskundigen, dat zo veel mogelijk zorg in de stad zelf wordt opgelost via huisartsen, zorgcentra en wijkverpleging. Dat vereist bovendien meer samenwerken dan concurreren met elkaar.

Duurzame steden

De zorg is een specifiek geval, maar staat niet op zichzelf. Ook op terreinen van openbaar vervoer, levensonderhoud, open en openbare ruimtes, en huisvesting doen zich vergelijkbare situaties voor. Het is sterk de vraag of je steden duurzaam kunt maken, als de systemen waar ze deel van uitmaken onbillijk zijn of ongelijkheid in de hand werken.

Onderling verbonden systemen

Steden zijn steeds meer onderling verbonden systemen, netwerken van kleine steden en grote metropolen. Voor deze netwerken is het omringende landschap een vestigingsvoorwaarde, zoals Adriaan Geuze heeft aangetoond. Binnen deze netwerkconfiguratie kunnen steden zowel meer zelfvoorzienend zijn op terreinen van zorg, onderwijs en huisvesting als werken aan hun duurzaamheid.

Publiek en privaat

Terugkomend op de ziekenhuizen, de neiging is afgelopen jaren groot geweest om te denken dat wat je niet meer van elkaar kunt onderscheiden, dezelfde zijn geworden. Dat is natuurlijk niet het geval. De zorg is nog steeds een publiek domein, alle verzelfstandiging en privatisering ten spijt. De zorg betreft iedereen, ook al wordt deze behartigd door instellingen die privaat zijn.

Reageer op dit artikel