blog

Blog – Geen architectuur zonder debat

Architectuur

Door Harm Tilman – Architectuur bestaat pas, als erover wordt gesproken, zei Carel Weeber ooit. Het architectuurdebat is op dit moment  opvallend afwezig in Nederland. De grote kwaliteiten van de Nederlandse architectuur komen zo onvoldoende uit de verf. Zolang de keuzes voor gebouwen, ontwerpen en architectenkeuzes niet in het openbaar worden besproken en betwist.

De kritische taal waarmee de architectonische kwaliteiten van een gebouw worden beoordeeld, is niet minder onderdeel van de architectuur dan de concepten die zijn ontwikkeld door architecten, of het vakmanschap waarmee ze daaraan hebben gewerkt. Dat is de stellige bewering waarmee Fréart de Chambray in de zeventiende eeuw de aandacht van zijn tijdgenoten trok.

Onderwerp van gesprek

Carel Weeber zei ooit: pas als een gebouw in een krant of tijdschrift staat, kun je spreken over architectuur. De tijden zijn veranderd, het aantal kanalen waarin van en over architectuur wordt gesproken is enorm toegenomen. Naast print, internet, jury’s ook sociale kanalen zoals Instagram en facebook. Echter gebouwen worden pas echt sociaal, als ze onderwerp van een gesprek of een tekst vormen. Zolang mensen er geen gedachten over uitwisselen, blijven gebouwen geïsoleerde objecten.

Naturalis Biodiversity Center in Leiden door Neutelings Riedijk Architecten Beeld Harm Tilman

Publiek debat

Het belang van architectuurdebat staat buiten kijf. Het Binnenhof is het eerste publieke project in onze recente geschiedenis waar de architectonische opgave volstrekt onduidelijk is. Je kunt met recht wijzen op de aanbestedingsregels, het opdrachtgeverschap van de overheid en de politiek. Maar een belangrijke reden is ook dat een publiek debat over de opgave maar niet van de grond komt.

Verbinding en nuance

Ik snap dan ook niets van Francesco Veenstra’s weigering om in debat te gaan over het Binnenhof. Deze voorzitter van de BNA meldde vorige week te zijn geïnterviewd door een landelijke ochtendkrant. Hij weigerde waarbij volgens eigen zeggen in te gaan op vragen over het Binnenhof en Thierry Baudet. Terwijl hij (in zijn eigen woorden) trachtte “de verbinding te zoeken” en ruimte te bieden aan “de nuance”, bleef de journalist maar ingaan op “de tegenstellingen in een voor mij niet bestaand architectuurdebat”.

Maatschappelijke positie

Het was een unieke kans geweest om architectuur te positioneren en het had zijn idealen van verbinding en nuance niet in de weg hoeven zitten. Wat bouwers, boeren en zorgverleners wel lukt, namelijk aandacht vragen voor de maatschappelijke positie van hun vak en de rol die zij daarin spelen, lukt de architectuur dus helemaal niet. Wat op het Malieveld en de wegen daarnaartoe gebeurt, is bepaald niet genuanceerd, maar wel effectief en werkzaam. De architectuur zou daar nog wat van kunnen leren.

Naturalis Biodiversity Center in Leiden door Neutelings Riedijk Architecten Beeld Harm Tilman

Geslaagde transformatie

Ook de stelling dat het debat zich tegenwoordig elders afspeelt, gaat niet op. Onlangs werd het werkelijk formidabele Naturalis Biodiversity Center in Leiden door Neutelings Riedijk Architecten opgeleverd. In de Volkskrant verscheen een lovende recensie van Kirsten Hannema. Zij spreekt van een geslaagde transformatie: “Van een collageachtig gebouw met de uitstraling van een kantoor is Naturalis een volwaardig museum geworden dat zich kan meten op wereldniveau.”

Roerige bouwgeschiedenis

Op Archined repte Jurjen Zeinstra van een overtuigend ensemble: “De oorspronkelijk nogal plompe opslag-toren komt beter tot zijn recht nu deze geflankeerd wordt door het forse en uitgesproken volume van de nieuwe hal.”  Maar op Twitter werd een discussie over dit gebouw dat een ronduit roerige bouwgeschiedenis kende, opeens niet meer van belang geacht.

Boodschappen uit andere debatten

Het debat is niet uitgestorven, maar het architectuurdebat helaas wel. Op internet, in de media, overal komen vooral de maatschappelijke problemen voorbij die architectuur moet zien op te lossen. In feite is architectuur in deze debatten een  medium voor de boodschappen uit andere debatten.

Samengestelde modules

Dat het ook anders kan, bewijst een symposium over houtarchitectuur van Machiel Spaan, dat ik afgelopen vrijdag bijwoonde in op de Academie van Bouwkunst in Amsterdam. Tijdens deze dag werd uitgebreid stilgestaan bij de voordelen die het bouwen in hout biedt, maar daarbij werden kritische vragen niet uit de weg gegaan. Wat voor betekenis heeft bijvoorbeeld de toepassing van hout nog als ze wordt verwerkt in samengestelde modules die weliswaar in productie winst opleveren, maar waarmee je daarna niets meer kunt doen?

Naturalis Biodiversity Center in Leiden door Neutelings Riedijk Architecten Beeld Harm Tilman

Keuzes voor gebouwen, ontwerpen en architecten

Als je in Nederland wijst op het ontbrekende debat, hoor je vaak dat ons land daarvoor te klein is. Je komt elkaar altijd weer tegen, wordt gezegd. Een andere, minstens zo belangrijke reden die vaak wordt aangehaald, is de moordende concurrentie tussen architecten als het gaat om opdrachten. Als jij een opdracht hebt, heb ik hem niet, dat soort verhalen. Maar dit brengt de architectuur als geheel niet verder. Een architectuurcultuur heeft pas echt bestaansrecht, als de keuzes voor gebouwen, ontwerpen en architecten in het openbaar worden besproken en betwist.

Lees ook

Reageer op dit artikel