blog

Blog – Kater op het Binnenhof

Architectuur

Door Harm Tilman – De kater was de afgelopen weken groot. Uit interviews die Ellen van Loon gaf aan NRC, NOS en afgelopen week aan VPRO-radio, komt naar voren dat ze allesbehalve een megalomaan plan heeft gemaakt. Desondanks blijven de kamerleden vasthouden aan het bedrijfskundige mantra ‘sober en doelmatig’. Als gebruiker weet de politiek nog altijd niet welke rol ze de architectuur wil laten spelen.

Twee miljard euro voor woningbouw, kopten de kranten deze week. Op Prinsjesdag maakte het kabinet bekend een miljard voor corporatiewoningen en een zelfde bedrag voor nieuwbouw vrij te maken. Het lijkt op het eerste gezicht een zinnige maatregel voor een vastgelopen woningmarkt waarop starters geen kans maken en scheefwoners niet doorstromen.

Kop ‘Kabinet trekt miljarden uit om wooncrisis te bestrijden’, de Volkskrant, 5 september 2019

Strategische ingrepen

Met dit geld is echter het gebrek aan locaties, initiatief en bouwcapaciteit niet opgelost. Voor je het weet wordt hiermee alleen de grond gesubsidieerd, merkte stedenbouwkundige Jeroen de Willigen op. Om de vereiste condities te creëren voor een goed functionerende markt, zijn grote strategische ingrepen nodig. In de kabinetsplannen blijven deze achterwege.

Renovatie Binnenhof

Kan een land dat nog niet eens in staat is zijn eigen huisvesting te regelen, wel zijn volk op een goede manier huisvesten? Afgaande op wat de afgelopen weken over de renovatie van het Binnenhof naar buiten kwam, kun je daar gerede twijfels bij hebben.

Binnenhof Den Haag Beeld Rijksvastgoedbedrijf

Sober en doelmatig

Al maanden weerklonk op het Binnenhof het bedrijfskundige mantra ‘sober en doelmatig’ en werden de plannen van Ellen van Loon voor de Tweede Kamer afgedaan als megalomaan. Dat frame bleek zeer effectief toen de plannen nog geheim waren, maar kwam als een boemerang terug toen de plannen in de openbaarheid kwamen. Uit de gedeeltelijk gepresenteerde plannen blijkt namelijk het absolute tegendeel.

Lof voor OMA

Het leidde tot een storm aan reacties. Met zijn ingezonden brief in NRC Handelsblad wierp Carel Weeber de bekende steen in de vijver. Zijn korte briefje is vlijmscherp en to the point: lof voor het plan van OMA vanwege de correcties om oud- en nieuwbouw op elkaar aan te laten sluiten, splijtende kritiek op Pi de Bruijn, een oproep aan de Rijksbouwmeester om dit niet te accepteren en direct ontslag te nemen, en tot slot de vraag waarom de BNA niets van zich laat horen.

Ingezonden brief van Carlos Weeber in NRC

Palmbomen

Iedereen denkt intussen te weten waarom het zo is misgelopen. Kamerleden zouden hebben gedacht een technische renovatie te hebben besteld en kregen ineens palmbomen. Ten tijde van de besluitvorming zou de discussie voor een sobere en doelmatige renovatie onvoldoende zijn gevoerd. Het is ten dele waar maar onvoldoende als verklaring voor dit echec.

Opdrachtgever, architect en parlement

Dichter in de buurt komt de BNA die mede onder invloed van de ingezonden brief van Carel Weeber in NRC dan toch eindelijk kwam met haar lang verwachte reactie. De branchevereniging komt tot de conclusie dat “in de cruciale driehoek tussen professionele opdrachtgever, architect (en adviseurs) en een niet-professionele gebruiker − in dit geval het parlement − iets grondig is misgegaan.”

De binnentuin in de Schepelhal, nu en straks Beeld OMA

Rijksvastgoedbedrijf als opdrachtgever

De BNA schuift daarmee de schuld op het Rijksvastgoedbedrijf. Volgens de branchevereniging had het Rijksvastgoedbedrijf als professionele opdrachtgever de dialoog moeten organiseren en had het zo mogelijke spanningen kunnen wegnemen. Immers alleen zo kun je het Binnenhof en de inrichting ervan afstemmen op de werkprocessen van kamerleden en personeel.

Representatie parlement

Maar achter de discussie over sober en doelmatig ligt een andere discussie verscholen die politiek van aard is en die uiteindelijk de plannen lijkt te hebben genekt, namelijk de representatie van het parlement naar Nederland toe en hoe die in de gebouwen tot uitdrukking komt. Juist de politiek had het signaal kunnen afgeven dat ze als hoofdgebruiker wil investeren in architectuur en omgeving.

Het Binnenhof aan de Hofplaats Beeld OMA

Genomen beslissingen

Nog idioter is dat architect Pi de Bruijn naar verluid door OMA is gevraagd samen te werken op dit project, dit toen heeft geweigerd, maar nu wel op de opdracht wordt gezet. Kenmerkend voor dit proces – ik speek nu over het architectonisch ontwerp- is immers dat beslissingen voor het grootste deel al zijn genomen. Iedere stap in het ontwerpproces bevat specificaties die volgende ontwerpers zullen overnemen en verwerken.

De Oude Zaal van het Binnenhof Beeld OMA

Opvattingen van smaak en ethiek

Het had De Bruijn gesierd als hij had geaccepteerd dat anderen -lees Ellen van Loon- zijn werk zouden veranderen. Het is hier niet de plaats in zijn afweging te treden, maar vakmatig was hier veel te winnen geweest. De Oostenrijkse architect Adolf Loos vond terecht dat een gebouw voortleeft met de gebruikers en daarmee met andere opvattingen van smaak en ethiek. Architectuur kan de toon zetten en veel opnemen, maar loopt per definitie het risico van toekomstige veranderingen. Daar heb je geen megalomane plannen voor nodig.

Lees terug

Reageer op dit artikel