blog

Blog – Wildopvang Avolare en stikstof

Architectuur

Door Daan Bruggink – Een nieuwe generatie dierenopvangcentra, dat was het uitgangspunt waar de opdrachtgever Gert-Jan Nefkens en dierenwelzijn-expert Thijs Devlin bij ons kwamen in 2017. Uiteraard een interessante opdracht, de locatie ligt het buitengebied van Doorwerth, op de plek van een oude boerderij. Deze boerderij is een herbouw-boerderij die ter vervanging van de in de oorlog kapotgeschoten boerderijen onder aan de stuwwal is gebouwd.

Wildopvang Avolare aan de Boersweg 2 in Doorwerth is een stichting met ANBI status die jaarlijks 6.000 wilde dieren op zal vangen. Inheemse diersoorten, als kleine zoogdieren en vogels, ziek of verwond, zullen gerevalideerd en gerehabiliteerd worden om ze vervolgens weer uit te zetten. De dieren, gebracht door particulieren, dierenambulance of andere dierenopvangcentra. Via gespecialiseerde intensive care, herstelafdelingen, binnen- en buitenverblijven worden de dieren voorbereid op een herplaatsing in de natuur. Naast de opvang is educatie, verspreiden en verzamelen van kennis over het beschermen van de natuur een belangrijk speerpunt, om het maatschappelijke bewustzijn te vergroten. Tenslotte ontstaat met het verbinden van diverse instanties binnen de dierenwereld een samenwerkend netwerk. In Nederland is er geen wild- en vogelopvang in deze vorm.

Efficiënte opzet

Na de bestemmingsplanwijziging hebben we een intensief ontwerptraject met de opdrachtgevers doorgelopen om de meest efficiënte opzet om de gespecialiseerde medische trajecten voor de verschillende diersoorten goed te integreren. Wanneer de dieren binnenkomen worden ze gecontroleerd, eerste hulp verleend en afhankelijk van de hulpvraag naar hun eigen afdeling gebracht. Er zijn drie afdelingen: gehouden dieren (slangen, reptielen, papagaaien enz), inheemse kleine zoogdieren en inheemse vogels. Iedere afdeling bestaat een isoleer-ruimte, een intensive care ruimte (o.a. couveuses) en een medium-care ruimte. Bij de zoogdieren is er uiteraard een aparte ruimte voor prooi- en roofdieren, zodat ze elkaar niet kunnen zien of ruiken. De vogelafdeling heeft een aparte baby-ruimte. De medium-care ruimtes zijn nauwelijks geïsoleerd en hebben klimaatluiken die veel open staan. De dieren zullen immers moeten wennen aan het seizoensklimaat voor dat ze naar buiten gaan.

Wildopvang Avolare aan de Boersweg 2 in Doorwerth ORGA architects Daan Bruggink

Overzicht

Ontwerp

De architectuur van het gebouw maakt een gekromde beweging en schermt zich zo af van de Rijksweg N225. Achter dit scherm bestaat het gebouw uit een tweelaags-entree gedeelte, waar mensen ontvangen worden, educatie en de kantoren zijn. Dieren komen via de achterzijde binnen, rechtstreeks naar de behandelkamer. De afdelingen bevinden zich in drie afzonderlijke eenlaagse zwarte volumes. De grenen delen zijn zwart door toepassing van Xyhlo Biofinish. De afdelingen zijn alleen toegankelijk vanuit de hygiënesluis. Deze sluis is nodig om besmetting en verspreiding van ziektes te voorkomen. Deze werkt in principe andersom: je wilt niet dat de zieke dieren die binnen zijn, de dieren die buiten zijn besmetten. Als er varkenspest of vogelgriep heerst is het geheel hermetisch af te sluiten.

Wildopvang Avolare aan de Boersweg 2 in Doorwerth ORGA architects Daan Bruggink

Buitenterrein

Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten heeft getekend voor het ontwerp voor het buitenterrein. Het buitenterrein heeft diverse verblijven voor de laatste stap voor herplaatsing. Er is een grote kooi voor roofvogels, de zogenaamde roofvogel-krakeling. Roofvogels vliegen immers niet als ze het einde van de kooi zien, de krakeling vorm maakt dat ze eindeloos kunnen blijven vliegen om te herstellen. Het is van belang dat bezoekers wat kunnen zien, echter is het ook geen dierentuin. Geen contact met mensen hebben de dieren juist baat bij. Vanuit de centrale ruimte in het gebouw hebben bezoekers alleen zicht op de gehouden dieren, die zijn immers mensen gewend. De wilde dieren hebben zo weinig mogelijk contact.

Wildopvang Avolare aan de Boersweg 2 in Doorwerth

Circulair, natuurinclusief en ecologisch

Achter de schermen heeft het gebouw eveneens een uniek opzet. Het geheel gebouw is in hout ontworpen, zoveel mogelijk circulair, natuurinclusief en ecologisch. Het gebouw is energieleverend en er zijn innovatieve oplossingen geïntegreerd. Zo worden de ‘besmette’ bakken waarmee zieke dieren worden binnengebracht door een industriële krattenwasmachine, na reinigen via de lopende aan de schone kant van de sluis er weer uit komen.

Wildopvang Avolare aan de Boersweg 2 in Doorwerth ORGA architects Daan Bruggink

Stikstof-uitspraak

De Omgevingsvergunning is inmiddels verleend, de sloopmelding is geaccepteerd, de oude boerderij gesloopt en bouwbedrijf Van Engen, een duurzame houtbouwer, staat klaar om te beginnen. Start bouw staat gepland in oktober 2019…..

Echter, door de recente stikstof-uitspraak van de Raad van State dreigt de bouw van Avolare in het gedrang te komen. Als volgt:

Het is een locatie naast een Natura 2000 gebied, logisch natuurlijk, dat is de habitat van de ‘gebruikers’ van het gebouw. Voor een wildopvang is het belang van natuurbescherming uiteraard evident, dus hebben we tijdens het voortraject intensief de van belang zijnde punten uit de Wet Natuurbescherming meegenomen en reeds in oktober 2018 zijn de verzoeken bij de Provincie ingediend. Het betreft twee elementen:

1. soortenbescherming:
Een ontheffing is nodig voor beschermde soorten. De locatie en bestaande gebouwen zijn geïnventariseerd en onderzocht op vleermuizen, vogels en marterachtigen. Gevonden soorten zijn zorgvuldig gemitigeerd, worden gemonitord en nestgelegenheden worden in veelvoud in het nieuwe gebouw geïntegreerd. Uiteindelijk is de ontheffing in maart 2019 ontvangen en daarmee was de sloop van de oude boerderij toegestaan.

2. gebiedsbescherming:
In ontheffing is nodig voor gebiedsbescherming. Ondanks dat deze al was meegegaan met de aanvraag in oktober 2019 was de Provincie er niet eerder aan toe gekomen. Onderdeel van deze ontheffing is de uitstoot ammoniak en stikstof (PAS = Programma Aanpak Stikstof). De eerste maanden is er met name gecommuniceerd over de toename van ammoniak op de omgeving door de aanwezigheid van de dieren. Hoeveel en welke dieren vang je op? Wat is hun emissie? Tja, wat stoot een egel uit? Of een groene specht? Enfin, we hebben aangetoond dat het dieren zijn die er al leven, alleen tijdelijk op een andere locatie (namelijk in de verblijven) tot ze beter zijn en er is geen sprake van toename. Er wordt immers niet gefokt…

Toen de Provincie overtuigd was keken ze pas naar de stikstofuitstoot tijdens exploitatie. Die is minimaal. Het gebouw is gasloos en energieleverend, uiteraard komt er iets meer verkeer van en naar het gebouw dan naar de onbewoonde oude boerderij, de toename kwam neer op < 0,05 mol/ha/jr. en daarvoor geldt een vrijstelling. Vervolgens vroeg de Provincie naar de stikstofuitstoot tijdens de aanlegfase. Dat is uiteraard wat meer, we doen veel elektrisch, maar helaas nog niet alles. De stikstofemissie tijdens aanlegfase bleek 0,15 mol/ha/jr. Onder de 1,0 mol/ha/jr. is slechts meldingsplichtig. Ingediend, maar het was inmiddels 22 mei 2019.

Bouwprojecten vallen stillen

Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat de overheid de natuur onvoldoende heeft beschermd doordat te gemakkelijk uitbreidingen zijn toegestaan van stallen, snelwegen, dijkverzwaringen en industrieterreinen. De PAS is niet voldoende onderbouwd. Het gevolg was dat de Provincie op dit moment alleen ontheffingen kan verlenen als de emissie niet meer is dan 0,00 mol/ha/jr, oftewel niets… Hiermee vallen de grote bouwprojecten voor snelwegen, uitbreidingen van Lelystad Airport, GP van Zandvoort, industriële gebouwen en agrarische stallen stil omdat ontheffingen niet meer worden verleend of ingetrokken. Echter, hoe minimaal de emissie ook is, ook Avolare krijgt voorlopig geen ontheffing voor de bouw van de Wildopvang.

Dit bijzondere natuurproject stagneert omdat het meegezogen dreigt te worden met veel ingrijpendere projecten

Een absurde situatie. De sloopmelding is geaccepteerd, de oude boerderij is inmiddels gesloopt en bouwbedrijf Van Engen, een duurzame houtbouwer, staat klaar om te beginnen. Natuurlijk ligt de Wildopvang, gezien haar functie, naast een Natura 2000 gebied. Er is hier ook helemaal geen sprake van natuur vs. economie, dit bijzondere natuurproject stagneert omdat het meegezogen dreigt te worden met veel ingrijpendere projecten.

Het is nu wachten op de regering. Er is een crisisteam onder leiding van minister Schouten gevormd waarin de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse Zaken, Economische Zaken, Defensie en Landbouw zitten. Vermoedelijk niet zozeer voor de Wildopvang, maar natuurlijk voor de economie van belang zijnde grote projecten. Laten we hopen dat ze voor een natuurbevorderend project met in vergelijking minimale emissie snel een oplossing vinden…

Wildopvang Avolare: www.avolare.org
Locatie Wildopvang: Boersberg 2, 6865 NG Doorwerth
Contactpersoon Avolare: Gert-Jan Nefkens (0622980017)
Adviseur Dierenzorg: Thijs Devlin (0631074554)
Architect: ORGA architect, projectarchitecten D. Bruggink en G. Degen

Lees ook

 

 

Reageer op dit artikel