blog

Blog – Gemeenschappelijk wonen: Munksøgård Roskilde door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter

Architectuur

Blog – Gemeenschappelijk wonen: Munksøgård Roskilde door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter
Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Door Philip Krabbendam – Hoe stimuleer je de onderlinge interactie tussen bewoners? Sinds 2000 staat in Roskilde (Denemarken) het project Munksøgård. De 250 bewoners leven rond vijf hoven en komen samen in een eigen café. In verschillende werkgroepen zorgen zij onder ander voor hun eigen energiebehoefte, het runnen van de winkel en het organiseren van activiteiten.

In deze serie wil ik nagaan hoe projecten voor ‘gemeenschappelijk wonen’ op verschillende manieren zijn vormgegeven. Dit om bewoners die een nieuw project willen opzetten te informeren en inspireren. Hierbij zal ik kijken naar de:
-schaalniveaus en voorzieningen
-bewonersgroep
-ontsluiting
-aansluiting met de buitenwereld
Ook zal ik ook aandacht besteden aan ‘extra’s’: kwaliteiten die niet altijd gevraagd worden maar die evengoed een bijdrage kunnen leveren aan deze woonvorm. Zoals flaneergebieden, wandelgangen, tussendeuren, en drempelgebieden. 

Algemeen

Munksøgård (Monnikenboerderij) bestaat uit 100 woningen met ca 250 inwoners, inclusief ongeveer 75 kinderen. Het project bevat zowel koopwoningen als huurwoningen. Het streven was niet alleen om te zorgen voor collectieve voorzieningen, men heeft ook geprobeerd het project zo veel mogelijk milieuvriendelijk te maken door toepassing van strobouw, ongebakken bouwstenen, natuurlijke verfsoorten, een waterzuivering en een aparte verwerking van urine ten behoeve van de verbouw van eigen groenten. De bewoners voorzien in hun eigen energiebehoefte door het gebruik van biobrandstof en van zonnecollectoren. Hiernaast houdt men er ook een kleine veestapel op na. Het project is bewoond vanaf 2000.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Een kleine veestapel die omvat koeien, geiten, varkens, konijnen en kippen. Beeld Munksøgård

Schaalniveaus en voorzieningen

De 100 woningen zijn verdeeld over vijf ‘hoven’. Elk van deze hoven heeft een binnentuin en een gebouwtje voor ontmoeting. In deze ‘hofvoorzieningen’ kan men samen koken en eten. Verder is hier een wasserette en een gastenverblijf.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

De hofvoorziening voor Senioren. Beeld Munksøgård

Voor het gehele project is er in het centrum van het gebied een oude boerderij met een nieuwe aanbouw. In deze voorziening, Olinesgard (boerderij van Oline), is ruimte voor het cafë ‘Munkestuen’ (Monnikenkamer) dat geopend is op zondag van 15.00 tot 17.00 uur, voor koffie en cake, socialiseren met de buren en het lezen van een krant. Verder zijn er een gastenkamer, een vergaderzaal, kantoorruimte en opslagruimten, een winkel genaamd ‘Aftensol’ (Avondzon), stallen en een fietsenstalling.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Zondagmiddag in de zon voor het café. Beeld Munksøgård

De hofvoorzieningen zijn bedoeld voor gemiddeld 20 huishoudens of 50 bewoners. Om voor zo’n grote groep te koken vraagt wel iets van de bewoners. Toch is het de bedoeling dat dit 3 à 4 keer per week plaatsvindt… Het openhouden van het café, 2 uur per week, op zondag, lijkt daarentegen een redelijke opgave.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Socialiseren in het café. Beeld Munksøgård

Extra: werk

De sociale coherentie in het project wordt niet alleen bevorderd door het samen bereiden en gebruiken van maaltijden in de hofvoorzieningen en de koffie met cake in het café. Er zijn ook vele werkgroepjes en activiteiten die de betrokkenheid op medebewoners kunnen bevorderen. Zoals een huisdierengroep voor het werk dat meekomt aan het houden van dieren, een landbouwgroep voor het werk op de van de gemeente gehuurde landbouwgrond in de omgeving, een speelgroep die de speeltuin onderhoudt, dan is er een groep die de wegen en paden onderhoudt en sneeuwvrij houdt en een afvalwatergroep die zorg draagt voor de zuivering van het afvalwater en de urine.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Beeld Munksøgård

Zo is er ook een verwarmingsgroep die ervoor zorgt dat alle woningen verwarmd kunnen worden en beschikken over warm water. Dan is er nog een werkgroep voor ‘Aftensol’, de winkel die elke dag geopend is en waar men groente en kruidenierswaren kan kopen en niet te vergeten een werkgroepje dat het ruilen van boeken, kleding, speelgoed en meubelen mogelijk maakt. Alsmede een feestcommissie en een werkgroepje dat rondleidingen organiseert.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Beeld Munksøgård

En natuurlijk zijn er een aantal werkgroepjes ten behoeve van de besluitvorming op het niveau van het geheel en binnen de hoven.

Bewonersgroep

Men heeft gestreefd naar een gedifferentieerde bewonersgroep. Daarom heeft men zowel koop als huurwoningen aangeboden (respectievelijk 20 en 80 procent).

Daarbij heeft men ook gestreefd naar het integreren van verschillende leeftijden. Nu is dit geen ongewoon streven bij woongemeenschappen, maar meestal denkt men hierbij alleen aan het toelatings- of instemmingsbeleid. Men gaat er dan vanuit dat er een zeker menging ontstaat wanneer verschillende leeftijden zich over het project verspreiden.

In Munksøgård heeft men verschillende hoven gereserveerd voor verschillende leeftijdsgroepen.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Beeld Munksøgård

Op het eerste gezicht lijkt dat riskant: zullen de verschillende leeftijdsgroepen zich niet van elkaar isoleren? Maar dat gevaar is misschien groter als men verschillende leeftijden op een lager niveau, bijvoorbeeld op het niveau van een woongroep, wil integreren. De interacties op een lager niveau kunnen voor alle betrokkenen interessant zijn, maar gezinnen, pubers en senioren hebben verschillende levenspatronen en verschillende interesses. Deze kunnen elkaar gemakkelijk storen.

In Munksøgård kan de integratie plaatsvinden op een hoger niveau, op het niveau van het gehele project. Misschien werkt dit wel beter…

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Hofleven bij mooi weer. Beeld Munksøgård

Ontsluiting

Bij de ontsluiting is het belangrijk dat men, op weg naar huis, of op weg naar buiten, langs de gemeenschappelijke voorzieningen komt. Het is belangrijk dat deze in de loop liggen. (Zij kunnen aan het eind van een route liggen, maar dan liefst als het om voorzieningen gaat die men noodzakelijkerwijze moet bezoeken, zoals een wasserette).

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Munksøgård

Beeld Munksøgård

Kijken we naar de onderstaande illustratie dan kunnen we zien dat alle bewoners, bij het betreden van het terrein, langs de centrale voorzieningen in de Olinesgard komen, zodat zij, en passant, kunnen zien of daar iets gebeurt waar zij zich eventueel bij aan kunnen sluiten.

Vervolgens komen zij op weg naar huis langs hun eigen hofvoorzieningen. Ook daar kunnen zij weer besluiten al of niet deel te nemen aan een eventuele activiteit. Daar komt bij dat alle woningen ongeveer even ver van de hofvoorzieningen liggen, terwijl de hoven weer ongeveer even ver van de centrale voorzieningen af liggen. Een evenwichtige oplossing.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Google

De ontsluiting. Beeld Google

Extra: wandelgangen

De ontsluiting vormt rondom het centrale gebied een ‘wandelgang’, een ‘terzijde’ van waar men van een afstandje kan zien wat er in dit gebied gebeurt. (Denk aan de Griekse stoa) Dit kan men vervolgens bespreken met andere bewoners die men op deze wandelgang tegen komt. Hier kunnen ideeën ontstaan die van belang kunnen zijn voor ontwikkelingen in dit centrumgebiedje.

Wat nog aan deze wandelgang zou kunnen worden toegevoegd is een plek, een bankje of een muurtje, waar men even kan gaan zitten om het gesprekje dat wat langer duurt.

Binnen de hoven kunnen ook wandelgangen worden aangewezen, maar op die schaal zal men elkaar misschien ook zonder ‘wandelgang’ aanspreken over hofzaken.

Op deze illustratie is overigens goed te zien hoe verschillend de bewoners hun eigen hoven hebben vormgegeven.

Zoals op onderstaande illustratie is te zien is het project niet echt opgenomen in een stedelijk weefsel. Het ligt aan het eind van een aftakking van een buurtontsluitingsweg. Dit betekent dat de algemene voorzieningen niet ‘in de loop liggen’ van buurtbewoners. Zij moeten speciaal naar het project toe gaan. Dit maakt dat aansluiting met de omgeving niet erg voor de hand ligt. Maar, bij de vele werkzaamheden die op het terrein worden verricht, door de bewoners, zijn er misschien vaak vaklieden nodig voor assistentie.

Ook de winkel trekt mogelijk mensen van buiten het project aan. Dit kan betekenen dat er toch sprake is van aansluiting met de buitenwereld.

Munksøgård Roskilde (Denemarken) door Nielsen og Rubow, Monberg og Thorsen, Mangor og Nagel en House arkitekter. Beeld Google

Vanaf midden onder naar boven: de ontsluitingsweg. Beeld Google

Nawoord

In deze serie kijk ik alleen naar hoe projecten zijn vormgegeven. Voor een antwoord op de vraag of de opzet werkt en of voorzieningen functioneren, en of er kwaliteiten gemist worden, is ‘nader onderzoek’ nodig, dat wil zeggen interviews met bewoners en andere belanghebbenden. Dit valt helaas buiten het bestek van deze serie.

Voor meer info over achtergronden en dagelijks leven in het project zie de facebookpagina van het project.

Bronnen

Munksøgård
Climate Buildings

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel