blog

Blog – Bon Voyage: Overnachten in Sainte-Marie de La Tourette door Le Corbusier

Architectuur

Door Misak Terzibasiyan – Vorig jaar maakten wij een ‘Le Corbusier-reis’ door Frankrijk. In de nabijheid van Lyon bezochten we onder meer het klooster van Sainte-Marie de La Tourette (1953-1960); een mystieke beleving van stilte, licht en duisternis. Deel 5 van een serie over de betekenis van architectuur.

Le Corbusier kreeg in 1953 de opdracht van pater Couturier om een dominicanenklooster te ontwerpen aan de rand van de stad Lyon. Hij had in 1907 kennis gemaakt met het kartuizerklooster van Galluzzo in Val d’Ema. Tevens bezocht hij het cisterciënzerklooster van Le Thoronet in Zuid-Frankrijk.

De interesse van Le Corbusier was vooral gericht op de historische ontwikkeling van de kloosters. Aan deze historische ontwikkeling heeft Le Corbusier vervolgens zelf, met het ontwerp van Sainte-Marie de La Tourette, een nieuwe typologie toegevoegd. De traditionele typologie van een klooster met een gangenstructuur wordt door hem compleet gewijzigd in een nieuwe typologie waarbij een 4-dimensionele beleving van routing, ruimte, licht en tijd een nieuwe betekenis krijgt in relatie tot religie.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Architectuur en landschap

Le Corbusier was 65 jaar toen hij, in samenwerking met Iannis Xenakis, startte met het ontwerp van het klooster, waarbij hij geen bestaande tradities of kopieën van bestaande voorbeelden als uitgangspunt nam. Hij ontwikkelde een geheel nieuw concept voor de kloostertypologie. Deze vernieuwing maakt het klooster juist zo bijzonder. Het vertoont een ommekeer van een traditioneel klooster naar een uniek en bijzonder gebouw dat absolute rust en sereniteit uitstraalt.

Het klooster is ascetisch, zoals het leven van de Dominicaanse monniken, maar tegelijkertijd omarmt het ook het leven op een oprechte en pure wijze. Het klooster heft zich op vanaf het maaiveld, waardoor de traditionele kloostertuin/binnenhof verbonden wordt met het landschap. Een bijzondere en slimme ingreep op de locatie om gebruik te maken van de helling.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Contextuele benadering

De sobere levensstijl van de monniken is vertaald in een sobere afwerking, zowel aan de buitenkant alsook aan de binnenkant van het klooster. De eenpersoonsslaapkamers zijn allemaal identiek, en minimalistisch ingericht. Het ontbreekt aan elke vorm van luxe. Door een klein raam is het prachtige groene bos zichtbaar en het enige geluid dat hoorbaar is, is de wind en het gezang van de vogels.

Gewild of ongewild word je hier geconfronteerd met jezelf, met de stilte en de schoonheid van de natuur. Wat lijkt het leven eenvoudig hier. Alle slaapvertrekken zijn identiek en aan het einde van de gang is er een gemeenschappelijke badkamer, wederom zonder enige luxe. Met beperkt budget heeft Le Corbusier een fascinerend klooster kunnen bedenken dat een interactie aangaat met het leven van de monniken en de locatie. Het is een contextuele benadering van de opgave en de gebruikers.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Verhalen en ervaringen

Wij hebben, omdat we op doorreis zijn, besloten in het klooster te overnachten. Allereerst zijn we aan tafel gegaan met vier andere gasten: drie architectuurstudenten uit Hong Kong en een pastoor uit Duitsland, die het klooster voor een paar maanden als tijdelijk verblijf heeft gekozen.

Een bijzondere ontmoeting met mensen die je slechts eenmaal tegenkomt in je leven. Allemaal op doorreis, maar met één belangrijke overeenkomst: de interesse in de projecten van Le Corbusier. Allerlei verhalen, anekdotes, ervaringen en zienswijzen worden uitgewisseld. Onder het genot van een sobere, maar voedzame maaltijd genieten we intens van elkaars inspirerende verhalen.

Onbeschrijfelijke architectuur

In het klooster wonen nog negen monniken, die elke avond een gebedsdienst zingen. Uiteraard maken we dankbaar gebruik van het aanbod om een dienst bij te wonen. Het gezang van de monniken is zo prachtig en indrukwekkend, bijna hypnotiserend. We bevinden ons in een andere wereld, waar overduidelijk andere normen en waarden gelden. Ver weg van de stress van alledag, een wereld van sereniteit en puurheid, in alle mogelijke dimensies.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

De kerkdienst wordt gehouden in een immense ruimte met indrukwekkende verhoudingen en een sobere afwerking. Het dak zweeft als het ware los van de wanden. Door de opening tussen de wanden en het dak dringt het licht naar binnen, waardoor de beleving van de architectuur een sublieme mystieke ervaring in tijd en ruimte wordt. Vooral in samenspel met het gezang van de monniken op de achtergrond.

Op aanwijzing van Le Corbusier mochten er in het hele klooster geen religieuze schilderijen worden opgehangen. De architectuur heeft dit ook niet nodig; juist de puurheid van de ruimte spreekt tot de verbeelding. Alles heeft een lichtgrijze kleurtoon en alleen de textuur van de stapeling van materialen is zichtbaar. “De onbeschrijfelijke architectuur,” zoals Le Corbusier het heeft verwoord wordt hier ervaarbaar door de werkelijk eenvoudige maar sublieme schoonheid. Architectuur gaat met name hier over de ruimtelijkheid en de vervaging van licht naar donker.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Routing als enscenering

We gaan vervolgens naar de crypte die niet vanuit de kerk bereikbaar is, maar waarvoor je een aparte route via een donkere gang moet volgen. In alle projecten van Le Corbusier vormt de routing een belangrijk onderdeel van de architectuur. “De routing als enscenering van beleving,” zoals Le Corbusier het verwoordt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de routing in het beroemde Villa Savoye.

Mystieke betekenis

De crypte wordt van boven belicht en afgebakend door een golvende wand. De binnenzijden van de lichtkoepels zijn voorzien van een kleur en hiermee wordt een link gelegd naar de gekleurde wanden. Er ontstaat een bijna vanzelfsprekende overeenkomst met het werk van Alvar Aalto, waarbij ook het licht van boven niet alleen een functionele maar ook een mystieke betekenis heeft.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

De golvende wanden in het werk van Alvar Aalto vormen een begrenzing van de ruimte die een directe verbinding legt met de natuur en de omgeving. Het verschil zit hem in de benadering van de architectuur. Het werk van Le Corbusier bestaat vaak uit de typologie van een woonmachine waar de mens gebruik van maakt, terwijl bij het werk van Alvar Aalto de architectuur in dienst staat van de benadering van het Finse landschap. Vanuit een humanistisch oogpunt: de mens staat centraal in verbinding met de natuur.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Sublieme eenvoud

Het is bijzonder om te zien dat bij dit klooster Sainte-Marie de La Tourette juist díe verbinding wordt gelegd tussen de mystieke ervaring van het kloosterbestaan door gebruik te maken van het licht van boven. Hier staat de beleving en de contemplatie centraal in het kloosterleven. Hier heeft Le Corbusier geen woonmachine ontworpen, maar een architectuur bedacht ten behoeve van de religie en het leven zélf.

Het klooster van La Tourette heeft als inspiratiebron gediend voor vele architecten en opdrachtgevers. Velen hebben, net als ikzelf, in eenzelfde houten bed gedroomd van een architectuur die aansluiting zoekt met de bewoners en het landschap. Een architectuur die een betekenis heeft en die nog door vele generaties hierna wordt begrepen en gewaardeerd.

Klooster Sainte-Marie de La Tourette bij Lyon door Le Corbusier. Beeld Misak Terzibasiyan

Beeld Misak Terzibasiyan

Het klooster Sainte-Marie de La Tourette is zo’n project dat zich niet hoeft te spiegelen aan andere projecten, maar heel bescheiden de overtuiging en kwaliteit toont in haar eigen mystieke hoedanigheid. Met een sculpturaliteit van sublieme eenvoud, met een schoonheid die een ongekende mentale rijkdom te bieden heeft.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel