blog

Blog – Architectuur van gebruik

Architectuur

Door Harm Tilman – Architecten krijgen nog al eens het verwijt niet naar eindgebruikers te luisteren. Maar hoe gaat zo iets in zijn werk? En zouden ook de laatste niet naar architecten kunnen luisteren? Architectuur moet immers ook worden gemaakt.

Elke werkvloer heeft wel een eigen “ja-dat-heeft-de-architect-zo-bedacht” verzuchting, schrijft Anouk Turkenburg in de uitstekende special die ‘fd.persoonlijk’ afgelopen zaterdag over ‘Architectuur en Design’ uitbracht. Architecten en designers bedenken volgens haar per definitie idiote dingen. Maar Turkenberg wordt daar juist enthousiast van. Volgens haar kan de wereld niet genoeg van dit soort idiotie gebruiken.

FD Special Architectuur

‘fd.persoonlijk’ van zaterdag 1 mei over ‘Architectuur en Design’

Duurzaamheid

Het zal koren op de molen zijn van al die stemmen die roepen dat onbegrip en gebrek aan respect voor eindgebruikers architecten nogal eens eigen is. Echter anders dan veel mensen denken, zijn het niet architecten maar is het de samenleving die opgaven genereert. Nieuwe opgaven als duurzaamheid, ecologie en hoogbouw komen voort uit maatschappelijke en politieke processen.

Betrokken gebruikers

In de meeste bouwprojecten die in Nederland worden ondernomen, komt het zelden voor dat gebruikers niet bij een ontwerp zijn betrokken. Bij veel woonprojecten worden potentiële kopers bij het ontwerpproces gehoord. Hun input wordt niet alleen gebruikt voor het ontwerp van hun appartementen maar ook bij de overige plattegronden. Overigens hebben duurzame projecten op dit vlak wederom een streepje voor.

Villa S door RAU Architects. Foto: Marcel van der Burg

Open werkomgeving

In kantoren is het tegenwoordig standaard dat de werkomgeving wordt ingericht met het oog op de gewenste werkprocessen in een onderneming. ‘New work’, ‘open office’ en flexibele werkwijzen zijn terugkerende attributen van een dergelijke werkomgeving. Maar deze laten zich verschillend interpreteren en zijn in ieder geval af te stemmen op de behoefte van de werknemers.

Spaces Hofplein door Sevil Peach

Spaces Hofplein door Sevil Peach

Architectuur van gebruik

Maar wat is een architectuur van gebruik? Verschillende opvattingen staan hier tegenover elkaar. Zo heb je architectonische projecten die een beroep doen op de gebruiker om te participeren in de productie van hun werk. Een mooi voorbeeld daarvan is de kleine bar die Adolf Loos in Wenen heeft gemaakt.  Door het gebruik van spiegels is een optische illusie gecreëerd en raakt het oog in de kleine ruimte minder snel vermoeid.

American Bar Adolf Loos

American Bar Wenen  door Adolf Loos (zicht van buiten naar binnen)

Gebruikers raken

Daarnaast zijn er veel projecten die vooral een poging doen om de gebruikers te raken. Gebruikers zijn in deze projecten een middel voor een doel. Simpel gezegd zijn de makers uit op het geld van de gebruikers. Zaken als woningtype, bouwhoogte en dakvorm zijn niet langer een uitvloeisel van rationale beslissingen, maar vormen motieven die worden ingezet om een speciale atmosfeer te creëren. Een vroeg voorbeeld hiervan is de wijk Seaside van DPZ. Plattegrond en opbouw ervan staan voor de veronderstelde kwaliteiten van een negentiende eeuws stadsweefsel.

Woningen in Seaside door DPZ liggen anders dan in de Amerikaanse suburb direct aan de straat en zijn verplicht uitgerust met een veranda

Functionalisme

Een architectuur van gebruik is dus meer dan een simpel functionalisme. Een gebouw moet voldoen aan materiële eisen en aan eisen van licht, lucht en water. In een hedendaagse architectuur van gebruik komt daar iets wezenlijks bij: ze incorporeert immateriële elementen die bijdragen aan welzijn en gezondheid van gebruikers en die liggen op het vlak van ventilatie, klimaat, akoestiek en textuur.

Luisteren

Behalve naar gebruikers te luisteren, verdient het dus ook aanbeveling naar architecten te luisteren. De gewenste atmosfeer van een project dient immers daadwerkelijk te worden gemaakt. Op dat vlak kan een architect als adviseur wonderen verrichten. Hij of zij is immers als geen ander in staat iets te zeggen over wat een gebouw huisvest en wat het communiceert.

Lees ook:

Villa S – RAU architects

 

Reageer op dit artikel