blog

Blog – Kan Duitse HOAI Nederlandse architecten behulpzaam zijn?

Architectuur

Blog – Kan Duitse HOAI Nederlandse architecten behulpzaam zijn?

Door Harm Tilman – Waarom lukt het maar niet om betere honoraria voor architecten voor elkaar te krijgen? Een duidelijke, geregelde tariefstelling voor architecten zoals de Duitse HOAI kan Nederlandse architecten behulpzaam zijn, maar Europese regelgeving inzake beroepsregulering lijkt invoering te blokkeren. Slechts ondernemerschap lijkt vooralsnog de enige weg naar een levensvatbaar beroep.

Een paar weken geleden vroeg ik me in deze blog af waarom het maar niet lukt om betere honoraria en lonen voor architecten voor elkaar te krijgen. Hoe is het mogelijk dat architecten meer concurrentie en minder verdiensten kennen dan veel andere beroepen die ik ken. Immers wat daarvan ook de oorzaak is, het is duidelijk een zwakte die de huidige architectuurpraktijk op verschillende manieren treft.

Miljoenenboete vanuit Brussel

Wat is de reden hiervan? Renson van Tilburg van de BNA gaf me op deze vraag een helder antwoord: “De BNA heeft destijds de SR afgeschaft vanwege de Europese Mededingingsregels. Brussel dreigde met een miljoenenboete. Vervolgens hebben we een urenindicator ontwikkeld als mogelijk alternatief, uiteraard in combinatie met de De Nieuwe Regeling (DNR).”

Adviseur en dienstverlener

Je kunt deze ontwikkeling op het conto van de BNA schuiven, maar helemaal terecht is dat niet. Feit is dat de Europese wetten en het geloof in competitie de DNR hebben afgedwongen. Dit laat zich lezen als uitdrukking van een dieper liggende verschuiving, waarin de architect niet langer een kunstenaar is (zo hij dat ooit al was), maar steeds meer een adviseur en dienstverlener wordt.

Honorarordnung für Architekten und Ingenieure

Ongeveer in dezelfde tijd ontving ik een DM van Kees van der Hoeven: “Ik was eind vorig jaar in Bamberg, Duitsland en sprak met een architect-filosoof over mijn komende boek. Hij vertelde me dat de HOAI (Honorarordnung für Architekten und Ingenieure) nog steeds geldt in Duitsland. Zij hebben de EU-regels voor mededinging gewoon weerstaan. Wellicht interessant om een in Duitsland werkende architect daarover te bevragen.”

Situatie in Duitsland

Dat vond ik zeker en ik legde deze vraag dan ook voor aan twee mensen die de situatie in Duitsland goed kennen en daar hebben gewerkt. Ik wilde allereerst weten of deze Honorarordnung für Architekten und Ingenieure (HOAI) nog steeds bestaat en wordt gehanteerd in Duitsland. Mathias Lehner, de programmamanager van BNA International, antwoordde bevestigend.

 

Mathias Lehner, BNA Internationaal

Honoraria in relatie tot bouwsom

Reimar von Meding van KAW deed ervaring met de HOAI op in een project in Berlijn. De HOAI is een equivalent van de Nederlandse SR. Ze legt de honoraria van architecten vast volgens bepaalde parameters, onder andere in relatie tot de bouwsom. Volgens hem is de HOAI op basis van het Europees recht evenmin toegestaan als destijds de SR. Is het dan niet vreemd dat een dergelijke regeling in Duitsland ondanks de Europese mededinging regels wel is toegestaan en in Nederland al bijna twee decennia niet meer? Opnieuw wendde ik me tot Von Meding en Lehner.

Reimar von Meding, KAW

Sterke structuur

Reimar von Meding vermoedt dat het te maken heeft met een niet al te sterke lobby vanuit een relatief klein land, in tegenstelling tot Duitsland. “Dit land is niet alleen groter, maar ook het aantal architecten per inwoner is veel hoger dan in Nederland”, aldus Von Meding. Een andere verschil is dat Duitse architecten vaak nog directe, praktische diensten leveren, in tegenstelling tot Nederlandse architecten. In combinatie met de Kammern, levert een vrij sterke structuur op. Tot nu toe hebben de Duitse gerechtshoven dan ook altijd ingestemd met de huidige regelingen, aldus Von Meding.

KAW, appartementencomplex, Berlijn

Oververhitte woningmarkt

Nog in 2015 is de HOAI door Europa aangevochten, maar zonder succes. De HOAI is gebaseerd op wetenschappelijke analyses en heeft zijn nut ruimschoots bewezen. De Europese Commissie is echter van mening dat de HOAI in strijd is met het unierecht (vrij verkeer van personen, diensten en goederen). Maar volgens deze mededingingsregels kan een samenleving vanwege het belang voor het geheel, toch dit soort afspraken voor laten gaan. Volgens Von Meding heeft Duitsland daar dankbaar gebruik van gemaakt. Het vrijlaten van de honoraria zou de prijzen verder doen exploderen, hetgeen in de oververhitte woningmarkt onacceptabel zou zijn.

Gaat Duitse HOAI ten onder?

Of de Duitsers de HOAI mogen behouden is nog maar de vraag. Michel Geertse laat me weten de kans  daarop klein te achten. Volgens de Duitsers is HOAI verenigbaar is met het unierecht, maar de EU commissie is het daar  niet mee eens en heeft Duitsland aangeklaagd’wegens schending van het unierecht. Een zogenoemde inbreukprocedure voor Europese Hof moet Duitsland dwingen de HOAI in te trekken. Geertse acht de kans klein dat Duitsland dit gaat winnen.

Berekening van architectenhonoraria in Nederland

Wordt het tijd dat Nederland gaat beschikken over een referentiesysteem voor de berekening van architectenhonoraria, zoals in Duitsland? De Architectenraad van Europa beveelt de invoering van soortgelijke systemen aan in landen die ze nog niet hebben. Voor architecten zorgen ze immers voor gezondere competitie en meer eerlijke vergoedingen voor geleverde diensten. En ook voor de afnemers van deze diensten zijn de voordelen legio.

Geregelde tariefstelling

Alles overziende is de conclusie gewettigd dat een duidelijke, geregelde tariefstelling voor architecten zinvol zou zijn. Of deze er snel zal komen is nog maar de vraag, gezien de beroepsregulering vanuit de EU. Maar alleen met een dergelijke tariefstelling kun je voorkomen dat het een beroep wordt dat langzaam verdwijnt (op een kleine exclusieve club na) en dat het steeds minder aantrekkelijk is voor werknemers.

Opdrachten voor duikprijzen

Een dergelijke regeling kan wellicht ook een einde maken aan die praktijken waarin opdrachten worden verworven door middel van zogenoemde duikprijzen, met als doel om bijvoorbeeld actuele referenties voor aanbestedingen op te halen. Deze effecten zorgen ervoor, dat de honoraria geen gelijke tred houden met de ontwikkeling van de markt. Opdrachtgevers vergelijken honoraria immers met de onderkant in de markt en realiseren zich niet, dat een goede architect veel minder verdient dan de minst opgeleide mensen in hun eigen bedrijf.

Ondernemerschap van architecten

Tariefstelling of niet, ook het ondernemerschap van architecten kan nog wel een boost gebruiken. Verbindingen aangaan met andere disciplines zoals ontwikkeling en bouw, het met elkaar delen van risico’s en opbrengsten, het ontwikkelen van eigen expertise: het zijn wel degelijk ook deze zaken die kunnen leiden tot een meer diverse, maatschappelijke relevante en economisch rendabele onderneming.

Dit is het derde deel in een serie over architectenhonoraria. Dienen de aanbestedingen verder te worden verbeterd? Of zijn meer drastische maatregelen nodig? Ik ben benieuwd naar uw mening en stel uw reactie en suggesties zeer op prijs.

Lees verder

Reageer op dit artikel