blog

Blog – Gemeenschappelijk wonen: VinziRast-mittendrin Wenen door gaupenraub+/-

Architectuur

Blog – Gemeenschappelijk wonen: VinziRast-mittendrin Wenen door gaupenraub+/-
VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-, beeld Sebastian Schubert

Door Philip Krabbendam – Hoe stimuleer je de onderlinge interactie tussen bewoners? Gaupenraub+/- realiseerde in Wenen een project waar voormalig daklozen en studenten samenwonen. Bijzonder is het eetcafé, waar bewoners en stadsgenoten met elkaar in contact komen.

In deze serie wil ik nagaan hoe projecten voor ‘gemeenschappelijk wonen’ op verschillende manieren zijn vormgegeven. Dit om bewoners die een nieuw project willen opzetten te informeren en inspireren. Hierbij zal ik kijken naar de:
-schaalniveaus en voorzieningen
-bewonersgroep
-ontsluiting
-aansluiting met de buitenwereld
Ook zal ik ook aandacht besteden aan ‘extra’s’: kwaliteiten die niet altijd gevraagd worden maar die evengoed een bijdrage kunnen leveren aan deze woonvorm. Zoals flaneergebieden, wandelgangen, tussendeuren, en drempelgebieden. 

Algemeen

Het project is gevestigd in een verbouwd pand van in de binnenstad van Wenen. Er wonen 20 voormalig daklozen en 8 studenten. Het is tot stand gekomen dankzij de betrokkenheid en de samenwerking van studenten van de Technische Universiteit, vrijwilligers en daklozen, met behulp van leningen en schenkingen, en dankzij de levering van arbeid en bouwmaterialen de aannemer. De oplevering was in 2013.

VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-, beeld Kurt Kuball

Een bestaand pand in het midden van Wenen: ‘Mittendrin’, beeld Kurt Kuball

Schaalniveaus en voorzieningen

De basiseenheid is een twee- of driekamer woning met gelijkwaardige vertrekken, bedoeld voor twee of drie volwassenen.

Op elke van de drie verdiepingen bevindt zich een gemeenschappelijke woonkeuken bedoeld voor de drie huishoudens op die verdieping. Een kleine maar duidelijke context voor elk van de huishoudens. Met drie huishoudens ontstaan groepen van acht a negen personen voor het samen gebruiken van de woonkeukens. Een redelijk aantal voor een dergelijke voorziening. Een probleem zou nog kunnen zijn dat de woningen van keukentjes zijn voorzien, die kunnen concurreren met de gemeenschappelijke keukens. Maar dit zijn kitchenettes zijn met beperkte mogelijkheden.

Op de begane grond bevinden zich voorzieningen voor alle bewoners, zoals een eetcafé, werkplaatsen, een naaiatelier en een wasserette.

VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-, beeld Kurt Kuball

Eetcafé, beeld Kurt Kuball

Aansluitend aan het eetcafé is voorzien in een overdekt terras op de binnenplaats.

Er zijn nog meer voorzieningen voor het gehele project: op de verdiepingen vindt men bijvoorbeeld studieruimten en op de derde verdieping bevindt zich een zogenaamd dakatelier met dakterras, en met daarboven nog een studio.

In de kelder van het gebouw is een noodopvang ingericht voor daklozen.

Het project als geheel bestaat uit drie woongroepen, een overzichtelijke context voor elke woongroep, maar misschien ook weer wat klein.

Bewonersgroep

Om de integratie van beide soorten bewoners te bevorderen wonen in elke driekamerwoning twee voormalig daklozen en een student. Zij wonen samen op voet van gelijkheid, er is geen sprake van hulpverlening. Een voorbeeld van wat we in Nederland een ‘magic mix’ noemen.

VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-, beeld Simon Jappel

beeld Simon Jappel

Ontsluiting

We volgen de ontsluiting van de openbare ruimte tot aan de het privévertrek, om te zien of alle gemeenschappelijk gebruikte ruimten ‘in de loop’ liggen. Op onderstaande plattegrond van de begane grond zien we een smalle gang vanaf de straast, de ‘Lackierergasse’ naar de binnenplaats loopt. De toegang. In hoeverre deze zicht biedt op de algemene gemeenschappelijke ruimte, het eetcafé (het zalmkleurige gebied) valt te bezien. Hoewel, bij het thuiskomen kan men vanaf de straat naar binnen kijken om te zien of het de moeite waard is om hier even te buurten.

Wie een beter idee wil hebben van wat zich hier afspeelt, kan door het eetcafé heen lopen, van de deur aan de straat, naar de deur die leidt naar de (overdekte) binnenplaats. Intussen blijft het onduidelijk wat zich afspeelt in het dakatelier, maar mogelijk worden de speciale activiteiten die hier gepland zijn, beneden aangeplakt.

Plattegrond begane grond van VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-

Begane grond 

Van de op de verdiepingen gelegen studieruimten (zalmkleur, zie volgende illustratie) kan men alleen een glimp opvangen als men een woning heeft aan het (inpandige) rechter trappenhuis. Wie een woning heeft aan het linker trappenhuis heeft komt hier niet langs.

Dan het lagere niveau: de gemeenschappelijke woonkeuken. Per verdieping is er zo’n ruimte, bedoeld voor de bewoners van de betreffende verdieping, zo’n 8 of 9 personen. (het gele gebied) Om op de verdieping te komen kan men de trappenhuizen gebruiken. Maar ook hier geldt weer dat degenen die aan het ‘verkeerde’ trappenhuis wonen, het linker, hier niet mee in contact komen. Maar er is hier sprake van een dubbele ontsluiting: daardoor is het ook mogelijk de nieuwe buitentrap te nemen, en dan heeft men vanaf de galerij een goed zicht op eventuele activiteiten in de gemeenschappelijke woonkeuken.

Plattegrond verdiepingen van VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-

Verdiepingen

Wat misschien in de weg kan staan van een goed gebruik van de gemeenschappelijke woonkeukens is de ongelijkheid tussen bewoners die aan het rechtertrappenhuis wonen, zij kunnen binnendoor naar deze ruimten, terwijl de andere bewoners van de verdieping hier alleen kunnen komen via de galerij, dus door de buitenlucht.

Extra: elkaar ontlopen

Aan de dubbele ontsluiting ligt een gedachte ten grondslag. Men veronderstelde namelijk dat het samenwonen van twee geheel verschillende soorten mensen, studenten en voormalig daklozen, door een verschil in leefstijlen, wel eens tot spanningen zou kunnen leiden. Een dubbele ontsluiting zou bewoners de kans geven elkaar te ontlopen.

Aansluiting met de omgeving

Het eetcafé is niet alleen bedoeld voor bewoners, het staat open voor buitenstaanders. Dit opent mogelijkheden voor contact tussen bewoners en stadsgenoten. En het dakatelier kan voor diverse manifestaties of tentoonstellingen besproken door ‘niet bewoners’. Deze kunnen dan op het aangrenzende dakterras in contact komen met bewoners.

VinziRast-mittendrin in Wenen door gaupenraub+/-, beeld Alexander Hagner

Dakterras, beeld Alexander Hagner

Nawoord

In deze serie kijk ik alleen naar hoe projecten zijn vormgegeven. Voor een antwoord op de vraag of de opzet werkt en of voorzieningen functioneren, en of er elementen gemist worden, is ‘nader onderzoek’ nodig, dat wil zeggen interviews met bewoners en andere belanghebbenden. Dit valt helaas buiten het bestek van deze serie.  Voor meer info over achtergronden en dagelijks leven in het project zie:

Projectgegevens

VinziRast-mittendrin in Wenen
Ontwerp: Gaupenraub +/- en studenten
Landschapsarchitectuur: BOKU-Wien
Prof. Lillie Licka en studenten

Bronnen

Brochure: ‘at home, collectief bouwen en wonen’, uitgave van het Deutches Architekturmuseum, 2018
Video: Thema: Vinzirast-mittendrin door ORF
Artikel: „Mittendrin“ für einen Tag in Progress

Lees verder

 

 

Foto's

Reageer op dit artikel