blog

Blog – Gemeenschappelijk wonen: Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

Architectuur

Blog – Gemeenschappelijk wonen: Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten
Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten, beeld Genossenschaft Kalkbreite, Volker Schopp

Door Philip Krabbendam – Hoe stimuleer je de onderlinge interactie tussen bewoners? Müller Sigrist Architecten zocht voor het project Kalkbreite in Zürich naar een goede mix van voorzieningen en verschillende woontypologieën. Door deze differentiatie ontstaat een project waar verschillende soorten huishoudens elkaar ontmoeten.

In deze serie wil ik nagaan hoe projecten voor ‘gemeenschappelijk wonen’ op verschillende manieren zijn vormgegeven. Dit om bewoners die een nieuw project willen opzetten te informeren en inspireren. Hierbij zal ik kijken naar de:
-schaalniveaus en voorzieningen
-bewonersgroep
-ontsluiting
-aansluiting met de buitenwereld
Ook zal ik ook aandacht besteden aan ‘extra’s’: kwaliteiten die niet altijd gevraagd worden maar die evengoed een bijdrage kunnen leveren aan deze woonvorm. Zoals flaneergebieden, wandelgangen, tussendeuren, en drempelgebieden. 

Algemeen

Het project Kalkbreite bestaat uit bijna 100 wooneenheden en appartementen, gebouwd bovenop een grote tramremise, midden in Zürich. Het is niet opgezet door toekomstige bewoners, maar bij de voorbereidingen waren 50 bewoners een aantal deskundigen betrokken. Müller Sigrist Architecten zocht voor dit project voor een goede mix van voorzieningen en verschillende woontypologieën. Het gebouw werd in 2014 opgeleverd.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

Schaalniveaus en voorzieningen

Voor het project als geheel zijn er een grote daktuin met aanliggend cafétaria, een wasserette en verschillende werkruimten voor bewoners.

Omdat een project van deze grootte een context vormt waarin individuele huishoudens niet voldoende tot hun recht komen, is voorzien in een paar lagere schaalniveaus. Zo zijn er ‘clusters’ van tien kleine woningen, uitgerust met een eetkeuken, een badkamer, een logeerkamer en soms een werkruimte. Deze woningen te klein voor mensen met kinderen.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

Een clusterkeuken

Gezinnen kunnen wel terecht in het zogenaamde ‘Grosshaushalt’: een groep van twintig woningen, voor totaal vijftig personen, die is voorzien van een woon- en eetruimte en een professionele keuken. Hier heeft men koks in dienst die maaltijden verzorgen. Maaltijden die ook door bewoners van andere woningen kunnen ophalen. Dan is er nog een woongroep voor jongeren van 16 tot 25 jaar en een pension van tien kamers.

Hierbij kan men zich afvragen of de clusters en de woongroep niet wat te groot zijn als context voor het individu. Waarbij het de vraag is of een keuken op deze schaal nog goed functioneert.

Ook de ‘Grosshaushalt’ is misschien wat groot als context voor de huishoudens. Van de keuken kan verwacht worden dat deze, ondanks het schaalniveau, wel functioneert, dankzij het feit dat deze door professionele koks gerund wordt.

Bewonersgroep

Aan de differentiatie van woningen en gemeenschappelijke voorzieningen is af te lezen dat het project bedoeld is voor ‘iedereen’. Voor jong en oud, en voor verschillende soorten huishoudens. In deze opzet zijn de gezinnen bij de gezinnen geplaatst (in de Grosshaushalt) terwijl ook de kleine huishoudens bij elkaar zijn geplaatst (in de clusters).

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

Een cluster met (gearceerde) keuken

Ook jongeren van 16 tot 25 jaar hebben hun eigen groep. Is dat gunstig voor de onderlinge betrokkenheid, of is de samenstelling van deze lagere schaalniveaus misschien wat te eenzijdig? Misschien kunnen we hier vertrouwen op de integrerende werking van de voorzieningen voor het hele project.

Ontsluiting

Gemeenschappelijke voorzieningen werken het beste als ze ‘in de loop’ liggen, als de ontsluiting de reeks van sociale niveaus volgt en contact houdt met deze voorzieningen.

De ontsluiting begint aan de korte zijde van het gebouw, met een monumentale trappartij die de buitenwereld verbindt met de gemeenschappelijke daktuin. Hier bevindt zich een speelruimte voor kinderen, een ‘parkje’ en het cafetaria met terras.

Naast het cafetaria bevindt zich de toegangshal die is voorzien van brievenbussen, bellenborden en een informatiebalie.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten, beeld Genossenschaft Kalkbreite, Volker Schopp

Toegangshal, beeld Genossenschaft Kalkbreite, Volker Schopp

Doordat de route van de ontsluiting vanaf de trappartij over een hoekje van de daktuin naar de hal leidt, kunnen bewoners kennis nemen van de gemeenschappelijke activiteiten op de daktuin, zonder deze te hoeven doorkruisen en te storen. Zo ligt de daktuin ‘in de loop’, zonder door deze ‘loop’ te worden gestoord.

Vanuit de toegangshal kan men de centrale binnengang volgen die via trappen verschillende verdiepingen aandoet en leidt langs de gemeenschappelijke ruimten van de ‘clusters’, ‘Grosshaushalten’ en andere groepen. Van hieruit kan men verder gaan naar de eigen woning. Zo vormt de ontsluiting een boomstructuur die begint met de grote trap, leidt over de gemeenschappelijke daktuin om zich, via de toegangshal, naar binnen toe steeds verder te vertakken.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

De binnengang die vanaf de toegangshal de ‘Clusters’, ‘Grosshaushalten’ en andere groepen ontsluit

De binnengang is inpandig. Zou deze aan de gevel liggen dan zou hier daglicht kunnen toetreden, wat bijdraagt aan de ruimtelijke oriëntatie. Bovendien biedt een ligging aan de gevel zicht op de daktuin, wat de betrokkenheid op deze gemeenschappelijke voorziening bevordert.

Extra: wandelgang

Voor informele contacten spelen zogenaamde ‘wandelgangen’ een belangrijke rol. Gangen die, net als bij een Griekse stoa uit de Oudheid, uitzicht bieden op een gemeenschappelijk gebied en waar men, door de afstand tot dit gemeenschappelijke gebied, uitgenodigd wordt te reflecteren op wat zich daar afspeelt. Doet men dit samen met enkele medebewoners die men ter plekke aantreft, dan kunnen hier ‘bottom up’ nieuwe ideeën ontstaan voor de gemeenschap als geheel. In Kalkbreite zien we zo’n wandelgang tussen de uiteinden van de binnengang, die loopt over het smalle deel van de bebouwing.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten

Maquette met wandelgang

Had de binnengang langs de binnengevel gelopen, dan had ook dit deel van de ontsluiting tot wandelgang kunnen dienen.

Aansluiting met buitenwereld

In de plint van het gebouw zijn voorzieningen ondergebracht die zowel voor de omgeving als voor het project zijn bedoeld. Een bioscoop, een restaurant- en bar, winkeltjes, een kinderdagverblijf, een artsenpraktijk en kantoorruimten. Hier komen bewoners uit het project en uit de omgeving met elkaar in contact.

Kalkbreite Zürich door Müller Sigrist Architekten, beeld Genossenschaft Kalkbreite, Volker Schopp

Voorzieningen in de plint: aansluiting met de omgeving, beeld Genossenschaft Kalkbreite, Volker Schopp

Extra: drempelgebied

Een voorbeeld van een drempelgebied is de ‘porch’ in traditionele Amerikaanse dorpjes. Drempelgebieden bevorderen het contact tussen de bewoners die zich op verschillende schaalniveaus bevinden. In Kalkbreite flankeren terrassen het begin van de grote trap: een drempelgebied tussen de het project en de buitenwereld.

Nawoord

In deze serie kijken we alleen naar hoe projecten zijn vormgegeven. Voor een antwoord op de vraag of de opzet werkt, of voorzieningen functioneren, en of er elementen missen, is ‘nader onderzoek’ nodig, dat wil zeggen interviews met bewoners en andere belanghebbenden. Dit valt helaas buiten het bestek van deze serie. Voor meer info over achtergronden en dagelijks leven in het project zie:

Bronnen

Brochure: ‘at home, collectief bouwen en wonen’, uitgave van het Deutches Architekturmuseum, 2018
Boek: ‘Nouveaux  logements à Zürich, la renaissance des coopératives d’habitat’ Park Books AG, 2017.   
Website Kalkbreite

 

 

Reageer op dit artikel