blog

Blog – Ruimte voor de architect

Architectuur

Blog – Ruimte voor de architect

Door Harm Tilman – Het vorige week verschenen rapport ‘Ruimte voor de architect’ onderzoekt de veranderingen die zijn opgetreden in de positie van de architect gedurende de afgelopen tien jaar. Een terugkeer naar de situatie van voor 2008 wordt uitgesloten geacht. Ook doet het rapport duidelijk aanbevelingen hoe architecten hun relevantie kunnen terugwinnen.

Afgelopen donderdag vierde het architectenregister haar dertigjarig bestaan met een druk bezocht symposium in het Haagse Museum voor Communicatie. Dagvoorzitter Harm Post concludeerde dat de titel een sterk merk is geworden. Het aantal ingeschrevenen ligt al jaren zo rond de 14.000 leden. Ook de Beroeps Ervarings Periode is van de grond gekomen, na een wat aarzelend begin. Het register wil gaan samenwerken met de andere instanties in het veld en bezien wat nodig is.

Dagvoorzitter Harm Post opent het congres 30 jaar Architectenregister

Professional value

Om dat kracht bij te zetten werden in het Museum voor communicatie twee boeiende onderzoeken gepresenteerd:  ‘Ruimte voor de architect’ door Rosa Koetsenruijter en Robert Kloosterman en ‘Quality by Title’ door John Heintz. Koetsenruijter en Kloosterman roemen de intrinsieke motivatie van architecten, hun professional value, maar constateren ook dat de rol van architecten in de verdrukking is geraakt.

Het rapport ‘Ruimte voor de Architect. Een onderzoek naar de veranderingen in positie van architecten in Nederland, 2008-2018’, auteurs Rose Koetsenruijter en Robert C. Kloosterman, ontwerp cover Joanna van der Leun

Fragmentatie architectuur

Als gevolg van de crisis is de hakbijl door de sector gegaan, stelde Koetsenruijter. Het aantal grote bureaus is afgenomen en er is sprake van een sterke stijging van het aantal zzp’ers. Deze tweedeling zie je terug in de cijfers. In 2018 telt Nederland 5000 bureaus, waarvan 4000 eenpersoonsbureaus. Een van de grootse problemen waar de sector mee kampt is de sterk toegenomen fragmentatie van de architectuur en de marginalisering van de architect.

Aantal werknemers bij architecten- en interieurarchitectenbureaus x 1000 in de periode 2006-2017, grafiek uit besproken rapport Bron CBS 2018

Realistische perspectieven

Het rapport maakt duidelijk dat bij opgaven als verduurzaming, verdichting en sociale gelijkheid kansen liggen voor architecten, en schetst daarvoor realistische perspectieven. Architecten kunnen zich bijvoorbeeld in wisselende netwerken organiseren, de ondersteunende instituties zouden daarop kunnen inspelen. Een andere mogelijkheid is de gehele keten en kennis van randgebieden te internaliseren in het bureau.

Aantal architecten- en interieurarchitectenbureaus in de periode 2006-2017, onderverdeeld naar grootte, grafiek uit besproken rapport Bron CBS 2018

Aanbevelingen

Ook doet het rapport boeiende aanbevelingen, waarvan de inzet van pensioengelden voor anticyclisch beleid wellicht de meest vergaande is. Minstens zo interessant in dit verband is de aanbeveling om in de programma’s de gebruikerswaarden in combinatie met de professional value een prominentere plek te geven.  Het betekent volgens de onderzoekers dat de ruimtelijke ordening in eren dient te worden hersteld. Ze werden op hun wenken bediend door het College van Rijksadviseurs dat een paar deuren verderop diezelfde middag Panorama Nederland presenteerde.

Nodig bij grote opgaven

‘Ruimte voor de architect’ werd in ontvangst genomen door minister Ingrid van Engelshoven. Op oude voet doorgaan is niet mogelijk, zei zij, de branche zal moeten nadenken over een nieuwe toekomst. De architectuur is immers nodig bij de grote opgaven die zich aandienen, zoals de energietransitie, de toekomst van de zorg, de krimp aan de randen van Nederland, de toenemende ongelijkheid en de druk op de steden. Dit biedt de sector volop gelegenheid zich te versterken.

Minister Ingrid van Engelshoven neemt het rapport ‘Ruimte voor de architect’ in ontvangst

Overleg tussen betrokken partijen

De fragmentatie die de architectuur heeft getroffen, doet zich nadrukkelijk ook voor in de ondersteuning van de sector. Om dit te ondervangen verzocht de Minister de Rijksbouwmeester overleg in te stellen tussen betrokken partijen over onderwerpen en ontwikkelingen die relevant zijn voor de sector. Ook gaat de Rijksbouwmeester op haar verzoek onderzoeken hoe ontwikkelingen op het gebied van onderwijs, onderzoek, beroepskwalificaties en internationalisering kunnen samenkomen en hoe het ontwerp weer een centrale rol kan gaan spelen bij de grote ruimtelijke opgaven.

Goede en doeltreffende regelgeving

De erosie van de beroepsgroep en de relevantie van zijn werk baart zorgen, aldus Floris Alkemade. De grote maatschappelijke thema’s zijn motoren om de beroepsgroep een nieuwe relevantie te geven. Regelgeving is ook van belang. Alkemade wees op de verschillende manieren waarop Europese regelgeving wordt toegepast in verschillende culturen. Rijckenberg viel hem daar later in bij door te wijzen op het tekort van een goede of doeltreffende regelgeving.

Positie van zzp’ers

Ook zullen andere principes moeten worden ingezet. De grote bureaus zullen de weg wel vinden, Alkemade meent dat vooral moet worden gekeken naar de positie van zzp’ers. Hoe kun je deze groep helpen en het potentieel bij deze groep aanboren? Hij trok de interessante vergelijking met Reuters die individuen koppelt, rechtszekerheid geeft en opdrachtgevers benadert. Dat is bepaald geen gekke opmerking gezien het feit dat in Amerika wordt gewerkt aan een soort Google voor architecten.

De huidige markt voor het architectonische ontwerp, grafiek uit besproken rapport

Nieuwe organisatievormen

In de praktijk is volop sprake van innovatie. Het grote probleem is echter dat eenpersoonsbureaus nauwelijks kansen krijgen mee te groeien met opdrachtgevers en door te stoten naar grotere opgaven. Koetsenruijter en Kloosterman reppen van de afnemende doorlaatbaarheid in de sector. Dé uitdaging lijkt dan ook het doorbreken van die segmentatie en het ontwikkelen van nieuwe organisatievormen voor architecten. Samenwerken met verschillende disciplines en naar buiten kijken zijn daarbij sleutelwoorden.

Lees ook

Ondraaglijke lichtheid van regelgeving. Interview met Annemiek Rijckenberg, Architectenregister

Ondraaglijke lichtheid van regelgeving. Interview met Annemiek Rijckenberg, Architectenregister

Reageer op dit artikel