blog

Blog – Vredeman de Vries Prijs voor Museum Houtstad van Onix

Architectuur

Door Harm Tilman – Museum Houtstad in IJlst door Onix NL ontving afgelopen weekeinde in museum Belvédère de tiende Vredeman de Vries Prijs voor het beste architectonische ontwerp. De jury roemde de omgang met de omgeving, maar ook het feit dat het een museum is van de hele gemeenschap van IJlst.

Komende donderdag worden in Rotterdam de ARC18 Awards uitgereikt. Het belooft een prachtavond te worden. Adriaan Geuze krijgt de ARC18 Oeuvre Award. Daarnaast worden in liefst zeven categorieën projecten gevierd, nominaties aangewezen en winnaars bekend gemaakt. Een hernieuwd elan voor architectuur begint zich af te tekenen.

Regionale architectuur prijzen

Regionale prijzen zijn een graadmeter voor de vitaliteit van de architectuur. Uit het aanbod aan prijzen koos ik de Vredeman de Vriesprijs, een van de belangrijkste regionale prijzen van het land. Deze prijs van de Provincie Friesland had dit jaar 40 inzendingen, een teken dat het in deze regio weer goed gaat. Ze werd afgelopen zaterdag uitgereikt in Museum Belvédère in Oranjewoud.

Museum Belvédère in Oranjewoud

Kwaliteit bij transformaties

Een andere reden om naar Oranjewoud te gaan was de rede die voormalig Rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra hield over kwaliteit bij transformaties in het landschap. Hij deed dit aan de hand van begrippen die hij als Rijksbouwmeester ooit, volgens eigen zeggen “met het pistool op de borst”, had ontwikkeld. Begrippen als de samenhang tussen functie, constructie en vorm maar ook die tussen object en context. Een gebouw wordt pas interessant als het in een goede omgeving straat, aldus Dijkstra.

Tjeerd Dijkstra speecht over ruimtelijke kwaliteit Beeld Menghua Prisse

Betekenis van de plek

Het was een boeiend verhaal maar het kwam vooral tot leven toen Dijkstra vertelde over zijn werk in Amsterdam en de Beemster. Na zijn rijksbouwmeesterschap was Dijkstra supervisor van de zuidelijke IJ oever in Amsterdam. Hij regelde dat het Nemo museum van Renzo Piano niet op Oosterdok, maar op de IJ Tunnel kwam. Juist door op het dak een plein te maken met uitzicht over Amsterdam, kon de plek betekenis krijgen.

NEMO wetenschapscentrum in Amsterdam door Renzo Piano, dwarsdoorsnede

Kaasfabriek in landschap

Ook adviseerde Dijkstra bij de uitbreiding van de Kono Kaasfabriek in de Beemster. Bastiaan Jongerius ontwierp een transparant en elegant gebouw dat wonderwel past in de kavelstructuur van het landschap. Hij won daarmee in 2014 de ARC14 Architectuur Award. Dijkstra roemde de beperking in de hoogte en de ritmering van het landschap, maar ook de detaillering. Vanuit het gebouw ervaar je het landschap en omgekeerd doet het dit landschap geen kwaad.

Het project Kono Kaasmakers in de Beemster door Bastiaan Jongerius won in 2014 de ARC14 Architectuur Award

Prachtig detail

Uit de 18 projecten van de jury lichtte hij vervolgens vier plannen toe die architectuur de moeite waard maken. Van het Duinhuis op Ameland door Studio Ina Matt besprak Dijkstra het prachtig detail van het rietdak. Paviljoen Vijverberg van Studio Maks is een schoolvoorbeeld hoe je als architect met het landschap omgaat, aldus Dijkstra. In Museum Houtstad in IJlst combineert Onix een grote helderheid met een hoge mate van complexiteit. Ook roemde Dijkstra de logische plek die het aan het water heeft gekregen en de samenhang met de omgeving.

Duinhuis in Ameland door Studio Ina Matt

Architectuur moeite waard

Tot slot liet Dijkstra zich lovend uit over het Poortgebouw Nachttuin door Nynke Rixt Jukema. Dit gebouw, ontstaan met een kleine bijdrage van de gemeenschap, is geïnspireerd op de toegangspoort tot de stade die hier vroeger stond. Het gebouw heeft een onderbouw van cortenstaal, met een multiplex bovenbouw waarin vleermuizen huizen en die om deze reden is verduurzaamd met kurk. “Als architectuur zo wordt bedreven, is het werkelijk de moeite waard”, sloot Dijkstra af.

Poortgebouw Nachttuin in Wier door NRJ Architectuur

Doorsnede provincie

De jury van de tiende editie selecteerde uit de veertig inzendingen 18 projecten, van heel kleine (poortgebouw) tot heel grote projecten waaronder de Blokhuisport in Leeuwarden door TWA Architecten. Met elkaar vormen deze 18 projecten een goede doorsnede van de provincie. Na een bezoek aan deze projecten selecteerde de jury vijf nominaties en na de nodige vergaderingen de winnaar.

Blokhuispoort in Leeuwarden door TWA Architecten

Mienskip

Jurylid Arie van der Neut lichtte de keuze toe. Omdat de prijs niet alleen voor architecten is maar ook voor opdrachtgevers, was de onderlinge samenwerking en de manier waarop het gebouw wordt gebruikt een belangrijk criterium. Minstens zo belangrijk was de omgang in het project met het cultuurlandschap. Een derde thema was Mienskip, het gevoel voor gemeenschapszin. Veel projecten zijn van onderaf geïnitieerd en leveren architectuur van grote waarde op. Dit model is voor een krimpregio zeer relevant, aldus Van der Neut.

 

Huis aan het Meer in Oudega door Studio Nauta

Museum Houtstad

Vervolgens besprak Van der Neut de sterke en minder sterke kanten van alle vijf nominaties. Ook maakte hij de winnaar bekend: Museum en werkplaats Houtstad in IJlst door architectenbureau Onix NL uit Groningen. Projectarchitect Haiko Meijer kreeg in museum Belvédère de prijs in handen door Sietske Poepjes, gedeputeerde voor Cultuur van de provincie Friesland.

Museum Houtstad in IJlst door ONIX NL

Gebouw van hele gemeenschap

Arie van der Neut prees Museum Houtstad als een bouwwerk dat respectvol omgaat met de houtzaagmolen en de omgeving. Het is in deze stad met zijn traditie van houtzagerijen volledig op zijn plaats. Het gebouw is niet alleen van de architect en het museum maar van de hele gemeenschap van IJlst. De ultieme gebouwde vorm van mienskip, aldus Van der Neut.

Museum Houtstad in IJlst door ONIX NL

Formaliteit en informaliteit

In zijn dankwoord roemde Haiko Meijer de kracht van de regio. Meijer wilde een kapstok maken waarin gebruikers hun activiteiten ontplooien. Het project gaat daarmee over formaliteit en informaliteit, aldus Meijer. Verder wees hij op de onzekerheid waarin je als architect in deze condities komt te werken. Voor het ontwerp was de molen een duurzaam referentiepunt. Ook het museum kreeg een constructie van gebinten.

Museum Houtstad in IJlst door ONIX NL

Analoge constructie

Museum Houtstad is een analoge constructie die symbool kan staan voor de herwonnen vitaliteit van de architectuur. De initiatieven van onderop krijgen echter pas zin als ze ook van bovenaf worden opgepakt. Mogelijk geeft dat ze ook een meer stevige inbedding in de gemeenschap. Nu kwam Museum Houtstad tot stand dankzij talloze bijdragen van vrijwilligers en een architect die het beste gebouw van Friesland afleverde voor een minimaal honorarium. Ook dat laatste kan beter.

<einde>

Jury

De jury van de Vredeman de Vriesprijs voor Architectuur 2018 bestaat uit Sandra van Assen (stedebouwkundige), Marjolein van Eig (architect), Arie van der Neut (architect), Edwin Oostmeijer (projectontwikkelaar) en Machiel Spaan (architect).

Nominaties

De projecten zijn in de periode 2016-2017 in de provincie Fryslân tot stand gekomen. De volgende bouwwerken zijn genomineerd: Blokhuispoort, Leeuwarden; Nieuwbouw woning en Atelier, Bartlehiem; Huis aan het Meer, Oudega; Museum en Werkplaats Houtstad, IJlst; Poortgebouw Nachttuin, Wier.

Publieksprijs

Naast de juryprijs reikte hoofdredacteur Sander Warmerdam van de Leeuwarder Courant de publieksprijs uit. In totaal waren 1465 stemmen uitgebracht. Met 501 stemmen werd Nieuwbouw Parkhoven in Leeuwarden door VNL Architecten de overtuigende winnaar.

Nieuwbouw Parkhoven in Leeuwarden door VNL Architecten

Vredeman de Vries Prijs

De Vredeman de Vries Prijs van de provincie Fryslân is een jaarlijkse prijs, het ene jaar voor architectuur en het andere jaar voor vormgeving. De provincie wil met deze prijs het ontwerpklimaat in de provincie stimuleren.

Reageer op dit artikel