blog

Blog – Van Diamantbeurs naar Capital C: meer dan som der delen

Architectuur

Door Harm Tilman – In de voormalige Diamantbeurs te Amsterdam wordt Capital C gevestigd. Het bevat ruimtes voor media, communicatie- en ontwerpbureaus, maar ook voor start ups en zzp’ers. Maar hoe ontwerp je een gebouw dat eenheid wil uitstralen en tevens plaats kan bieden aan verscheidenheid en creatieve mogelijkheden?

De Diamantbeurs te Amsterdam is in 1911 gebouwd in opdracht van joodse diamantairs. In dit Groothandelsgebouw werd vanaf dat jaar de opbloeiende diamanthandel gehuisvest. De beoogde locatie bevond zich niet ver van de verderop gelegen joodse buurt. In het gebouw waren een bank en de beurszaal, maar bijvoorbeeld ook de handelskantoren en de slijperijen ondergebracht.

Vaste plaats

Het gebouw had een vaste plaats in de wereld van de diamanthandelaars van die tijd. Dit bracht architect Gerrit van Arkel  in de gevels van het gebouw tot uitdrukking. Het gebouw heeft op de hoek een klokkentoren, bekroond met een vijf centimeter dikke betonnen schaal, voor die tijd een noviteit. In de decoratieve daklijst zijn twee vierkante torens opgenomen waar je in en op kunt. De kanten aan de achterzijde van het gebouw zijn sober gehouden.

Modernistische dakopbouw

Niet veel later is er een verdieping opgezet, in de stijl van de Amsterdamse School. De decoratieve daklijst sneuvelde daarbij. In 1958 brandde deze dakverdieping met de houten kapconstructie in zijn geheel af. In de verbouwing die volgde zijn de dubbelhoge ramen van de begane grond verwijderd. Het gebouw werd bekroond met een voor de jaren 60 typische, modernistische dakopbouw. Later vond nog een verbouwing plaats, uitgevoerd door ZZDP.

Capital C

Nu wordt in de voormalige Beurs voor de Diamanthandel Capital C gevestigd, door initiatiefnemers Sijthoff Media en Zadelhoff omschreven als het nieuwe centrum voor de creatieve industrie. In het gebouw vinden media, communicatie- en ontwerpbureaus, maar ook starters en zzp’ ers hun werkplekken en ontmoetingsruimtes. Na een architectenselectie, zijn ZJA Zwarts & Jansma Architecten, Heyligers Design & Projects en Braaksma & Roos Architectenbureau aangezocht voor de transformatie van het pand.

Gehele gebouw

ZJA kreeg in eerste instantie de opdracht een verdieping toe te voegen. Vanwege de structurele implicaties van de dakopbouw en omdat de fundering hersteld diende te worden, is uiteindelijk een opdracht voor het gehele gebouw verstrekt. Heyligers ontwerpt de publieke delen van het interieur, terwijl Braaksma & Roos de restauratie verricht. Bas van Tol van Müller Van Tol doet de interieurs op de werkverdiepingen.

Kunst en design

Minstens zo opmerkelijk is dat de initiatiefnemers kunst en design nadrukkelijk opnemen in de werkomgeving die voor deze creatieve bureaus wordt gecreëerd. In het gebouw worden daarom kunstinstallaties en designobjecten geïntegreerd die door curator Anne van der Zwaag speciaal voor Capital C bij elkaar zijn gebracht.

Ruimte voor activiteiten

ZJA zag zich gesteld voor de opgave een gebouw te maken dat is afgestemd op de werkprocessen van de ondernemingen die zich hier vestigen, maar dat tegelijkertijd ruimte biedt aan de activiteiten die interieurarchitecten, ontwerpers en kunstenaars in het gebouw gaan ontplooien. Hoe hebben ze dat klaargespeeld?

Terugbrengen in oude staat

Het gebouw ondergaat momenteel een ingrijpende renovatie naar een ontwerp van ZJA. De architect heeft geen moderne interpretatie van het gebouw gemaakt, maar brengt het terug in de oorspronkelijke staat. De gevels aan het Weesperplein en de Nieuwe Achtergracht zijn zowel ruimtelijk als materieel in hun geheel teruggebracht. Alleen zo meende de architect recht te doen aan het Rijksmonument. Omdat alle evidentie nog aanwezig was, lag een interpretatie volgens hem niet in de rede.

Koepelgewelf

Voor de uitbreiding op het dak ontwierp ZJA een koepelgewelf van glas en staal, dat terugwijkt van de gevellijn en los staat van de torens. Dit daklandschap is zo terughoudend gemaakt, dat je het vanaf de straat nauwelijks zult opmerken. Om de koepel te kunnen dragen is de constructie  van het gebouw versterkt door de kolommen in te pakken en op te dikken.

Organisatie

De organisatie van het gebouw is grondig aangepakt. De parkeergarage die aanvankelijk op maaiveld lag, is in de kelder ondergebracht, gelijktijdig met het funderingsherstel. Ze biedt plek aan 18 auto’s en 200 fietsen. Op de begane grond komt een Grand Café waar je ook kunt werken. Verder komen in het gebouw kantoren voor de creatieve industrie en zalen waar presentaties kunnen worden gehouden.

Ramen

In het hoofdtrappenhuis zijn ramen toegevoegd om licht binnen te brengen. Het voorstel om de ruimte beneden en daarmee ook de dubbelhoge ramen terug te brengen, was niet haalbaar, maar is niet onmogelijk en kan in een later stadium alsnog worden uitgevoerd.

Veranderingen van ontwerpen

De gehele exercitie maakt duidelijk hoezeer het ontwerpen is veranderd. Toen Van Arkel de oorspronkelijke Diamantbeurs ontwierp kon het gebouw worden gelezen als een expressie van de gemeenschappelijke waarden van de Joodse samenleving die dit gebouw gebruikte en aanwendde. Dat is nu niet meer het geval.

Gebouw als drager

Aan de ene kant is het gebouw een drager waarin zoals Rein Jansma dat zo mooi omschrijft, iedereen zijn eigen tafel neer mag zetten en die verassingen mogelijk maakt. In het interieur worden plekken gemaakt die een andere insteek hebben dan de architectuur. Terwijl het gebouwen honderd jaar mee dient te gaan, kan over het interieur tien jaar later al weer anders worden gedacht.

Generieke ruimtes

Tegelijkertijd zijn gebouwen tegenwoordig groot en complex. Zodra ze boven een bepaalde schaal en maat komen, worden de ruimtes generiek. Om ze een identiteit te geven, is een vertaalslag nodig. Het door ZJA ontworpen gebouw maakt het mogelijk dat binnen het geheel van het gebouw iedereen vanuit zijn eigen fascinatie een eigen beeldtaal kan ontwikkelen.

Eenheid in de veelheid

Wat de verbouwde Diamantbeurs lijkt te willen zeggen, is dat gebouwen niet langer meer uitdrukking zijn van een ideologie maar veel meer op zichzelf staan. Architecten staan voor de taak in de veelheid een eenheid aan te brengen, door kolommen, trappen, ramen en plafonds rond die eenheid te organiseren. Het knappe is dat de Diamantbeurs zo’n beetje alles bevat wat nodig is, maar tegelijkertijd ook onbeperkte mogelijkheden en daarmee boeiende ruimtes biedt.

Lees ook

Reageer op dit artikel