blog

Blog – Tussen droom en daad – Prix de Rome Architectuur 2018

Architectuur

Door Harm Tilman – De jonge architect Alessandra Covini (1988, Milaan) wint de Prix de Rome Architectuur 2018 met haar sprookjesachtige ontwerp voor het Sixhaven-gebied in Amsterdam-Noord. Met Amsterdam Allegories reageerde Covini op de fictieve opdracht van een niet-commercieel voorstel dat van betekenis is voor de stad Amsterdam en door velen gekoesterd wordt. Overwint Covini de kloof tussen droom en daad?

In 1899 won de jonge Franse architect Tony Garnier (1869-1948) de Prix de Rome. Onderdeel van de prijs was in die tijd een vierjarig verblijf in Rome, een stad die toentertijd werd beschouwd als bakermat van de architectuur. Maar behalve met Romeinse bouwwerken hield Garnier zich ook bezig met het ontwerp van een denkbeeldige industriestad (Une cité industrielle).

Schandaal

Het ontwerp dat in 1904 tentoon werd gesteld, leidde tot een enorm schandaal. Garnier kleurde immers flink buiten de lijnen. Het maakte hem echter wel mogelijk vragen te stellen over de ontwikkeling van de industriestad en de rol van architectuur in dit proces. Achteraf kan worden geconcludeerd dat dit ontwerp een enorme impact heeft gehad op de bouwpraktijk in Lyon, de stad waar Garnier zijn professionele leven voortzette.

Tony Garnier, woonwijk van denkbeeldige industriestad, 1904

Fictieve opdracht

De Prix de Rome bestaat nog steeds en gelukkig behoort een inmiddels driemaandelijks verblijf in Rome weer tot een van de onderdelen van de prijs. Afgelopen week werden in Het Nieuwe Instituut het werk van de vier kandidaten gepresenteerd. Deze vier tot de eindronde doorgedrongen ontwerpers hadden drie maanden gewerkt aan een fictieve opdracht voor het Amsterdamse Sixhavengebied.

Kaart met projectgrens van Sixhaven Bron Gemeente Amsterdam

Experimenteel denken

In de ogen van de organisatoren moet de Prix beginnende ontwerpers de mogelijkheid bieden om los van realiteit, marktwerking en praktische voorwaarden experimenteel te denken en met revolutionaire plannen te komen. Het is een vruchtbaar uitgangspunt gebleken, maar het is ook een sign of the times, voor zover verbeelding en praktijk niet meer vanzelfsprekend in elkaars verlengde liggen en blijkbaar niet meer dezelfde taal spreken.

Ommuurde haven

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ingrid van Engelshoven reikte de prijs van dit jaar uit aan Alessandra Covini die in haar mooi uitgewerkte ontwerp ‘Amsterdam Allegories‘ de Sixhaven verandert in een ommuurde haven. Binnen deze enclave ligt een grote diversiteit aan eilanden die refereren aan specifieke eigenschappen en typologieën van Amsterdam en nieuwe vormen van publieke ruimtes voorstellen.

Alessandra Covini, Amsterdam Allegories, inzending Sixhaven. Foto Kyoungtae Kim

Overige kandidaten

De drie overige kandidaten waren het duo Rademacher de Vries, Katarzyna Novak en Bram van Kaathoven. David Rademacher en Christopher de Vries vertellen het verhaal hoe een toekomstige economische crisis de bouw van de Sixtower stil legt en vragen zich af hoe de fundamenten ervan kunnen worden ‘gekraakt’ door uiteenlopende groepen. Het is het meest politieke voorstel van de vier, zeker als je de uitspraken over het in hun ogen onterecht afgeschafte stelsel van erfpacht in aanmerking neemt.

Rademacher de Vries, Foundations, inzending Sixhaven

Ontwerp voor de openbare ruimte

Katarzyna Novak geeft in haar plan het ontwerp van de openbare ruimte voorrang boven de bebouwing in het gebied en ontwierp vijf typen open stedelijke ruimte. Ze hekelt de wijze waarop de toekomstige bouwopgave het pad effent voor een op maximaal rendement gerichte bouwwijze, een manier van bouwen waarin de publieke ruimte slechts geldt als restruimte.

Katarzyna Nowak, Vrijhaven, inzending Sixhaven. Foto Paul Swagerman

Leegte van de haven

Bram van Kaathoven schreef een boek dat hem, in de woorden van de jury, typeert als een provocateur. Bij ontstentenis van dit boek kan het publiek kennis nemen van zijn ontwerp voor een haast Ungeriaanse ‘Groszform’ die de leegte van de haven viert en de verstedelijking van Noord van nieuwe impulsen kan voorzien.

Bram van Kaathoven , Nieuw-Atlantis, inzending Sixhaven

Nieuwe mogelijkheden

De vier projecten van de Prix de Rome vestigen de aandacht op wat je op dit moment nog nergens ziet en ze schetsen nieuwe mogelijkheden. Al door redenerend kunnen ze gelezen worden als een kritiek op de huidige praktijk waarin de draad van voor de crisis weer is opgepakt en ‘business as usual’ geldt.

Onvoorspelbaarheid van de ontmoeting

Deze kritische kant bezit zeker ook het winnende ontwerp ‘Amsterdam Allegories’. De Sixthaven is in dit plan een drukke ruimte waar ‘de onvoorspelbaarheid van de ontmoeting’ belangrijker wordt geacht dan de ‘ijdele expressie van het icoon’, de ‘rommeligheid van de kust’ staat boven de ‘steriele atmosfeer van de waterkant’. ‘Amsterdam Allegories’ is een uitnodiging afscheid te nemen van de verstikkende braafheid die heerst in de Amsterdamse woongebieden. De burger is niet langer gebruiker maar in de poëtische woorden van Alessandra Covini ‘zeeman, boer, verzamelaar, cartograaf en ontdekkingsreiziger’.

Alessandra Covini, Amsterdam Allegories, inzending Sixhaven. Foto Majda Vidakovic

Brug naar praktijk

Hopelijk lukt het de komende periode vanuit deze instelling een brug te slaan naar de praktijk. Het zou de architectuur een nieuwe schwung kunnen geven. Wat dat betreft was het hoopgevend dat de winnaar in haar dankwoord zei te hopen dat ze een of meerdere van de eilanden zou mogen bouwen.

Jury

De jury van de Prix de Rome 2018 bestond uit: Mels Crouwel (architect/ partner Benthem Crouwel Architects), Frank Havermans (beeldend kunstenaar/ontwerper Studio Frank Havermans), Afaina de Jong (architect / eigenaar AFARAI), Oana Rades (architect, eigenaar Shift architecture urbanism), Ronald Rietveld (architect, partner RAAAF, winnaar Prix de Rome 2006) en Peter Cachola Schmal (directeur Deutsches Architekturmuseum). Voorzitter is Birgit Donker, directeur van het Mondriaan Fonds.

Lees ook

Reageer op dit artikel