blog

Blog – Kleine ingrepen: De Boel door Hans van Heeswijk architecten in Amsterdam

Architectuur

Door Harm Tilman – In de jaren zestig vorige eeuw zijn in betrekkelijk korte tijd veel woningen gebouwd. Gezien de grote hoeveelheden en de korte bouwtijd gebeurde dit op industriële wijze, in de vorm van grootschalige galerij blokken. Met betrekkelijke kleine ingrepen kunnen deze gebouwen een nieuwe toekomst worden gegeven, zoals De Boel in Amsterdam overtuigend laat zien.

Deze grootschalige galerijflats waarmee de overheid in een klap de woningnood wilde lenigen, waren in die tijd ongewoon populair. Mensen die tot dan toe hadden gewoond in een gehorig huis in de binnenstad zonder al te veel voorzieningen, kregen een nieuwe woning met een ruime plattegrond, veel glas en een schitterend uitzicht. De woningen waren functioneel ontworpen en hoofdzakelijk afgestemd op gezinnen met twee kinderen. Opvallend is voorts dat de gebouwen heel zorgvuldig zijn georiënteerd op de middag- of avondzon.

Bouwwijze met baksteen

De verschillen tussen de gebouwen ontstonden vooral door de gehanteerde bouwwijze. ERA hanteerde destijds een systeem met tunnelgierbouw, wat leidde tot flatgebouwen met zeven meter kolomloze overspanningen. Daarnaast had je bijvoorbeeld het Wilma en het Duo bouwsysteem. Bij de baksteenmontagebouw werden geprefabriceerde gemetselde bouwdelen op de bouwplaats in elkaar gezet. Een schitterend voorbeeld is de grootschalige galerijflat aan de Boelelaan in Amsterdam Buitenveldert die de Boel wordt genoemd en onlangs is gerenoveerd door Hans van Heeswijk architecten.

Voor renovatie. Beeld: Dick de Gunst

Begrenzing tussen Zuidas en woonwijk

Ze vormt de noordelijke begrenzing van Buitenveldert en markeert de grens naar de drukke Zuidas en de achterliggende, rustige woonwijk. De flat is een betonskelet met kanaalplaten, waarvan de sparingen zijn dichtgezet met holle wanden. Toen de flat werd gebouwd vormden de sportvelden de grens naar Amsterdam Zuid. In de jaren tachtig werden deze opgedoekt ten behoeve van het idee van de Zuidas. Rond Station Zuid werd een begin gemaakt met kantoren en appartementengebouwen die inmiddels zijn opgerukt tot aan Buitenveldert.

Na renovatie. Beeld: Ossip van Duivenbode

Nieuw leven

De Boel is daardoor aan een nieuw leven toe. Maar hoe je kunt inspelen op de nieuwe woonwensen zonder de aantrekkelijke, oorspronkelijke karakteristieken (te veel) aan te tasten, is best een ingewikkelde vraag. Hans van Heeswijk architecten heeft daar veel ervaring mee en afgelopen vrijdag bezocht ik samen met Dick de Gunst de gerenoveerde flat aan de Boelelaan.

Zicht vanaf de Zuidas: Beeld 3D render: Hans van Heeswijk architecten

Meer voor minder

De flat was het bezit van woningbouwvereniging Rochdale. Het westelijke deel (nog net zichtbaar op de foto) is dat nog steeds, het oostelijk deel is verkocht aan belegger Vesteda. Mijn aanvankelijke vermoeden dat het deel van Rochdale nog gerenoveerd diende te worden, blijkt niet te kloppen. De renovatie heeft al plaats gevonden, maar low profile; witgeschilderd, witte hekken. Bij de koop was afgesproken dat Vesteda minimaal op een zelfde niveau diende te renoveren. De architect stond voor de opgave om met een vergelijkbaar budget meer kwaliteit te realiseren.

Doorsnede. Beeld: Hans van Heeswijk architecten

Nieuw hekwerk

In de renovatie die Hans van Heeswijk architecten uitvoerde ondergaat de verhouding tussen gebouw en context, tussen private en publiek ruimte flinke wijzigingen. Hoe? Door een nieuw galerijhek! Om de robuustheid van het gebouw te benadrukken besloot De Gunst de betonnen liftschachten niet te stucen maar te schilderen in een donkere antracietkleur.

Gevel noordzijde met galerijen. Beeld: Ossip van Duivenbode

Bredere galerij

De hekken van de galerijen zijn aangepast. De oorspronkelijke gebogen lamellenhekken gaven de flat een gesloten karakter. Om de anonimiteit die hiervan het gevolg is te doorbreken, is een strekstaal galerijhek ontworpen. Door het hek bovendien schuin te zetten en een roestvrij stalen leuning te plaatsen, wordt de galerij breder. Het opent de flat naar buiten.

Gevel zuidzijde met balkons. Beeld: Dick de Gunst

Wat je doet en laat

Verder is aan de gevel weinig veranderd. De architect besloot de kunststof kozijnen met isolatieglas in de gevel te laten zitten. De blauwe trespa panelen naast de voordeur zijn vervangen door grijze eterniet platen waarin het huisnummer is gefreesd. Voor De Gunst is de vraag cruciaal waar je aan zit en waar je afblijft. Het gele metselwerk dat ooit wegviel tegen de gesloten lamellenhekken, is bijvoorbeeld in zijn oorspronkelijke waarde gelaten waarmee de verticaliteit in de gevel is versterkt.

Overgang trappenhuis naar galerij met nieuwe hekwerken. Beeld: Ossip van Duivenbode

Daktuin

Minstens zo spannend is de veranderende manier waarop in de flat wordt geleefd. De woningen waar eens gezinnen woonden, zijn bestemd voor een- en tweepersoonshuishoudens. Om een extra kwaliteit te bieden is een daktuin aangelegd met picknick plekken en ligbanken, en zijn tien woningen op de bovenste verdieping aan de koppen van de flat ‘opgetopt’. De entree is verruimd en in het trappenhuis is een nieuwe opgang gecreëerd naar de eerste verdieping.

Daktuin. Beeld: Anne van Houwelingen

Geslaagde renovatie

In het geval van De Boel kun je spreken van een geslaagde renovatie. Door de woonconventies licht te verschuiven, is een nieuwe organisatie ontstaan die een nieuw gebruik van het gebouw mogelijk maakt. Renoveren komt volgens Dick de Gunst neer op het zorgvuldig kijken hoe het gebouw in elkaar zit en je afvragen wat je kunt verbeteren. Om het een nieuwe toekomst te geven, kun je volstaan met kleine ingrepen.

Resultaten voor Hans van Heeswijk architecten

 

Reageer op dit artikel