blog

Blog – De betekenis van architectuur. Deel 2: kritische reflectie op de huidige architectuur

Architectuur

Door Misak Terzibasiyan – Wat is architectuur en wat is de betekenis ervan? Dit is een vraag die niet direct eenduidig te beantwoorden is. Met een aantal voorbeelden wil ik in de komende blogs trachten de betekenis van de architectuur te benaderen.

In de voorgaande blog heb ik uitvoerig het Rietveld-Schröder huis behandeld; een huis waarbij een wonderlijke visionaire gedachte over wonen is uitgevoerd en waar exterieur en interieur als vanzelfsprekend in elkaar overgaan. Het vormt naar mijn mening daarmee één van de fundamenten van de architectuur;  het is een ‘tijdloos Gesamtkunstwerk’ waarin kan worden geleefd en dat tegelijkertijd drager is van een cultuuruiting dat tot de verbeelding blijft spreken en zelfs na een eeuw nog steeds wordt bewonderd om haar visionaire zeggingskracht!

Een andere tijdloze, en tot de verbeelding sprekende woning is Villa Savoye (1928) in Poissy(F) van Le Corbusier (pseudoniem van Charles Edouard Jeanneret).

Le Corbusier Opinie Misak Terzibasiyan

Ik heb dit bijzonder en iconisch project in 2017 bezocht en het kon mijn gedachte maar niet loslaten dat het een project is dat nog steeds zo veel meer conceptuele zeggingskracht en betekenis heeft dan de hedendaagse beeldarchitectuur die naar mijn mening teveel voorbijgaat aan inhoudelijkheid.

Heden ten dage worden in de beeldarchitectuur termen geuit zoals bijvoorbeeld de ‘sculpturale werking van de architectuur’, ‘ornament van de gevel’, ‘tijdloos ontwerp’, etc.. ; mooi klinkende loze frases zonder een inhoudelijke bijdrage aan de architectuur.

Met Villa Savoye heeft le Corbusier in alle opzichten een wonderbaarlijke invulling gegeven aan het fenomeen ‘wonen’. Het gebouw inspireert en daagt uit tot ondervragen van het begrip ‘wonen’.

Niet alleen heeft hij in dit ontwerp nagedacht over de beleving van ‘wonen’ maar heeft hij ook nagedacht over het industrieel fabriceren van ‘standaard wonen’. Bij de entree van het  terrein van Villa Savoye heeft hij hiervan een typologie neergezet.

Le Corbusier Opinie Misak Terzibasiyan

De fabricatie en industrialisatie van nieuwe woonvormen werd in deze periode uitgedragen door meerdere architecten, waarbij Le Corbusier duidelijk een toonaangevende rol had.

Le Corbusier Opinie Misak Terzibasiyan

Zoals tegenwoordig de interesse voor het 3D printen van een woonvorm op zich interessant is als experiment, wordt er helemaal voorbij gegaan aan de kwaliteit en de betekenis van de architectuur. Het experiment op zich is in mijn optiek vele malen belangrijker dan de motivatie vanuit de architectuur. De motivatie vanuit de architectuur wordt door niemand uitgedragen.

Le Corbusier had daarentegen wél een duidelijke visie over architectuur en prefabricatie van architectuur. Het visionair uitdagen van nieuwe architectuur en de ontwikkeling van nieuwe woonvormen is door hem op een uitzonderlijke wijze vormgegeven, en hij heeft hiervoor ook een vernieuwende architectonische vocabulaire opgesteld.

In 1926 stelde Le Corbusier zijn architectonische concept voor in een handzame formule van vijf basisprincipes, de ‘Vijf Punten van een nieuwe architectuur’:

1. de kern van het gebouw moet op kolommen vrij van de grond staan
2. het platte dak wordt een buiten ruimte
3. vrije indeling dankzij skeletbouw
4. de gevels zijn niet dragend
5. het horizontale panoramaraam

Le Corbusier Opinie Misak Terzibasiyan

Deze vijf basisprincipes heeft hij uitgewerkt in Villa Savoye, waarbij niet moet worden vergeten dat ook de routing en de beleving een vanzelfsprekend onderdeel waren van de architectuur. Hij was een van de weinigen die eerst een architectuurtaal ontwikkelden en deze als idioom ging toepassen.

De reden dat Villa Savoye zo provocerend goed is, is het feit dat dit project architectuur uitdraagt die niet als ‘beste gebouw van het jaar’ te boek wil staan maar een openbaring is van een nieuwe architectuur en de levensstijl in de jaren 20.

Enkele hedendaagse architecten zijn door het ontwerp van Villa Savoye zelfs geïnspireerd om een tegenreactie te bedenken. Zo omschrijft Sou Fuijmoto in zijn boek ‘Primitive Future’ zijn zienswijze op de typologie van ‘the nest and the cave’. Tijdens zijn voordracht op het World Architecture Festival 2008 in Barcelona eindigde hij met de vraag: ‘wat is de betekenis van de architectuur?’ Een vraag die hij als enige architect tijdens dit Festival in Barcelona heeft gesteld, en de link met de architectuur van Le Corbusier is mijns inziens eenvoudig te leggen. Le Corbusier heeft destijds deze vraag gesteld en de verbinding proberen te leggen met de technologie van zijn tijd.

Het bijzondere aan bijvoorbeeld villa Savoye en de woning in Weissenhof Siedelung is het bijzondere beeld en de eenduidigheid van een tijdloze architectuur. Kijkend naar de architectuur van Le Corbusier merk je op dat alleen de auto uit de jaren 20 de tijd verraadt. Als je de auto wegdenkt dan ziet de architectuur er tijdloos eruit.  Niet de architectuur oogt gedateerd maar de technologie van die tijd is gedateerd!

Corbusier_blog Misak

Heel bijzonder is ook, dat in villa Savoye er voor die tijd allerlei slimme en vernuftige nieuwe technologieën zijn toegepast.  Je merkt dit aan de lichtinval, de routing, het doorzicht, de beleving, de architectuur, de architectuur die zich los maakt van welke technologie dan ook.

In mijn opinie gaat de beleving en betekenis van architectuur verder dan het toepassen van de allerlaatste technologische gimmicks, zoals smartcities en 3d printen van woningen. Architectuur is een trage, veelomvattende beleving van onze wereld die losstaat van technologie. Architectuur geeft veel meer een visie op wat er gaat komen en is de tastbare vertaling die verder gaat dan een antwoord op vragen en wensen vanuit de samenleving.

Dit is natuurlijk een uitdaging voor architecten die op zoek zijn naar een dieper liggende betekenis en duiding van architectuur. Deze uitdaging voert ons veel verder. Ik denk hierbij aan de licht provocerende opmerking die een bekende Nederlandse architect onlangs plaatste en waarbij voorbij gegaan wordt aan het dieperliggende begrip en onderzoek van architectuur. Citaat van deze architect was: “architects are suffering from originality syndrome. Architects and designers should get over their aversion to copying others.”

De copy-paste strategie is een perfecte oneliner om te prikkelen maar een zeker serieus statement zit verborgen in zijn citaat.  Als reactie op zijn citaat zou ik graag willen reageren met de boodschap aan alle architecten van nu: “Don’t be phony by copying, but be original and authentic”.

Het is een uiting van architectuurvermoeidheid om af te zien van het bedenken van een origineel idee/concept. Je moet niet vergeten dat juist op basis van bestaande architectuur een ontwikkeling en innovatie heeft plaatsgevonden naar een nieuwe taal en betekenis van de architectuur.  Villa  Savoye is één van de vele bewijzen, een prachtig ‘gesamtkunstwerk’ dat na bijna 100 jaar niets aan moderniteit heeft ingeboet. 

“Don’t be afraid to be original!”

Reageer op dit artikel