artikel

PEN-dorp in Alkmaar door Abe Bonnema

Architectuur

PEN-dorp in Alkmaar door Abe Bonnema
Het PEN-dorp in Alkmaar door Abe Bonnema wordt met sloop bedreigd. Op de foto het gebouw in 1982 Beeld Berend Ulrich, Regionaal Archief Alkmaar

In stad en land stuiten we voortdurend op gebouwen die een geweldige indruk maken, maar waarvan we de architect vergeten lijken te zijn. Ditmaal het PEN-dorp in Alkmaar uit 1982 van architect Abe Bonnema (1926-2001).

Tekst Arjan den Boer

Bonnema is vooral bekend vanwege hoge kantoorgebouwen als de Delftse Poort in Rotterdam en de Achmeatoren in Leeuwarden. Wie terugblikt op zijn gehele oeuvre, ziet niet alleen de invloed van het functionalisme, maar ook van andere twintigste-eeuwse architectuurstromingen waaronder het brutalisme en het structuralisme. Hij vond met zijn ontwerpen telkens aansluiting bij de tijdgeest.

Abe Bonnema werd geboren in het Friese Stiens, studeerde bouwkunde in Delft en begon in 1957 een architectenpraktijk in Leeuwarden. In 1963 verhuisde hij naar zijn zelf ontworpen woonhuis annex architectenbureau in Hardegarijp, een staalconstructie bekleed met redwood. Behalve in Leeuwarden bouwde Bonnema ook veel in Alkmaar en omgeving, waaronder 75 aan het water gelegen woningen in houtskeletbouw.

Pendorp door Abe Bonnema december magazine 2019

Beeld Berend Ulrich, Regionaal Archief Alkmaar

Gebouw

In 1979 ontwierp hij het gebouw voor de technische afdeling van het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord-Holland (PEN). Om de benodigde 14.500 vierkante meter kantooroppervlakte in te passen in de groene Bergermeerpolder, koos Bonnema – na uitgebreide inspraak van het personeel – niet voor hoogbouw, maar voor kleinschaligheid.

Het grootste kantoor van Alkmaar kreeg het uiterlijk van een vriendelijke dorpje. Het complex is opgebouwd uit eenheden van 7,20 x 7,20 meter van geprefabriceerde betonelementen. Kantoren, werkplaatsen, koffiehoeken, binnentuinen, instructie- en ontspanningsruimten wisselen elkaar af. Door niveauverschillen en halfhoge tussenwanden bieden de werkplekken een combinatie van openheid en geborgenheid.

Beeldbepalend voor dit ‘dorp’ is de tuinaanleg door Mien Ruys, met wie Bonnema vaker samenwerkte. Tussen de woonhuisachtige eenheden kwamen vijvers, waterlopen met hoogteverschillen, vlonders, wandelpaden, terrassen, parkjes en kunstwerken.

Bestemming

Na het PEN betrok netwerkbeheerder Liander het pand. Als gevolg van de automatisering was nog maar een fractie van de oorspronkelijke vijfhonderd werkplekken nodig. Na een periode van leegstand is het PEN-dorp in de zomer van 2018 verkocht aan de HBB Groep en De Geus Bouw. Deze willen op het terrein 450 woningen realiseren, zowel in hoog- als laagbouw en deels in de sociale sector.

‘De structuur van het gebied met het parkachtige karakter blijft in de nieuwe ontwikkeling behouden’, aldus de nieuwe eigenaar. Het kenmerkende gebouwencomplex van Bonnema zal echter worden gesloopt. In het voorjaar van 2019 schreven het Architectuur Informatiecentrum Alkmaar en de Historische Vereniging Alkmaar een open brief met als belangrijkste boodschap: ‘Voorkom sloop van het PEN-dorp, kies voor duurzame herbestemming!’

Omslag december 2019 klein

de Architect december 2019

Dit artikel verscheen eerder in ons decembernummer. In deze editie bespreken we onder andere IBA Parkstad, revalidatiecentrum Domstate en het hoofdkantoor voor Triodos Bank Nederland. Daarnaast gaan we in op het thema Woningbouw.

Bestel nu >

Reageer op dit artikel