artikel

Loft als nieuwe stedenbouwkundige realiteit – Fenix I in Rotterdam door Mei Architects and Planners

Architectuur

Zoals een Fenix uit de as verrijst, is het havengebouw aan een nieuw leven begonnen. Bovenop Fenix zijn lofts gebouwd met ruime buitenterassen en er is veel ruimte voor creativiteit.

Tekst Harm Tilman
Beeld Ossip van Duivenbode

Nog tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw werden in de oudste havengebieden van Rotterdam Zuid schepen gelost en vracht overgeslagen. Toen de havenactiviteit in westelijke richting opschoof, wilde de gemeente Rotterdam hier aanvankelijk op grote schaal sociale woningbouw bedrijven. Maar dit bleek door de hoge voorbereidingskosten financieel onhaalbaar. De doorbraak kwam met Riek Bakker die Zuid als mogelijke uitbreidingslocatie van het centrum zag. Op basis van een plan van Teun Koolhaas werd begonnen aan de transformatie van de Kop van Zuid. Op de Wilhelminapier kwamen naast kantoren en stedelijke voorzieningen, appartementen in de vorm van hoogbouw en aan de randen gesloten bouwblokken.

Fenix I Rotterdam door Mei Architects. Beeld Ossip van Duivenbode

Woongebouw Fenix I gezien vanaf Veerlaan in Katendrecht. Beeld Ossip van Duivenbode

Transformatie tot loft

Het denken over de transformatie is intussen verder geëvolueerd. De gebouwen en structuren die eens in gebruik waren voor industrie en zeevaart, worden nu steeds vaker gerenoveerd en in gebruik genomen als lofts. Dit zien we terug in de voormalige gebieden rond de Rijnhaven. Op de Wilhelminapier was de aanwezige bebouwing juist gesloopt om plaatst te maken voor hoogbouw. Beredeneerd kan worden dat nu een meer authentieke leefomgeving tot stand komt in de havengebieden. De Fenix-loodsen zijn van deze ontwikkeling een goed voorbeeld.

In 1922 werd op Katendrecht de San Franciscoloods gebouwd, naar een ontwerp van architect C.N. van Goor. Deze loods was 360 meter lang en geheel gericht op de overslag van goederen uit de haven voor de Holland-Amerikalijn. Door de loods liepen twee spoorlijnen, op het dak stonden kranen en bovendien was ze uitgerust met dertien liften voor vrachtwagens naar de eerste verdieping. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het middengedeelte van deze logistieke machine door brand verwoest en niet meer herbouwd. Aan weerszijden hiervan zijn daarna de loodsen Fenix I en Fenix II opnieuw opgebouwd.

Al in 2009 begon Heijmans Vastgoed een onderzoek naar de herontwikkelingsmogelijkheden van de loodsen. De ontwikkelaar zag kansen door de opleving van Katendrecht rond het Deliplein en de aanleg van de Rijnhavenbrug. Uiteindelijk is gekozen voor een nieuw volume bovenop de loods. Voor de opgave werd een tender uitgeschreven onder drie bureaus (DOK, Mei en VMX), gericht op de renovatie van de loods Fenix I en een gevarieerd woonprogramma van huur- en koopappartementen. Deze prijsvraag werd gewonnen door Mei Architects and Planners.

Fenix I Rotterdam door Mei Architects. Beeld Ossip van Duivenbode

De lofts worden aan de hofzijde ontsloten door middel van galerijen. Beeld Ossip van Duivenbode

Gebouw op gebouw

Mei stelde voor om het gebouw naar de landkant lager en naar de waterkant hoger te maken. Aan de havenzijde telt het gebouw negen verdiepingen, een schaal die aansluit bij de Wilhelminapier aan de overzijde van de Rijnhaven. Aan de kant van Katendrecht is het aantal bouwlagen teruggebracht tot zes verdiepingen. Aan de ene kant biedt dit een betere aansluiting op de wijk, aan de andere kant leidt dit tot een betere bezonning en uitzicht voor de woningen en tot voldoende lichtinval in de binnenhoven.

In de loft aan de havenzijde is het uitzicht gemaximaliseerd met behulp van een transparante gevel die is opgevuld met hefschuifpuien van vloer tot plafond. In de glazen borstwering zijn mijmerbeugels geplaatst die de opbouw een industrieel karakter geven en doen aansluiten bij de onderbouw. Aan de hofkant lopen de galerijen die de lofts ontsluiten.

Om een ‘gebouw op een gebouw’ te maken, stonden architect, adviseur en aannemer voor een flinke technische uitdaging. Een stalen tafelconstructie van anderhalf miljoen kilo is op de bestaande loods geplaatst en draagt de loftwoningen die erboven in beton zijn opgetrokken. De stalen constructie met kolommen van een meter dik is in elkaar gelast door een bedrijf gespecialiseerd in rollercoasters. Het resultaat zijn uitzonderlijke strakke knooppunten, vergelijkbaar met die in het areaal van kranen verderop in de havens.

Op de begane grond loopt tussen parkeergarage en stijgpunten naar de lofts (links) en cultuurcluster (rechts) een openbare passage. Beeld Ossip van Duivenbode

Unique selling points

In totaal zijn 212 loftwoningen gerealiseerd, die naar de wensen van de kopers horizontaal of verticaal zijn gekoppeld en ingedeeld. Andere ‘unique selling points’ zijn het riante oppervlak, de royale buitenterassen en het adembenemende uitzicht. Op het dak zijn penthouses gemaakt. Op de laag tussen opbouw en loods, de zogenoemde incisielaag met de stalen vakwerkconstructie, zijn ook woningen gerealiseerd. De puien van deze woningen zijn voorzien van profielen die voor schaduwwerking zorgen en ‘s nachts worden aangelicht.

In de bestaande loods onder de woningen is een gemixt programma met werken, cultuur en recreëren voorzien. Op de hoek van het gebouw komt een Bed & Breakfast en aan de kade liggen kadewoningen. De parkeergarage die achter deze kadewoningen ligt, is bekleed met stalen geperforeerde platen. Deze zijn transparant en met schoepen bedrukt, waardoor ze lucht doorlaten en ’s avond licht uitstralen.

Dwars door het gebouw heen loopt een openbare passage, gelegen tussen parkeergarage en cultuurcluster. Glazen wanden bieden passanten en bewoners een blik in het cultuurcluster en maken de passage tot een draaipunt tussen loods en wijk. In deze openbare middenzone staan twee glazen lifttorens die hoog oprijzen en de woongalerijen aan de binnenhoven ontsluiten.

Fenix I Rotterdam door Mei Architects. Beeld Ossip van Duivenbode

Stalen draagconstructie op incisielaag. Beeld Ossip van Duivenbode

Loft als stedenbouwkundige factor

De verbouwing van de Fenixloods belicht essentiële aspecten van wat eens een eenvoudig en heroïsch havengebouw was. Het zet de rauwheid en het industriële karakter van deze havenstad met andere middelen voort. De stalen constructie die het gebouw op het gebouw ondersteunt, is knap uitgevoerd en ronduit indrukwekkend. De glazen trappenhuizen met de liften benadrukken het vroegere leven van het gebouw. Ook de manier waarop de zorgvuldige gerenoveerde opstanden van onderbouw en de gevels van de bovenbouw in elkaar opgaan, is ronduit sterk te noemen.

Met Fenix I is het lofttype nu definitief toegevoegd aan het areaal van types dat in binnenstedelijke gebieden te vinden is. Loftwoningen zijn een serieus alternatief voor appartementen in hoogbouw. Groot voordeel is dat ze volledig zijn af te stemmen op de wensen van de gebruikers. In de mix laten ze zich bovendien goed combineren met winkels, restaurants en bars.

Lofts zijn opwindende woongebouwen, maar lijken bovendien een nieuwe vorm van stedenbouw te vertegenwoordigen. De komst van nieuwe woningen, bewoners en ondernemers draagt bij aan de verdichting, levendigheid en bedrijvigheid van Katendrecht; een gebeid waar de laatste jaren naast woningbouw de nodige grootstedelijke activiteiten een plek hebben gevonden.

Doordat Fenix I loftwoningen combineert met voorzieningen, slaat ze een brug naar de wijk en draagt ze uiteindelijk bij aan de gemeenschap die daar de stad bewoont. Ze vormt een creatieve ‘hub’ die een alternatief biedt voor de omliggende wijken op Zuid, maar evenzeer voor de hoogbouw op de Rechter Maasoever. Fenix I maakt duidelijk dat op Zuid een nieuwe stedelijke realiteit begint te ontstaan.

Fenix I Rotterdam door Mei Architects. Beeld Ossip van Duivenbode

Kop van woongebouw Fenix I met links de Rijshaven en rechts theater Walhalla op Katendrecht. Beeld Ossip van Duivenbode

Fenix I, Rotterdam

Opdrachtgever Heijmans Vastgoed, Rotterdam
Ontwerp Mei Architects and Planners, Rotterdam
Projectarchitecten Robert Winkel, Robert Platje, Michiel van Loon, Roy Wijte
Medewerkers Arjan Kunst, Sean Bos, Menno van der Woude, King Chaichana, Johan van Es, Rutger Kuipers, Rob Reintjes, Danijel Gavranovic, Adriaan Smidt, Riemer Postma, Kasia Ephraim, Daam van der Leij, Reinoud van der Zijde, Ruben Aalbersberg, Lore van de Venne
Adviseur constructie ABT, Delft
Adviseur installaties Techniplan adviseurs, Rotterdam
Adviseur akoestiek en bouwfysica LBP | Sight, Nieuwegein
Adviseur verlichting PD Lighting, Houten
Adviseur ontwerp begroeiing binnengebied Copijn, Utrecht
Historisch onderzoek Suzanne Fischer
Windhinder onderzoek Windsafe
Aannemer Heijmans Woningbouw
Bruto vloeroppervlakte 45.000 m2
Programma Culturele en culinaire voorzieningen (8.500 m2), 225 parkeerplaatsen (9.000 m2), 212 loftappartementen (78 huur en 134 koop, 23.000 m2)
Datum voorlopig ontwerp februari 2014
Datum definitief ontwerp december 2014
Aanvang bouw 2015
Oplevering 2019
Bouwsom € 48.000.000,-

 

de Architect september 2019

Dit artikel is verschenen in het septembernummer van de Architect 2019

 

Meer informatie over een abonnement>
Meer informatie over losse verkoop>

 

Foto's

Reageer op dit artikel