artikel

Interview Nanne de Ru en Niels Jansen: ‘Het samengaan van architectuur en ontwikkeling is de toekomst‘

Architectuur

Door Harm Tilman – Nu vrijwel alle opdrachten commercieel van aard, op woonhuizen en enkele privé-initiatieven na, is het van belang om architectuur en ontwikkeling met nieuwe ogen te bekijken. Je zou ze moeten zien en waarderen als een integraal geheel, vinden Nanne de Ru en Niels Jansen van Red Company.

Vraag (V) – In 1999 schreef criticus Herbert Muschamp in de New York Times een lang stuk over projectontwikkelaar Donald Trump. ‘To me, his buildings didn’t seem like architecture to me’, zegt de criticus over de gebouwen van Trump. De combinatie van architectuur en ontwikkeling wordt vaak gezien als een slecht huwelijk. Hoe zien jullie de verhouding tussen beide? Kan ontwikkeling goede architectuur opleveren?

Antwoord (A) – Commerciële architectuur heeft heel lang goede projecten opgeleverd. Ik denk aan het werk van architecten als Maaskant en Van de Broek, maar ook aan SOM, Saarinen en Mies. Daarna was lange tijd het ‘not done’ om commerciële architect te zijn en voor de markt te werken.

We leven nu in een neoliberale samenleving. Een tijd is geprobeerd een derde weg uit te stippelen, maar het is nu wel duidelijk dat de markt heeft gewonnen en dominant is geworden. Dat is geen moreel oordeel maar een constatering.

De overheid is niet langer een ontwikkelende partij. Toen Defensie een museum wilde hebben, voerde ze dat niet zelf uit, maar vroeg ze consortia van aannemers om Design&Build pitches te doen. Die gaan grotendeels over exploitatie en commercie.

Op dit moment zijn bijna alle opdrachten commercieel van aard, op woonhuizen en privé-initiatieven van stichtingen na. Het is daarom belangrijk om architectuur en ontwikkeling opnieuw te zien en waarderen als een integraal geheel.

Niels Jansen (links) en Nanne de ru (rechts) van RED Company

Ontwikkeling als driver

V – Wat is jullie definitie van ontwikkeling?

A – De cyclus waarin een partij grond koopt, daar iets op bouwt en weer verkoopt. De Markthal in Rotterdam is een goed voorbeeld. De gemeente verkocht een stuk grond onder voorwaarde dat er een markt en woningen op kwamen. De ontwikkelaar heeft toen ingeschat of het haalbaar was en heeft een architect een plan laten maken. MVRDV verzon toen dat je de woningen als een brug over de markt kon bouwen. Het resultaat is het voorbeeld van een geslaagde ontwikkeling.

Ook laat het zien dat architectuur en ontwikkeling goed samen gaan. Zonder de drivers op welke manier de ontwikkelaar het kan verkopen, was de architect nooit op het idee gekomen woningen en markt zo te integreren. Dat zie ik als het resultaat van een geslaagde dialoog tussen ontwikkelaar en architect over de vraag hoe je een optimaal product maakt.

Markthal in Rotterdam, ontwerp MVRDV

Complexiteit van ontwikkelen

V-Ontwikkelen is dus in de basis heel simpel, maar lijkt in de uitwerking zeer complex te zijn. Hoe ga je met die complexiteit om?

A-Er zijn zoveel dingen waar je rekening mee moet houden. Daar is architectuur een onderdeel van. Als ontwikkelaar ben je deel van een web waar veel partijen deel van uitmaken, van de gemeente en het financiële deel tot de afzet aan de beleggers en de particulieren. Als ontwikkelaar sta je in het midden en moet je alle belangen en middelen sturen en managen en wel op zo’n manier dat daar een voor alle betrokkenen positief product uitkomt.

Om op je eerdere vraag terug te komen, je ziet vaak dat ontwikkelaars gelieerd zijn aan aannemers of aan beleggers om deze reden naar die kant van het spectrum trekken. Dat leidt er bij ontwikkelende bouwers toe dat het bouwen belangrijker werd dan het maken van een architectonisch goede ontwikkeling. Op dit moment zijn weinig ontwikkelaars te vinden die echt onafhankelijk zijn en het gehele spectrum waarderen.

Volgens ons dien je harmonie tussen alle partijen te creëren en door de ARC19 Development Award te ondersteunen, proberen we dat te stimuleren.

V-Hoe reëel is dat?

A-De tijdgeest helpt daarbij. De wereld wordt transparanter en opener en draait meer om wat je doet dan wie je kent. Dat helpt in de visie om dingen beter en mooier te maken. De consument wordt bovendien mondiger.

A-De ontwikkelopgave wordt complexer. De Vinex opgave van begin deze eeuw was een geheel andere manier van ontwikkelen. Iedereen wist waar de overheid gebieden ging aanwijzen als uitbreidingslocatie. Prompt nam iedere ontwikkelaar daar grote posities in. Daarna was het zaak de machine op te starten en op dergelijke locaties programma uit te rollen. Dat was vooral een institutioneel spel en het was vooral gebiedsontwikkeling.

Op dit moment is de vraag veel meer hoe we gaan bouwen in de stad. In de stad neem je aan het begin veel meer risico omdat je grond moet kopen die al veel waard is. Het gebouw moet vervolgens echt de waarde toevoegen. Daarnaast zit je met de complexe vraag hoe je kunt bouwen in de stad. De locaties zijn per definitie uniek en bijzonder en je kunt dus niet een standaard programma uitrollen. Je moet veel specifieker over locatie nadenken.

Daarom denken we dat het samengaan van architectuur en ontwikkeling de toekomst is. De Vinex agenda werd begeleid door de overheid en ondersteund met een stelsel van subsidies. Verder stimuleerde ze de culturele discussie en stelde daarvoor prijzen in. Dit is totaal niet meer aan de orde. De publieke agenda voor architectuur is geheel verdampt. Als marktpartij willen wij de publieke discussie over de kwaliteit van architectuur stimuleren. De Award is daar onderdeel van.

V-Hoe werken jullie daar als RED Company aan?

A-Het vormt de kern van ons bestaan. Om deze reden zijn we met RED Company begonnen. Vaak begint een ontwikkeling met een droombeeld dat daarna om financiële redenen wordt uitgekleed. Je vraagt je dan af of je je er nog wel aan wilt verbinden. Wij in ieder geval niet. We gaan het geheel anders doen.

Monografie Architectuur over ‘Wonen in hoge dichtheid’

Monografie Architectuur

Er verrijzen steeds meer hoogbouwprojecten in Nederlandse steden. In deze monografie bespreken we de kansen die deze vorm van verdichting biedt.
Lees meer >

Rol architect

V-Wat betekent dit voor de architectuur zelf? Robert Venturi, onlangs overleden, was destijds een van de eerste architecten die het esthetisch ontwerp als hoofdtaak van de architect zag. Volgens Venturi kon architectuur alleen zo betaalbaar worden. Hoe is dat nu?

A- Het architectonische ontwerp speelt thans een prominente rol in de meeste ontwikkelingen van de binnenstad. Ik ken geen ontwikkelaar nu in Nederland die niet bezig is met architectonische projecten. In de binnenstad kunnen ze immers niet anders. Anders dan in de Vinextijd, zijn ze nu bezig bijzondere gebouwen te maken. Daarvoor is architectuur nodig. Om dat te stimuleren, is het goed de beste daarvan te onderscheiden met een Award.

Wat we bij jonge architecten merken is dat zij sterk zijn geïnteresseerd in ontwikkelen. Ze willen weten wat de markt doet en hoe je hiermee omgaat. Dat is minder vreemd dan het op het eerste gezicht lijkt. In heel veel creatieve sectoren waar jongeren bij zijn betrokken, zoals gaming, social media , grafisch ontwerp of meubelontwerp, wordt gewerkt vanuit een symbiose tussen creativiteit en commercieel denken. Architecten blijven daar tot nu toe bij achter, maar dat gaat snel veranderen. Op dit moment vindt van onderop verandering plaats. Jonge architecten vinden het cool als ze meer afweten van ontwikkelen. Andersom vinden ontwikkelaars dat van architectuur. Deze kruisbestuiving is de toekomst.

V-Dat is een interessante ontwikkeling. Wat kunnen beide van elkaar leren?

Geld en esthetiek

A- Lange tijd werd gezegd dat architecten zich niet met het geld mochten bemoeien en de ontwikkelaar niet met de esthetiek. Dat is niet langer vol te houden. Goede ontwikkelaars hebben zelf tegenwoordig ook architecten in dienst om juist aan de concept en verbeeldingskant mee te werken met de architect. Architecten zullen zich van hun zijde dus ook moeten verdiepen in de achtergrond van de financiële structuren die gebouwen tegenwoordig ondersteunen. Daarnaast zijn beide disciplines generalisten. Een ontwikkelaar moet met de gemeente onderhandelen, met de bank praten over financiering en ga zo maar door. Een architect houdt zich bezig met brandveiligheid, constructie, uitzicht, locatie en stedenbouw. Dat open staan voor verschillende partijen en disciplines is wat beide met elkaar gemeen hebben en wat ze aan elkaar bindt.

A-Als er wederzijds respect is, kunnen beide veel van elkaar leren. In de traditionele situatie waarin de architect een opdracht krijgt en een plan maakt, krijg je niet het beste product. Bij veel ontwikkelaars komt architectuur niet op de eerste plaats.

Wij willen goede dingen maken met goede architecten binnen goede bouwteams. Daarmee creëer je meerwaarde, we proberen omhoog te redeneren. Door meer kwaliteit te maken in de architectuur, maar ook de stedenbouw en het parkeren, kun je het financiële deel optimaliseren. We financieren de kwaliteitssprong door alle aspecten een trede hoger te zetten. Dat kan alleen als je als ontwikkelaar dicht tegen de architectuur aankruipt.

A-Vroeger werd de ontwikkelmarkt beheerst door een overheid die voorschreef hoeveel woningen je op een locatie mocht bouwen. Als je geld wilde verdienen deed je dat door de kwaliteit net te halen. Daarmee vergrootte je je marge. Je moest immers minimaal een bepaald programma bouwen en voor alles wat je meer deed, werd je niet betaald.

Op dit moment is de markt meer vrij. De kantoorgebouwen die wij ontwikkelen zijn ambitieus en zijn twintig procent duurder om te bouwen. Maar de opbrengsten zijn navenant hoger, omdat je beleggers uitdaagt met producten die meer dan gemiddeld zijn.

Het is dus ook een switch van normatief naar kwalitatief denken. Voor ons is dat een belangrijke uitdaging en je ziet het meer partijen doen. Je hebt architectuur nodig om kwaliteit en klasse aan een gebouw te geven.

Het nieuwe ASICS EMEA HQ in Hoofddorp door RED Company en Powerhouse Company

Architectonische kwaliteit

V-Wat is kwaliteit? Voor Trump was het bijvoorbeeld ‘luxury, details and fast track construction’, terwijl de criticus repte van ‘risk taking ideas, original perceptions, spirit of place and time, self construction’. Dat ligt op het eerste gezicht ver uit elkaar. Wat is kwaliteit voor jullie?

A-Wat Trump noemt is in zekere zin de basis. Wat de criticus noemt, zien wij ook als de echte kwaliteit en daarmee ook de echte toegevoegde waarde. Je probeert vernieuwende ideeën te hebben in wat je maakt. De gebouwen moeten goed op hun plek staan en je voegt waarde toe. Je probeert op een locatie een betere plek achter te laten dan toen je hem aantrof.

Kwaliteit is ook duurzaamheid, ervoor zorgen dat de impact en het gebruik van een gebouw zo klein mogelijk zijn.

Ook de sociale duurzaamheid telt. Is het een project waar in principe iedereen kan wonen? Dat is voor ons essentieel. In al onze projecten zit een heel scala aan woningen: voor jong en oud, rijk en arm. In Nederlandse steden kun je dat beschouwen als een verplichting. Vanuit een egalitaire verplichting moet je voor iedereen bouwen.

Ook het parkeren is superbelangrijk. Wij vinden dat je dat ondergronds moet oplossen.

A-En de architectuur zelf is van belang. Is het goed ontworpen? Als je het ontwerpt voor tien tot vijftien jaar, zoals vroeger, dan bouw je voor leegstand. Als je een gebouw maakt met goede plattegronden die flexibel zijn, dan heb je een duurzaam product dat honderd jaar kan blijven staan.

Het nieuwe ASICS EMEA HQ in Hoofddorp door RED Company en Powerhouse Company

Meer over RED Company

 

 

Reageer op dit artikel