blog

Blog – Hoe smart kunnen we zijn? Wijzelf! Deel 8: Coöperatieve economie en smart ‘smart technology’

Techniek

Door Philip Krabbendam – Voordat we robots en ‘smart technology’ inzetten om onze Cities Smart te maken is het smart om het automatisme van de ‘onzichtbare hand’ om te vormen tot een automatisme dat is gebaseerd op overleg en samenwerking in plaats van op onderhandelingen en macht. Is er een alternatief?

Het goede van de commons

Overleg en samenwerking tussen consument en producent zien we op het moment in de ‘commons’ die in veel wijken en buurten in opkomst zijn: organisaties voor onderlinge dienstverlening, waarin bewoners zorgen voor hergebruik van kleding, reparatie van huishoudelijke apparaten, voedsel voor armen, het delen van auto’s of gereedschap en babysitters voor kinderen.

Coöperatieve economie

De samenwerking tussen bewoners in beide rollen, van consument en producent, kan ondersteund worden door een juridische basis: de ‘coöperatie’, een rechtsvorm waarin de rol en de bevoegdheden van producenten en consumenten zo gedefinieerd zijn dat zij op democratische wijze kunnen samenwerken. Arbeidsomstandigheden worden in onderling overleg bepaald en de over de gemaakte winst wordt gezamenlijk besloten in hoeverre deze wordt gedeeld of geïnvesteerd. Zo kunnen coöperaties worden gebruikt als bouwstenen voor een coöperatieve economie waarin niemand wordt onderdrukt of geëxploiteerd.

Einde van reclame en rat race

Bij commons en coöperaties kunnen bewoners, verlost van dagelijkse reclamebombardementen, die mede mogelijk worden gemaakt door de ‘spyware’ van commerciële Big Brothers, zelf bepalen wat zij nodig hebben, daarbij rekening houdend met ieders behoeften. En doordat zij eigen baas zijn kunnen zij ook de werkdruk in de hand houden.

Tijd voor wonen met anderen

Als bewoners meer tijd hebben, kunnen zij deze besteden aan het wonen in hun woningen. Dan hoeven zij niet hun toevlucht te nemen tot huisrobotjes die het huishouden runnen en zichzelf onmisbaar maken, waar bewoners door het GPS effect afhankelijk van worden. Niet echt een goede basis voor nieuwe interesses en ontwikkelingen.

De extra tijd die bewoners hebben om te wonen kunnen zij ook besteden buiten de deur. De onderlinge contacten die ontstaan zijn door de samenwerking in commons en coöperaties kunnen uitgebouwd worden, in straten, buurten, wijken en in de stad. Zo kan de sociale context hier versterkt worden zodat de woonomgeving weer aan betekenis kan winnen. Hierbij hoeven niet alle contacten persoonlijk te zijn, ook toevallige, ‘terloopse contacten’ kunnen hiertoe bijdragen. Door alle contacten krijgt men ook een beter idee van de eigen identiteit. Want wie kan weten of hij grappig is, of langzaam, of goed in talen, zonder sociale context?! Contacten in de sociale context vertellen ons meer over wie we zijn dan een onophoudelijke productie van selfies!

Voor het versterken van de sociale context spelen niet alleen commons of coöperaties een rol. Vaak zijn er ‘woonkamers’ zoals buurthuizen of wijkcentra met voorzieningen voor spelletjes, lezingen of hobby’s. Ook buurtwinkels of speeltuintjes (ideaal voor ‘terloopse contacten’) kunnen de sociale context versterken.

Veiligheid

Uit sociologisch onderzoek blijkt dat men zich door (terloopse) contacten veilig voelt, en thuis in de openbare ruimte. Hierdoor kan de angst afnemen dat men van anderen ‘alles’ kan verwachten, ook geweld. Zo kunnen sociale contacten de bewoonbaarheid van de stad meer bevorderen dan bewakingscamera’s en sfeermanagement in binnensteden, waardoor mensen zich gemanipuleerd en bekeken voelen.

Onbedoelde zorg

Als we de werkdruk kunnen verminderen en onszelf wat meer vrije tijd gunnen (otium zoals de Romeinen zeiden) en als we vaardig zijn geworden in contacten met buren en onbekenden, dan kunnen we ook betekenisvolle contacten onderhouden, met buren van alle leeftijden, inclusief ouderen. Een remedie tegen eenzaamheid die meekomt aan een coöperatieve manier van samenleven, waardoor dit probleem onbedoeld wordt opgelost zonder een speciaal beroep te hoeven doen op vrijwilligers.

Zorg en belasting

Natuurlijk zal er voor ouderen ook professionele zorg nodig zijn. In de huidige maatschappij worden de kosten daarvoor voor een groot deel door de overheid gedragen, maar het budget staat onder druk om de belastingen laag te houden. Niet alleen door stemmers die belastingen zien als een aanslag op hun eigenbelang, maar ook door het eigenbelang van de overheid die wil zorgen voor een goed vestigingsklimaat voor buitenlandse bedrijven.

Maar dankzij de samenwerking in een coöperatieve economie kan het duidelijk worden dat er ook gemeenschappelijke belangen zijn. Hierdoor is er misschien wat meer financiële ruimte zijn om de kosten voor zorg te dragen. Robotjes zouden dan een welkome attractie zijn, maar geen vervanging van menselijke hulpverleners waar  je echt mee kunt praten.

De erkenning van het feit dat gemeenschappelijke belangen bestaan en belangrijk zijn, kan misschien ook bijdragen aan een wat positievere houding ten opzichte van de overheid. Dit zou tot uitdrukking kunnen komen door termen als ‘aanslag’ en ‘belasting’ te vermijden en misschien te vervangen door de term ‘bijdrage’ (aan gemeenschappelijke voorzieningen en diensten).

Duurzaamheid

In een coöperatieve economie is het gemakkelijker om op een verantwoorde wijze om te gaan met onze natuurlijke hulpbronnen en het milieu, omdat deze nieuwe economie niet gedreven wordt door de op strijd gebaseerde economie van de ‘onzichtbare hand’, die dwingt tot concurrentie en economische groei, wat bijna onvermijdelijk, leidt tot plundering en vervuiling van onze natuurlijke habitat.

Geen probleem

Een coöperatieve economie houdt niet in dat er geen problemen meer zullen zijn. Laten we realistisch zijn: samenwerken is moeilijk. Verschillen in inzicht en temperament kunnen altijd tot conflicten leiden en er zijn ook altijd lieden die, met opzet of uit onwetendheid, op slimme of brute wijze, anderen geweld aandoen. Maar kunnen we niet meer verwachten van een economie die gebaseerd is op samenwerking, dan van de economie van de ‘onzichtbare hand’, die vanaf het begin tot het eind door geweld beheerst wordt?

En dan nu: smart smart technology

Als we zelf smart genoeg zijn om het gewelddadige ‘automatisme van de onzichtbare hand’ om te vormen tot een ‘coöperatieve economie’, dan hebben we daarmee een nieuw automatisme gevestigd, een set van regels en werkwijzen, die het mogelijk maakt onze eigen interesses te volgen of te ontwikkelen. Dan kunnen we ons vervolgens beraden op hoe we de City verder Smart willen maken, op welke ‘smart technology’ ons van dienst kan zijn… Hierover meer in de volgende episode.

Reageer op dit artikel