blog

Blog – Verbouwing Binnenhof: Kroniek van een aangekondigd vertrek

Architectuur

Blog – Verbouwing Binnenhof: Kroniek van een aangekondigd vertrek

Door Harm Tilman – De klucht rond de verbouwing van het Binnenhof bereikt deze week een nieuw hoogtepunt. Na Liesbeth van der Pol zou nu ook architect Ellen van Loon moeten vertrekken. Opvallend in deze kroniek van een aangekondigd vertrek is een schrikbarend gebrek aan architectonische expertise.

Het project voor het Binnenhof in Den Haag kreeg deze week een al lang verwacht vervolg: volgens het doorgaans goed ingelichte Algemeen Dagblad wordt na Liesbeth van der Pol komende week nu ook architect Ellen van Loon van de verbouwing van het Binnenhof afgehaald en zal het stokje worden doorgegeven aan de nu 76-jarige architect Pi de Bruijn, de ontwerper van de uitbreiding van de Tweede Kamer uit 1992.

Uitbreiding van de Tweede kamer, ontwerp Pi de Bruijn, 1992

‘Kroniek Van Een Aangekondigde Dood’

De saga op het Binnenhof begint steeds meer de trekken te krijgen van de ‘Kroniek Van Een Aangekondigde Dood’, de roman van Gabriel García Márquez over een bruiloft die na vier uur voortijdig wordt afgebroken als de bruiloftsgasten erachter komen dat de bruid geen maagd meer is. Het zijn haar broers die hun messen beginnen te slijpen.

Feest van de architectuur

Het feest van de architectuur duurde iets langer, 25 jaar om precies te zijn. Het Nederlands Architectuurinstituut (NAi), vanaf 1988 een culturele instelling op het gebied van architectuur en stedenbouw, met de prominente PvdA-politicus Adri Duivesteijn als eerste directeur, werd in 2013 al weer opgegeven. In dat jaar ging het samen met ‘Premsela, Nederlands Instituut voor Design en Mode’ en ‘Virtueel Platform, kennisinstituut voor e-cultuur’ op in Het Nieuwe Instituut. De fusie zou aansluiten op inhoudelijke ontwikkelingen in de sector, waarin disciplines elkaar steeds meer beïnvloeden.

Jo Coenen, Prijsvraagontwerp Nederlands Architectuurinstituut Collectie Het Nieuwe Instituut

Pijlen in de media

Sleutelrol in de nieuwe episode op het Binnenhof spelen de politici van de Tweede Kamer, die behalve toekomstige gebruikers, ook lid van de bouwcommissie en lid van de Kamercommissie van Binnenlandse zaken zijn. De betwiste plannen zijn nog altijd niet openbaar gemaakt. Minstens zo opvallend is dat de politici vanuit verschillende rollen hun pijlen via de media vooral richten op de architecten en niet op de opdrachtgever.

Tijdlijn van de verbouwing van het Binnenhof Beeld Rijksvastgoedbedrijf

Vragen opdrachtgever

In de huidige Binnenhof discussie circuleren veel berichten die aantoonbaar niet kloppen. Zoals het verhaal dat de architecten van dienst leiden aan grootheidswaan. Of dat ze geursporen willen nalaten. Een ieder die deze architecten ook maar een beetje kent, weet dat dit totale onzin is. Architecten zijn dienstverleners. Ze geven antwoord op vragen die de opdrachtgever stelt of zal willen stellen.

Stand van zaken verbouwing Binnenhof Beeld website Rijksvastgoedbedrijf

Gebrek architectonische expertise

Het gebrek aan architectonische expertise in dit proces is schrikbarend. Architectuur lijkt een blinde vlek te zijn. Het meest wrang is nog wel dat deze het grootst is bij de politici van die partijen die in de jaren tachtig van de vorige eeuw de oprichting van het Nederlands Architectuurinstituut voorstonden en ondersteunden.

Architectuur is zo veel meer

Een onderliggend probleem is dat architectuur gelijkgesteld wordt met invloed van gebruikers. Terwijl architectuur zo veel meer is: de verbondenheid met de stad, de architectonische schoonheid, de verduurzaming van de gebouwde omgeving en de representatie van de macht. Vooral de laatste pijler komt er in het proces bekaaid vanaf.

Gezamenlijk verband

Het Binnenhof is een inherent bestanddeel van onze democratie en daarmee in het bestaan van alle Nederlanders. In Nederland leven we in een gezamenlijk verband en het zou dus ook zo moeten zijn dat alle Nederlanders zich kunnen uitspreken over de verbouwing van het Binnenhof. Het is een kwestie die je niet louter aan politici kunt overlaten.

Politiek is van iedereen

De herinrichting van het Binnenhof is bij uitstek een politieke vraag. De politiek is van iedereen, zei filosofe Daan Roovers afgelopen vrijdag in Rotterdam. In de politieke sfeer spreken mensen met elkaar over de gezamenlijke wereld en de inrichting ervan, aldus Roovers. In dit licht bezien is het toch tamelijk bizar te noemen dat nog nooit een publiek gesprek is gevoerd over de transformatie van het Binnenhof.

Nieuw publiek

Zodra architectuur is verbonden met belangen, lijkt architectuur niet meer mogelijk te zijn. Wat nu aan het Binnenhof gebeurt stemt niet vrolijk. Door het gezichtsveld van architectuur te beperken, wordt de opgave van het Binnenhof in hoge mate getrivialiseerd.  Daar is de architectuur niet mee gediend, maar zeker ook de samenleving niet. Het is hoog nodig dat voor de architectuur een nieuw publiek en een nieuwe opdrachtgever wordt gezocht en gevonden.

Lees ook

Reageer op dit artikel