blog

Blog – Meer voor minder: architectenhonoraria onder druk

Architectuur

Blog – Meer voor minder: architectenhonoraria onder druk

Door Harm Tilman – De tijd om architectuur te bedrijven is nog nooit zo goed geweest als nu. De ontwerpberoepen hebben echter nog steeds te kampen met hardnekkige business problemen. Architectenhonoraria staan onder druk, ondanks dat het werk niet is aan te slepen. Wat kan hier aan worden gedaan?

Eens liep ik stage bij de dienst Stadsontwikkeling van de gemeente Rotterdam. Bij een van de mij opgedragen werkzaamheden kwam ik correspondentie tegen van bureau Broek en Bakema over een door hem vervaardigde schets voor de wijk Zestienhoven. Het uurtarief van de hoofdontwerper staat me nog levendig voor ogen. Ook voor de tekenaars en projectleiders werden uren in rekening gebracht. Bij elkaar opgeteld met de verschotten erbij, ontstond een imposante rekening.

Meer doen voor minder

Kom daar nu nog maar eens om. Architecten zijn gedwongen met elkaar te concurreren over hun honoraria zonder enige mogelijkheid tot verhaal. Ze lijken steeds meer werkzaamheden te verrichten en tegelijkertijd minder te verdienen dan welk beroep dan ook.

Omzet van architecten

Uit een grafiek over de omzet in de bouwnijverheid, blijkt dat de omzet van architecten na 2008 dramatisch is gedaald, sterker dan bij aannemers, installateurs en ingenieursbureaus. Na het dieptepunt van 2012 trad weliswaar herstel op, maar de architectenbureaus zijn nog lang niet op hun oude niveau, in tegenstelling tot de andere drie.

Ontwikkeling van de omzet bij bouwbedrijven, installatiebedrijven, architectenbureaus en ingenieursbureaus BRON CBS/EIB

Matig herstel

Jasper Kraaijeveld die me op deze grafiek wees, vertelde me dat de omzet van de branche ruim € 1 miljard bedraagt, ongeveer zestig procent van de omzet in 2018. Hoe komt het, wilde ik weten, dat de discipline zich in tegenstelling tot andere disciplines maar matig weet te herstellen? De voornaamste reden is volgens Jasper dat “architecten meer afhankelijk zijn van (ver)nieuwbouw projecten en minder vaak uit meerjarige onderhoudsbudgetten worden gefinancierd. Het gaat meestal om nieuw te organiseren projectfinanciering.”

54.000 woningen tot 2030

De vraag naar woningen is onveranderd groot. Het aantal nieuwbouw woningen kwam in 2017 al 15 procent hoger uit dan het jaar daarvoor. Ook voor de komende periode staan ambitieuze plannen op stapel. Zo wil bijvoorbeeld de regio Rotterdam tot het jaar 2030 54.000 woningen bijbouwen. In diezelfde periode wil ze ook de balans in het woningaanbod verbeteren.

Rotterdam wil tot 2030 in totaal 54.000 woningen bouwen Bron Algemeen Dagblad 31 januari 2019

Stijgende vraag naar woningen

ABN AMRO meldde dat bouwbedrijven niet kunnen voldoen aan de stijgende vraag naar woningen. De voornaamste reden is een groeiend personeelstekort. Om deze reden moeten aannemers vaak duurdere zzp’ers inhuren. De prijzen van nieuwbouwwoningen stijgen hierdoor sneller dan van bestaande woningen. De gemiddelde verkoopprijs van een nieuwbouwwoning ligt volgens ABN-AMRO ruim 100.000 euro boven die van bestaande woningen.

Honoraria onder druk

Terwijl de woningprijzen dus de pan uitrijzen, staan de honoraria van architecten in tegenstelling tot die van andere betrokken disciplines enorm onder druk. Dit terwijl de bureaus op dit moment weer meer werk hebben dan ze aankunnen. Dat architecten slecht worden betaald, is des te merkwaardiger gezien het feit dat de meeste woningbouw in al bestaand stedelijk gebied tot stand komt en dat architecten waarde toevoegen aan deze projecten.

Stijging van de huizenprijzen hoogste sinds 17 jaar Bron CBS / Kadaster

Onbetaalde aanpassingen

Architectenbureaus moeten door de sterk stijgende bouwkosten steeds vaker hun ontwerpen aanpassen, aldus de BNA. De BNA roept bureaus op hier vooraf goede afspraken over te maken met opdrachtgevers en aannemers. ‘Soms moeten ontwerpen wel twee of drie keer worden veranderd. Architecten krijgen daar lang niet altijd voor betaald.’ aldus de BNA. ‘Officiële cijfers zijn er niet, maar de inschatting is dat in driekwart van de gevallen het kostenplaatje van de aannemer aanzienlijk hoger uitvalt’.

Zwak beroep

Het zijn kwesties die onderstrepen hoe zwak de architectuur als beroep op dit moment staat en hoe deze zwakte de beroepspraktijk diep raakt. Ik wilde graag weten hoe dat komt en stuitte bij mijn zoektocht op verschillende antwoorden. Het meest voorkomende antwoord is: het ligt aan het business model. Architecten brengen voor hun werkzaamheden vaste bedragen in rekening, of doen dit soms op basis van een uurtarief of percentage van de bouwsom. Maar er zijn ook geluiden dat alleen een verder verhoging van de productiviteit van het bureau kan leiden tot een verbetering van de bedrijfsresultaten.

Ontwikkeling verdeling netto-omzet naar vorm van honorarium BRON BNA Benchmark Jaarcijfers 2017

Betere honoraria van architecten

Zolang echter architecten gedwongen zijn voortdurend met elkaar in concurrentie te treden, zal aan de situatie vermoedelijk weinig veranderen. Ze zullen zich nog steeds laten voorstaan op hun vermogen meer diensten te verlenen en tegelijkertijd minder in rekening te brengen. Ondanks alles wat er is op dit gebied, strijdt in Nederland niemand voor betere honoraria van architecten.

Drastische maatregelen

Komende tijd wil ik uitzoeken wat hieraan gedaan zou kunnen worden. Dienen de aanbestedingen verder te worden verbeterd? Of zijn meer drastische maatregelen nodig? Ik ben benieuwd naar uw mening en stel uw reactie en suggesties zeer op prijs.

Mogelijk vind je dit ook interessant

Reageer op dit artikel