Waar China decennialang in ongekend tempo bouwde, stapelen lege gebouwen zich nu op. Wie door het land reist ziet overal half afgemaakte torens en fabrieken als stille getuigen van een vastgelopen systeem. China's grote nieuwe opgave: herontwikkeling en hergebruik. Tijdens een recente studiereis verkenden een kleine groep Nederlandse architecten of er een rol te vervullen is in deze gigantische omslag. Hoe kan de Nederlandse expertise in transformatie en hergebruik van betekenis worden?
Zo'n 81 procent van de koopwoningen in tientallen nieuwe Rotterdamse woontorens zijn niet betaalbaar voor lage en midden inkomens. Dat blijkt uit onderzoek van Cobouw Pro en Vers Beton. Deze dure hoogbouw is al jarenlang een heet hangijzer in de stad, want de vraag naar goedkopere woningen in Rotterdam is groter dan die naar dure woningen.
Levs architecten publiceerde een duurzaamheidsrapportage over de eigen CO2-prestaties van de afgelopen vijf jaar. Het rapport laat zien waar het wel en niet goed gaat. Het meest opvallende cijfer: 83 procent van de projecten die Levs momenteel in de Metropoolregio Amsterdam in ontwikkeling heeft - 1116 woningen - bestaat uit houtbouw. Dat is ruim boven de sectorstreefwaarde van 20 procent in 2030. Door transparantie over eigen cijfers te geven, wil Levs andere bureaus inspireren hetzelfde te doen en het gesprek aan te gaan.
Inclusiviteit is een vast onderdeel in beleidsstukken, marketingcampagnes en social media captions, maar blijft in de praktijk pijnlijk abstract. Terwijl de stad ogenschijnlijk voor iedereen is, verraden alledaagse ontwerpkeuzes wie er wél en niet zijn meegenomen in het ontwerp ervan. Van slecht verlichte fietspaden tot het ontbreken van publieke toiletten: uitsluiting zit niet in het grote gebaar, maar in het detail. Hoe vertaal je inclusiviteit naar concrete ruimtelijke ontwerpprincipes?
ARC Podium is terug en staat dit jaar in het teken van het architectonisch detail. Drie onafhankelijke vakjury's reiken de ARC27 Awards uit: de Nieuwe Architectuur Award, de Transformatie en Renovatie Award en de Niet Verhuizen maar Verbouwen Award. Meedingen? Zend je project in vóór 12 juni. Op donderdag 28 januari 2027 worden de winnaars feestelijk bekendgemaakt in het Nieuwe Instituut in Rotterdam.
Terwijl Europese landen zich herbewapenen en de geopolitieke spanningen oplopen, krijgt een vergeten vredesmonument uit 1915 onverwacht nieuwe zeggingskracht. In het tweede jaar van de Eerste Wereldoorlog ontwierp H.P. Berlage zijn 'Pantheon der Menschheid': een tempelachtig monument voor de vrede, bedoeld voor 'na den oorlog'. Ruim een eeuw later ziet zijn achterkleinzoon Vincent Bijlo verontrustende parallellen met het heden.
Shift Landmark in Rotterdam zet in op een duurzaam icoon. Het Slavernijmuseum in Amsterdam op een inclusief gebouw. Het Design Museum in Gent bewijst dat het allebei kan.
Hoe houd je jonge gezinnen in de stad? Het antwoord zit 'm niet alleen in de woning zelf, maar ook in de ruimte eromheen. In Cornelis in Amsterdam, De Enclave in Zaandam en cpo-project Meer&Deel in Eindhoven staat collectiviteit centraal: wonen met zicht op spelende kinderen, gedeelde voorzieningen en plekken voor ontmoeting. En bij een goede woonomgeving voor gezinnen heeft iedereen baat.
Wat als het niet de vrouwen zijn die emancipatie missen, maar het hele vak? Architect Ninke Happel draait de vraag om. Want achter de scheve man-vrouwverhouding in de architectuur schuilt volgens haar een dieper probleem: een vakgebied dat structureel wordt onderschat, onderbetaald en onzichtbaar gemaakt. Door in dit essay de structurele beperkingen - maar ook de bijbehorende kansen - op een rij te zetten, roept ze heel Nederland op: #emancipeerdearchitect!
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
GesponsordIn veel gevallen wordt een gevel niet alleen op uitstraling ontworpen, maar ook op licht, zicht en ventilatie. 'Opvallend genoeg krijgt het dak diezelfde aandacht nog niet altijd', zegt Arjan Matijssen, hoofd verkoop binnendienst bij FAKRO. 'Terwijl juist daar een enorme kans ligt. Wie het dak benadert als 'vijfde gevel', ontdekt dat dakramen geen detail zijn, maar een ontwerpinstrument dat het verschil maakt tussen een goed en een uitzonderlijk gebouw.'
GesponsordNederland bouwt steeds vaker binnen de bestaande stad. Lege plekken worden ingevuld, gebouwen krijgen extra lagen en daken worden benut voor wonen, groen of ontmoeting. Dat is logisch: er is weinig ruimte buiten de stad en nieuwbouw kost landschap en natuur. Tegelijk maakt deze keuze steden drukker en compacter.
GesponsordVoor het duurzame project N206 Europaweg in Leiden worden zo'n 320.000 bakstenen gebruikt. Het bijzondere aan dit project is dat er geen traditionele gevelstenen worden gebruikt, maar circulaire bakstenen. En dat vraagt om een heel andere manier van ontwerpen en denken.
GesponsordLange tijd werd beton met argusogen bekeken: weliswaar erg geschikt als bouwmateriaal, maar volstrekt niet duurzaam. Dat beeld klopt al lang niet meer, zegt directeur Alexander van Tintelen van het Amsterdamse Voorbij Prefab. Hij vertelt over hoe zijn bedrijf er alles aan doet om zo duurzaam mogelijk te zijn en tegelijkertijd de hoogste kwaliteit te leveren. 'We hebben een belofte gedaan aan de toekomst. En daar gaan we ons aan houden.'
GesponsordNederland staat voor een grote verdichtingsopgave. Woningbouw en andere stedelijke programma's schuiven dan ook steeds vaker op naar verdichte locaties bij drukke stations en verkeersknooppunten. Dat betekent dat geluid een steeds grotere rol gaat spelen. Tegelijkertijd blijft de gebruiker de behoefte houden aan natuurlijke ventilatie.
GesponsordSinds de introductie van de eerste serie Pirrouet CO2 -negatieve gevelstenen in 2024 heeft de ontwikkeling niet stilgestaan. Het aantal kleuren is uitgebreid naar dertien en de steen is nu beschikbaar in vier formaten, waaronder een steen met een lengte van 440 mm. Sterke troef is verder dat de CO2 die wordt opgeslagen in de steen tijdens de productie, nooit meer vrijkomt.
De voormalige Hogere Burgerschool (HBS) aan de Catharijnesingel in Utrecht is door DP6 & i29 getransformeerd tot het nieuwe onderkomen van SSR, het opleidingsinstituut van de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie. Het pand, gebouwd in 1903 naar ontwerp van architect F. J. Nieuwenhuis, is in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf hersteld en verduurzaamd. Daarbij zijn de oorspronkelijke ruimtelijke kwaliteiten teruggebracht en is een eigentijdse laag toegevoegd die aansluit op de identiteit van het opleidingsinstituut.
Atelier Kempe Thill ontwerpt voor kavel F in het nieuwe Bajeskwartier in Amsterdam een woongebouw met 140 appartementen voor sociale huur. Het project maakt deel uit van de transformatie van het voormalige gevangeniscomplex Bijlmerbajes, waarbij een stedenbouwkundig plan van OMA, Fabrications en Lola Landscape het kader vormt. In dat plan worden negen hoogbouwblokken in een groen landschap geplaatst, met behoud van enkele elementen uit het bestaande complex, waaronder een deel van de gevangenismuur, het centrale dienstgebouw en een cellentoren.
Soms ontvangt de redactie een ingezonden artikel dat meteen staat als een huis. Een opiniestuk waar we redactioneel bijna niks meer aan hoeven doen. Zoals het artikel van Marianne Boonekamp waarin ze boud stelde: dat vrouwen uit de architectuur verdwijnen is niet de kern van het probleem, maar een symptoom van een verziekte branche.
Ontwerpen vrouwen anders dan mannen? Het is een gevaarlijke vraag, want ze verleidt meteen tot clichés. Alsof vrouwen vanzelf zachter, empathischer of menselijker zouden ontwerpen, en mannen op hun beurt monumentaler, autonomer of autoritairder. Toch is de vraag te interessant om te vermijden, omdat ze ons dwingt na te denken over de norm van architectuur.
Architecten debatteren graag over hun werk. We voelen de drang - of zelfs de noodzaak - om betekenis te geven aan de ontwerpen die we maken. Veel gesprekken daarover voeren langs geijkte paden: het nut van schoonheid, de schoonheid van nut, het nut van nut. We vinden waarschijnlijk nooit definitief uit hoe we moeten ontwerpen, maar zolang de zoektocht naar zingeving verrassende vondsten oplevert is dat een geruststellende gedachte.
Stedelijk verdichten betekent: nieuwe woningen realiseren tussen, op en in bestaande gebouwen om zo de bestaande stad compacter maken. Tenminste, dat dacht ik. Maar na het maken van de nieuwe printeditie over 'De stad als bouwplaats' weet ik wel beter. Verdichten door kleine gaten in het stedelijk weefsel op te vullen, is veel te complex.
