blog

Blog – Stad van de toekomst: Het functioneren van de stad wordt afhankelijk van diversiteit

Stedenbouw

Blog – Stad van de toekomst: Het functioneren van de stad wordt afhankelijk van diversiteit
Het functioneren van de stad wordt afhankelijk van diversiteit, beeld Yorit Kluitman

Door Robbert Guis – Hoe ontwerp je de stad van de toekomst? Met een slimme oplossing voor ons veranderende mobiliteit, energie- en ruimtegebruik. Dat vraagt om slimme systemen, waarbij het aanbod van de ene gebruiker, de vraag van de andere aanvult.

Na uitgebreid ontwerpend onderzoek met een multidisciplinair team, in opdracht van BNA Onderzoek, formuleerde Robbert Guis 9 lessen voor de stad van de toekomst. Welke houding ten opzichte van deze opgave moeten wij architecten en stedenbouwers hebben in tijden van grote transitie? Dit jaar verklaart hij elke maand een les nader met een blog. Vandaag les 2: Het functioneren van de stad wordt afhankelijk van diversiteit.

Slimme systemen vragen om slimme steden

Stel je woont in een woonwijk aan de rand van een stad in Nederland en je werkt op een bedrijventerrein. Op een ochtend loop je vrolijk naar buiten en staat daar voor jou een elektrische deelauto te wachten. Delen werd het nieuwe hebben, voorbereid op de toekomst, ging je overstag. Je rijdt naar je werk, parkeert daar de auto, en loopt naar binnen. De auto kan nu gebruikt worden door iemand anders, je bent zelf immers geen eigenaar van dat ding.

Al je collega’s deden het ook het, ze verkochten (?!) hun auto en in ruil daarvoor kozen ze voor ‘mobility as a service’. Rond half 6 kijken jullie op de smartphone welke auto er klaar staat om mee naar huis te rijden. Wat blijkt, je stapt in dezelfde auto, op dezelfde parkeerplaats als je hem vanmorgen achter liet. Aan het einde van de dag zijn er net zoveel auto’s en net zo veel parkeerplaatsen nodig om het mobiliteitsvraagstuk op te lossen.

Dat is geen toeval. Je beweegt tussen twee grotendeels monofunctionele gebieden waar dezelfde vraag is voor hetzelfde aanbod. Een erfenis uit het modernisme, waarbij stadsdelen onafhankelijk van elkaar moesten functioneren. Om zo gezonde woonwijken te realiseren naast de door industrie vervuilde stad. Nu deze stad langzaamaan schoner wordt en zware industrie de stad uit verhuist, kunnen we dit principe herzien.

Sterker nog, de grote systeemveranderingen in de mobiliteit, energie en economie kunnen niet zonder een stad waarin de grenzen tussen gebouwen en gebieden vervagen. Een wijdverspreide mix van type mensen, soorten ruimten en beschikbare systemen is essentieel voor een goed functionerende 21e-eeuwse stad. Het succes van de stad van de toekomst wordt bepaald door de zorgvuldigheid waarmee deze mix wordt opgebouwd.

Vers opgeleverde nieuwbouwwijk

Mijn jeugd ben ik opgegroeid tussen het verse zand van de Vinex wijk. Je kon er fantastisch spelen, iedereen leek opgewekt, alles was nieuw, ieder kind had een papa en mama. In totaal zag ik drie van dergelijke nieuwbouwwijken ontstaan. Mijn ouders hielden van verhuizen. Of nou ja, met name het inrichten van de huizen: een nieuwe keuken uitzoeken, tuin aanleggen, vloer uitzoeken. Zo werd ik zelf verliefd op alles wat te maken had met bouwen en inrichten.

Ikzelf in 1993, spelend voor de deur van ons net opgeleverde nieuwbouwhuis

Ikzelf in 1993, spelend voor de deur van ons net opgeleverde nieuwbouwhuis

Er is niets zo vol van leven als een vers opgeleverde nieuwbouwwijk, waar iedereen net is komen wonen. Waar een zekere mate van gezamenlijk optimisme heerst. Al is het van korte duur, is mijn ervaring. De straat was in het begin een halve bouwplaats, waar langzaam maar zeker de voortuinen werden ingericht en gedomineerd door auto’s en kliko’s. Waarmee de dynamiek steevast verdween, zodat wij weer op zoek konden naar een nieuw huis, in een nieuwe straat.

Vorige week bezocht ik een van de wijken, om te zien hoe het er nu bij staat. In feite was er niet veel veranderd. Of misschien moet ik zeggen, niet veel verbeterd. Een enkele boom had het voor elkaar gekregen tot halverwege de eerste verdieping te groeien. Straten ademde nog geen grote verhalen. Bewoners leven er binnen de grenzen die het stedenbouwkundige plan ze heeft gegeven.

Dezelfde woonwijk in 2019

Dezelfde woonwijk in 2019

Het modernisme verlaat de stad

Iemand die eind jaren negentig brak met de dogma’s van Vinex was Francine Houben. In haar boek Compositie, Contrast, Complexiteit (die je moet kopen voor de teksten) vertelt ze over haar frustraties. Er is veel gediscussieerd door politici, architecten en bewoners over de kwaliteit en toedracht van deze wijken. Maar volgens Francine Houben was er geen visie op de toen hedendaagse ontwikkelingen op gebied van duurzaamheid, mobiliteit en woonprogramma.

Deze nieuwe verworvenheden werden niet of nauwelijks geïntegreerd in stedenbouwkundige typologieën. Wat resulteerde in monotone rijwoningen met straten vol auto’s. Om te laten zien hoe het anders kon, bouwde Mecanoo het project Nieuw Terbregge in Rotterdam. Opvallend is de vrijheid die het woontype en de overgang met de publieke ruimte laat voor het gebruik van de bewoners.

Nieuw Terbregge in Rotterdam door Mecanoo architecten, beeld Machteld Schoep

Nieuw Terbregge in Rotterdam door Mecanoo architecten, beeld Machteld Schoep

Wat Mecanoo laat zien is dat we allemaal iets anders verwachten van onze leefomgeving. Dat we verschillende leefstijlen moeten omarmen en faciliteren met slimme typologieën. Een stad waar menging van functies meer kans heeft is niet zozeer tot in detail gepland, om in een klap te kunnen worden uitgerold. Het laat vooral ruimte voor eigen interpretatie van bewoners. Grenzen tussen verschillende onderdelen vervagen daarbij.

Als de stad van de toekomst stoelt op verscheidenheid in plaats van gelijkheid, zullen we stedenbouwkundige typologieën moeten bedenken die dit nastreven. Hierbij kunnen we, per definitie, niet terugvallen op productiegerichte werkwijzen zoals de modernisten ontwikkelde. Hiervoor zullen we op zoek moeten naar ander manieren van stedelijke ontwikkeling.

Doorsnede Nieuw Terbregge in Rotterdam door Mecanoo architecten

Doorsnede Nieuw Terbregge in Rotterdam door Mecanoo architecten

Emancipatie

Gelukkig zijn we zelf, als bewoners van de stad, al hard bezig verscheidenheid te introduceren. Stukje bij beetje zijn we onze woningen voor steeds meer verschillende doeleinden aan het inzetten. Mijn vriendin verbouwt groente in onze achtertuin, mijn buren produceren energie en mijn overbuurman heeft een aanneembedrijf aan huis. Wat bij ons de woonkamer is, is bij hem de werkplaats. Zo veranderen we de hele stad.

De grenzen tussen alle sectoraal geplande stadsdelen, die het modernisme voortbracht, vervagen iedere dag een stukje meer. We zijn zelf hard op weg de monocultuur die in veel stads- en buitenwijken heerst uit te roeien. En dat is heel goed nieuws, schrijft ook Floris Alkemade in zijn boek De Emancipatie van de Periferie: “Al bij al kan de gecombineerde impact van deze veranderingen een krachtige motor vormen om de monoculturen die onze woonwijken zijn geworden van binnenuit te verrijken.”

Essay 'De emancipatie van de periferie' door Rijksbouwmeester Floris Alkemade

Essay ‘De emancipatie van de periferie’ door Rijksbouwmeester Floris Alkemade

Afhankelijk van diversiteit

Veranderingen in onze mobiliteit, energie- en ruimtegebruik vragen om nieuwe systemen. Bij deze systemen vult het aanbod van de ene gebruiker, de vraag van de andere aan. Wil je gebruik maken van een deelauto, zal je andere mensen nodig hebben die dat ook willen. En die ander moet de auto nodig hebben op het moment dat jij dat niet doet.

Kortom, om nieuwe systemen te laten functioneren, moet er samenwerking zijn tussen verschillende agenda’s, levensstijlen, behoeften en bankrekeningen. Daarom moeten we in de stad van de toekomst zorgen voor een hoge en wijdverspreide mix van mensen, bestemmingen, activiteiten, buitenruimten en diensten in de gehele stad. Het functioneren ervan wordt afhankelijk van diversiteit.

Lees verder

Reageer op dit artikel