artikel

De kunst van het architectonisch detail – Bartok in Arnhem door Barcode Architects

Stedenbouw

In de binnenstad van Arnhem, tegenover cultureel centrum Rozet, realiseerde het Rotterdamse architectenbureau Barcode Architects een woongebouw van ongekende kwaliteit. Het gebouw bevat zestig appartementen en wordt ontsloten via een ruime binnentuin. Met zijn ritmische buitengevel en terug gelegen dakterrassen, gaat het gebouw een dialoog aan met de historische binnenstad.

Tekst Mariet Schoenmakers
Beeld Studio Hans Wilschut

Ritmiek, vooral ‘strak-motorisch’, speelt een belangrijke rol in de muziek van Béla Bartók. En ritme is precies wat je treft in het gebouw Bartok in de binnenstad van Arnhem. Béla Bartók (1881-1945) integreerde in zijn werk uiteenlopende stijlen die als een wirwar kunnen worden ervaren, maar uiteindelijk een grote
eenheid vormen. Daarnaast is zijn inspiratie ook de volksmuziek uit zijn vaderland, waaruit hij vanwege het fascisme in 1940 vertrekt.

03-Barcode-Architects_Bartok_©Studio-Hans-Wilschut-9

Noordgevel aan het Bartok Park. Beeld Studio Hans Wilschut

De gevel van Bartok in Arnhem kan je evenzeer verwarren bij de eerste blik, maar zal bij goed kijken en ervaren als passend worden gezien op die plek. Zoals de Bewonersgroep Arnhems Hart het zei: “In het begin is het even wennen aan de kleur en de aparte ramen, maar nu bij de laatste loodjes kan vreemd ook mooi zijn.” Architectuur geeft verwondering. En waar we immers in het land van de baksteen zijn – zie het ‘oude’ Provinciehuis! – doet het metselwerk zelf, in kleur, steenvorm en verband, daarin volop mee.

In het project Bartok laat Barcode een eigen ritmiek zien. De gevel heeft een strakke verticale ordening van ‘stroken’ waarin de ramen zitten en in horizontale zin springt het raamritme heen en weer. Het gebouwvolume lijkt strak op de rooilijn te staan, maar naar boven kijkend, doet dat het allerminst. Hierdoor oogt het
gebouw ‘vreemd’, wat nog versterkt wordt door de huisjesramen die over de gevel dansen, op elke verdieping op een andere plek. Deze huisjesramen zijn fundamenteel voor de gevel en tonen durf om een decoratief element toe te voegen aan raam en gevel, maar o zo begrijpelijk, zeker ook van binnenuit. Het vormt het hele gevelritme. Het gevelritme is zelfs op elke verdieping anders, maar met dezelfde ramen en patio-openingen.

03-Barcode-Architects_Bartok_©Studio-Hans-Wilschut-9

Noordoostgevel aan de Kleine Oord. Beeld Studio Hans Wilschut

Rust door kleur

De rust komt door de kalme grijze kleur van het metselwerk en het wit van de ramen. Maar die rust komt ook door de kleurschakering die je bij preciezer kijken als logisch ontwaart: de plint van twee verdiepingen heeft door het gefacetteerde metselwerk een donkerder tint grijs. De langere gevel aan de Kleine Oord heeft deels een meer antracietkleurig deel. Hij mist daar een huisjesraam en vormt zo een overgang naar de stad met zijn regelmatig raampatroon. Dit donkerder deel vormt als het ware een groot stedelijk huis, door zijn maat, vorm en afwijkende kleur.

De ritmische gevel van Bartok naar de hoek toe wil zeggen: “Ik sta hier op een bijzondere plek, een hoek in het stadsweefsel, die ertoe doet.” En: “Ik buig op de hoek zelf eerbiedig voor het monumentale publieke gebouw van de bibliotheek met zijn open gevel naar de stad.” Hier bevindt zich geen opvallende ingang, maar een bijna neutrale begane grond. En ook geen uitstulpingen in de gevel.

En die hoek stáát er dan ook. Door de inkepingen in het dakvolume vormt zich een bijna monumentaal rechthoekig vlak tegenover bibliotheek de Rozet met haar uitnodigende entree. Overhoeks danst het met zijn moderne daklandschap de hoek om. De inkepingen in het dakvolume zijn wijd en driehoekig en twee
lagen diep, en maken open ‘hoge’ terrassen die daardoor heel luxe worden, een penthousegevoel, een ware vondst. Dat dansende dak, in een zekere symmetrie, is ronduit prachtig. Het vouwt het volume de hoek om en daardoor oogt het gebouw niet volumineus. En het zegt tegen de overliggende minder fraaie blokken, ik raak je niet aan…

Natuurlijk staat het gebouw stevig op de grond, met zijn plint met een reeks grote ramen tot bijna op de vloer van de stad, die wel goed in het strakke verticale raamritme van de hele gevel staan. De entree staat midden in de Kleine Oord en is zo onderdeel van de straatwand en de stad. Ze is zo open en gewoon dat je haar goed en veilig ziet vanaf de straat. Dat je een gebouw pas echt kent als je naar binnen gaat, gaat ook hier op. Die entree is royaal; hoera voor de overmaat als essentie van het collectief wonen. Ze heeft een mooie trap met houten zijwanden. En in de binnenhof vind je de echte verrassing van het samenwonen. Het warme hout van de gevel is koesterend en zegt je dat je samen thuis bent. De hekken van de galerij hebben een subtieleverbuiging bij de entrees, als teken van individualiteit. De vloer van de binnenhof is groen en geeft je natuur dichtbij je privédomein.

04-Barcode-Architects_Bartok_©Studio-Hans-Wilschut-2

Noordwestgevel aan de Vossenstraat. Beeld Studio Hans Wilschut

Fundament van architectuur

Wat zegt dit gebouw? Dat architectuur ertoe doet, in het kleinste gebouw in al zijn details, in de elementen van het gebouw. In het project Bartok laat Barcode zien hoe het architectonisch detail als deel van een geheel een gebouw kan bepalen. In ogenschijnlijke eenvoud. Het architectonisch detail, in de constructie en in het maken, in het volume en in de gevelopbouw, in (de vormgeving van) al die elementen die een gebouw maken1, zoals een raam, een deur, een
trap, een dak, een balkon en een gevel, in het reageren op de positie in de stad, al die keuzes, dat vormt het fundament van architectuur.

Noot

1. Zie: Rem Koolhaas, Elements of Architecture, Keulen 2018

Projectgegevens

Opdrachtgever Kondor Wessels Projecten, Rijssen
Ontwerp Barcode Architects, Rotterdam
Projectarchitecten Dirk Peters, Robbert Peters
Medewerkers Wim Sjerps, Sebastiaan Blommestijn, Jakub Pakos, Egidijus Kasakatis
Projectleider Robbert Peters
Bouwmanagement Kondor Wessels Projecten, Rijssen
Adviseur constructie Aveco de Bondt, Rijssen
Adviseur installaties Deerns, Zwolle
Aannemer Wessels Rijssen
Toeleveranciers Microbeton (beton), Kawneer / Polybouw (kozijnen), MBI, Wienerberger (gevels), VMG (balustraden), De Mors (gevel binnentuin, kozijnen binnentuin, lobby)
Bruto vloeroppervlakte 9.250 m2
Datum voorlopig ontwerp september 2014
Datum definitief ontwerp februari 2015
Aanvang bouw september 2016
Oplevering oktober 2018

 

Omslag december 2019 klein

de Architect december 2019

Dit artikel verscheen eerder in ons decembernummer. In deze editie bespreken we onder andere IBA Parkstad, revalidatiecentrum Domstate en het hoofdkantoor voor Triodos Bank Nederland. Daarnaast gaan we in op het thema Woningbouw.

Bestel nu >

Foto's

Reageer op dit artikel