artikel

Blijf radicaal: prijsvraag over vernieuwing platteland afgesloten

Stedenbouw

Door Harm Tilman – Blijf radicaal, zei Rijksbouwmeester Floris Alkemade aan het slot van een manifestatie in Den Bosch waarmee de prijsvraag Brood en Spelen werd afgesloten. Deze prijsvraag zet in op de vernieuwing van het platteland. De middag vormde tevens het startsein voor uitvoering van de plannen die deelnemers afgelopen jaar hebben ingestuurd. Alkemade hield ze voor zich niet te snel te laten ontmoedigen. Als je tegen barrières oploopt, zit je juist goed, aldus Alkemade. ‘Als je dat overkomt, weet je dat je de kern te pakken hebt’.

Met de prijsvraag Brood en Spelen vroeg het College van Rijksadviseurs afgelopen jaar aandacht voor het platteland en de vernieuwing ervan. Dat is nodig ook, aangezien velen nog steeds denken dat de Randstad dominant is. Alkemade verwees naar een uitzending van Buitenhof, waarin criticus Tracy Metz stelde dat in Nederland al het geld wordt verdiend in de Randstad. Volgens Alkemade een aperte leugen. Twee derde van het BNP is immers afkomstig uit de ‘rest’ van Nederland.

Rijksbouwmeester Floris Alkemade opent in het provinciehuis van ‘s-Hertogenbosch de manifestatie waarmee de prijsvraag Brood en Spelen werd afgesloten.

Populieren in de bouw

Brood en Spelen heeft een keur aan boeiende ontwerpen opgeleverd, zowel in ideeën als uitvoering. Om een voorbeeld te noemen, in het project Productief Peppelland is gezocht naar een alternatief voor het gebruik van mineralen in de bouw. Beton zorgt voor een grote CO2 emissie. Door het gebruik van populieren in de bouw wordt de uitstoot van CO2 teruggedrongen. Sterker nog, in dit materiaal wordt CO2 voor langere tijd opgeslagen. Productief Peppelland pleit dan ook voor grootschalige inzet van verlijmd populierenhout in de bouw.

Productief Peppelland door Job Wittens, Joost van der Waal en Frans van Boeckel

Productief Peppelland door Job Wittens, Joost van der Waal, Frans van Boeckel, Paul van Limpt en Marco Vermeulen

Barrières slechten

Het sterke aan dit project is dat het ook de barrières probeert te slechten, waar Alkemade het overheeft. Om de productie van populierenhout tot een goed einde te brengen, zou de kringloop moeten worden gesloten. Het probleem is nu juist dat verschillende schakels die ooit wel in Nederland bestonden, de afgelopen veertig jaar zijn afgestoten. Een andere barrière werpen de kosten op die zijn gemoeid met de houtproductie, in vergelijking met andere bouwmaterialen. Dit kan worden verholpen door de werkelijke kosten in beeld te brengen. Een belasting op de uitstoot van CO2 zou hier wonderen verrichten.

Sloopbonusregeling

Zo waren er tal van voorstellen die met verrassende ideeën kwamen en zich ook bogen over een mogelijke uitvoering. In het initiatief Hofsteden aan de Dreef wordt bijvoorbeeld het voorstel gedaan voor een sloopbonusregeling. Kern daarvan is de gedachte dat je om woningen te realiseren, elders in het buitengebied van een plattelandsgemeente woningen sloopt. In de gemeente Zundert gaan ze daar nu mee experimenteren.

Educatie, recreatie en duurzaam wonen op het boerenerf door Ad Schoenmakers en J.A.J. Braspenning

Educatie, recreatie en duurzaam wonen op het boerenerf (Hofsteden aan de Dreef) door Ad Schoenmakers en J.A.J. Braspenning

Samenwerking

De winnende plannen voor Brood en Spelen suggereren dat op het platteland veel innovatievermogen aanwezig is en dat de gewenste veranderingen tal van mooie plannen hebben opgeleverd. Op de manifestatie in Den Bosch werd terecht veel gesproken over de manier waarop hier een vervolg aan kan worden gegeven. In haar Talkshow sprak Sophie Derkzen met wethouders, gedeputeerden, wethouders en vertegenwoordigers van twee ministeries hoe zij de winnende voorstellen verder denken te brengen. Terecht werd daarbij veel gesproken over samenwerking.

De Natuurakker door Erwin van Woudenberg, Joeri de Bekker en Jos Klessens

De Natuurakker door Erwin van Woudenberg, Joeri de Bekker, Jos Klessens, Susanne van Caam en Lotte Embregts

Verbindingen leggen

Opmerkelijk was de lezing die Louise Fresco hield. Zij hield de zaal voor dat je Brood en Spelen alleen kunt begrijpen als je bij deze prijsvraag tevens Panorama Nederland betrekt. Deze laatste biedt een opwindende 360 graden kijk op Nederland. Als enorme verdienste daarvan ziet zij, dat je met deze blik verbindingen kunt leggen en tegelijkertijd kunt inzoomen op details. Deze manier van kijken zal de projecten op het platteland enorm vooruit helpen.

Panorama Nederland, ontwerp College van Rijksadviseurs

Verwachtingen van het platteland

Volgens Fresco wordt van het platteland tegenwoordig enorm veel verwacht. Volgens haar is er in de geschiedenis geen moment aan te wijzen waarop zo veel op het platteland is geprojecteerd: voedselproductie, biodiversiteit, landschappelijk kwaliteit, werkgelegenheid, ouderenzorg, industrie en vervoer, om er een paar te nomen. Brood en spelen ziet ze als een geschikte metafoor voor deze verwachtingen. Het brood staat symbool voor een goede voedselvoorziening, terwijl de spelen synoniem zijn met zaken als leefbaarheid, toegankelijkheid en biodiversiteit. Zo doemen de contouren op van een complexe opgave.

Geïdealiseerd platteland

Fresco schetste twee reacties op het platteland. Nu het platteland ver weg is komen te liggen van de stad, is vaak niet meer duidelijk waar het voedsel wordt geproduceerd. Dit geeft voeding aan volgens haar tal van onterechte angsten over de voedselproductie. Naast deze dystopische visioenen bespeurde ze ook een enorme hunkering naar vroeger, naar een geïdealiseerd platteland dat feitelijk nooit heeft bestaan, een platteland dat zich onderscheidt door kleinschaligheid, geslotenheid en diversiteit.

Hunkering naar toekomst

Beide richtingen gaan volgens haar voorbij aan twee essentiële ontwikkelingen. Dat is in de eerste plaats de technologische ontwikkeling. Denk aan de inzet van drones in de precisie landbouw. Daarnaast wees ze op de enorme gevolgen die bijvoorbeeld een oplaaiende handelsoorlog tussen Amerika en China zal hebben. Haar verhaal werd daarmee een ode aan de hunkering naar een toekomst waarin ook jongeren zich kunnen herkennen. Ze riep de aanwezigen op om vast te houden aan de blik van panorama Nederland, en door in en uit te zoemen verder te komen.

Grootboek van vernieuwende ideeën

De grote winst van Brood en Spelen tekent zich daarmee af: ze vormt een boeiende aanzet tot een grootboek van vernieuwende ideeën en perspectieven voor het platteland. De manifestatie maakte bovendien duidelijk dat doordat in de prijsvraag grondeigenaren aan ontwerpers waren gekoppeld, het daar ook niet bij hoeft te blijven. Daarbij zullen inderdaad de nodige barrières dienen te worden geslecht, maar Brood en Spelen laat zien dat dit bepaald niet onmogelijk is.

Prijsvraag Brood en Spelen, een initiatief van het College van Rijksadviseurs, biedt nieuwe perspectieven op het platteland

Lees ook

Reageer op dit artikel