blog

Blog – Verzonken moderniteit

Architectuur

Door Harm Tilman – In een Deense fjord staat een replica van Le Corbusiers Villa Savoye tot begin september op het punt kopje onder te gaan. Laat de moderniteit zich opnieuw uitvinden?

Terug van fietsvakantie in Frankrijk. De tocht voerde onder andere langs het dorp Étretat aan de Normandische kust. Twintig jaar geleden parkeerde je daar moeiteloos je auto op het centrale plein en kon je ongestoord de kust verkennen. Nu zijn rond dit stadje vijf grote parkeerterreinen aangelegd die de druk van het massatoerisme op dit erfgoed moeten opvangen. Het dorp zelf is veranderd in een toeristische bestemming die je niet meer terug herkent. Zo iets als Praag voor en na 1989.

Nieuwe kerk Álvaro Siza

Veel rustiger is het in Saint-Jean-de-la-Lande, een nieuwbouwwijk aan de rand van Rennes, waar we de gebedsruimte en het parochiecentrum bezochten, die Álvaro Siza ontwierp voor het bisdom Rennes. Om het terrein niet vol te bouwen stapelde Siza gebedsruimte en centrum op elkaar. Dit volume is geplaatst op een langwerpig terrein waarop zich ook de ruïne van een kapel bevindt. Deze is op vrij vanzelfsprekende manier behouden en geïntegreerd in de aanleg van de site. Op het voorplein staan een vrijstaande klokkentoren en een natuurstenen zitbank. Naast het perceel is een watervlak waarin de nieuwbouw zich weerspiegelt.

Opkomst XXL distributiecentra

Ook het landschap rond de snelwegen van en naar Frankrijk is sterk aan het veranderen. Meest opvallende nieuwkomers zijn toch wel de grote distributiecentra. Deze grote dozen, een weerslag van de sterke economische groei, spelen een belangrijke rol in de distributie van goederen die hoofdzakelijk via internet worden verworven. Het aantal ervan stijgt snel, ook de oppervlakte ervan neemt sterk toe. Honderd duizend vierkante meter is geen uitzondering meer. Vergeleken met deze volumes is de kerk van Siza te beschouwen als een homeopathische dosis. Of ze toereikend is voor de nieuwe moderniteit?

Verzonken moderniteit

Interessant in dit opzicht is het kunstwerk ‘Flooded Modernity’ dat de Deense kunstenaar Asmund Havsteen-Mikkelsen ontwierp voor het ‘Floating Art Festival’ in het Deense Vejle. Havsteen-Mikkelsen liet een replica van Villa Savoye in Poissy van Le Corbusier half verzinken in het Deens fjord. Villa Savoye uit 1931, wellicht Le Corbusiers bekendste woonhuis, is een illustratie van de vijf principes die LC enige jaren daarvoor voor de moderne architectuur had geformuleerd: de vrije gevel, het huis op kolommen, dakterras, de open plattegrond en het horizontale bandraam.

Villa Savoye

Deze principes hadden grote invloed op de manier van visualiseren en construeren van architectuur in Europa – ze vormden een stijl die het kader vormde voor de anoorlogse, moderne huisvesting. Deze architectonische geschiedenis wordt uitgedaagd in Asmund Havsteen-Mikkelsen werk ‘Flooded Modernity’. Villa Savoye staat op het punt te vergaan in de fjord. Architectuur is niet alleen een baksteen, maar vormt wel degelijk ook een sociale en politieke ruimte.

Essentiële waarden modernisme

Volgens Havsteen-Mikkelsen belichaamt Villa Savoye de essentiële waarden van het modernisme. Le Corbusier maakte kritisch gebruik van de rede en wilde zo een betere wereld creëren. Dit fundament onder de moderniteit wordt nu serieus aangevallen, aldus Havsteen-Mikkelsen. Hij wijst daarbij op het toenemende gebruik van desinformatie in onze samenleving, onder meer via sociale media. Met de Brexit, de verstoring van de Amerikaanse verkiezingen, de ondermijning van de EU, staat de moderniteit volgens hem sterk onder druk.

Moderniteit uitgraven

De kunstenaar beschouwt het kritische gebruik van de rede als een steunpilaar van de moderne samenleving. De recente politieke gebeurtenissen dagen volgens Asmund Havsteen-Mikkelsen dan ook een kritisch publiek uit. De moderniteit is nog wel aanwezig, maar dient in zijn ogen te worden gered, uitgegraven en opnieuw gebouwd in een nieuwe vorm.

De boot missen

Is dat mogelijk? In de architectuur zijn hier beslist de nodige aanleidingen voor te vinden. Het zijn de eerder genoemde blokkendozen die het landschap bevolken, maar bijvoorbeeld ook de woningbouwopgave voor de komende jaren. Hopelijk zal ze hierbij de boot niet missen.

Reageer op dit artikel