Intense laagbouw in Groningen

Woningbouw in hoge dichtheden

Dick van Gameren ziet een uitdaging in het bereiken van een hoge dichtheid bij grondgebonden woningen. Het biedt kansen voor stedelijke locaties.

Uit de reeks inzendingen voor de studieopdracht van de stad Groningen wordt duidelijk dat bij toename van de dichtheid het steeds moeilijker wordt verschillende aspecten van het ontwerp als woningtypologie, privacy, verhouding tussen openbare, collectieve en privé-buitenruimte en zeker niet als laatste het aansluiten op de omringende omgeving, in samenhang op te lossen.

Confrontaties

Waar in het ontwerpen van stapelingen een zekere autonomie in het ontwikkelen van woningtypen bestaat omdat de collectieve (ontsluitings)ruimte kan bemiddelen tussen de woning en de omgeving, is dit juist bij grondgebonden woningen niet mogelijk. Het kenmerk van de grondgebonden woning, een eigen toegang vanuit de openbare ruimte op maaiveldniveau, maakt confrontaties directer en vraagt om een onlosmakelijke samenhang van de verschillende aspecten. De studieprojecten laten deze complexiteit zonder meer zien.

Cruciale factor voor de kwaliteit van de inzending blijkt keer op keer de uitwerking van de genoemde verbinding van woning met de openbare ruimte en de verbinding van het project met de omliggende stad.

Onopgeloste vraagstukken

Het is opmerkelijk hoe snel een schema voor grondgebonden woningen kan veranderen in een ontwerp voor een stapeling. Hoewel hiermee de dichtheid ogenschijnlijk net wat verder kan worden opgeschroefd, ontstaan dan juist complexe en vaak niet opgeloste vraagstukken ten aanzien van privacy en toegankelijkheid van de woning. Een aantal projecten neemt uiteindelijk hun toevlucht in de introductie van collectieve, geconstrueerde ontsluitingssystemen waardoor de essentie van het grondgebonden wonen geheel vergeten wordt.

Andere projecten richten zich zo zeer op de compacte schakeling van woningen dat een structuur ontstaat die nauwelijks aansluit op de omliggende stad. Zowel structuralistische labyrinten of autonome hofstructuren laten de ontwerpers in hun eigen systeem verstrikt raken; de buitenwereld wordt letterlijk buitengesloten.

Collectieve afgesloten hoven

De plannen die er wel in slagen om alle genoemde aspecten met elkaar in verband te brengen zijn echter zeer inspirerend. Ze laten overtuigend zien dat met een grote concentratie van grondgebonden wonen de stad verrijkt kan worden met een uitbreiding van de openbare ruimte en dat verbindingen toegevoegd kunnen worden aan de bestaande structuur. Zo ontstaan nieuwe woonmilieus die onlosmakelijk met de bestaande stad verbonden zijn.

De inventieve introductie van collectieve, afgesloten hoven binnen de nieuwe ruimtelijke structuur is een oplossing om het openbare maaiveld helder en overzichtelijk te houden en betekent tegelijkertijd een verrijking van deze openbare ruimte, door de toevoeging van een ruimtelijke complexiteit en gelaagdheid.

Verrijking van de stad

Woningen die in een dergelijke nieuwe en hoogwaardige openbare ruimte staan kunnen zelf eenvoudig zijn. Niet de complexe, in elkaar verstrengelde typen, maar juist de eenvoudige meerlaagse woning laat een grote variëteit aan gebruik en bewoners toe, en maakt het eenvoudiger binnen de compacte opzet toch privacy ten opzichte van de andere woningen te waarborgen.

De projecten laten zien dat er prachtige en zeer kansrijke locaties in de stad Groningen liggen voor de realisatie van grondgebonden woningen.

Ze tonen niet alleen aan dat er op een hoogwaardige manier aantrekkelijke woningen kunnen worden gebouwd, maar vooral ook dat op deze plekken de stad zelf verrijkt kan worden met een nieuwe ruimtelijke en functionele gelaagdheid.

_{Deze tekst is overgenomen uit de bij het in het kader van het project uitgegeven boek ‘Intense Laagbouw, woningbouw in hoge dichtheden’, Platform GRAS, ISBN 978-90-71903-23-6}