blog

Blog – Hoe smart kunnen we zijn? Wijzelf! Deel 9: Coöperatieve economie en smart ‘smart technology’

Techniek

Door Philip Krabbendam – Tot nu toe hebben we gezien dat het effect van automatisering door de toepassing van ‘smart technology’ matig is en dat het zelfs averechts kan werken zolang deze wordt toegepast in de context van het automatisme van de ‘onzichtbare hand’. Maar als we uitgaan van een coöperatieve economie, waarin we deze automatisering zelf in de hand kunnen houden, is deze dan altijd een vooruitgang?

De zelfkokende keuken en de pianola

Op basis van ‘smart technology’ is een robotkeuken ontwikkeld die zélf kan koken. Nu kennen we al heel wat automaten in de keuken waar we op voort kunnen bouwen bij het beoefenen van de kookkunst, zoals het fornuis, de koelkast, de oven, de keukenmachine of het espressoapparaat. Maar in de zelfkokende keuken nemen robotarmen ons het koken uit handen. Je staat erbij en je kijkt ernaar. Wie van koken houdt wordt hier buiten spel gezet, die wordt niet gelukkig van een zelfkokende keuken, net zo min als een concertpianist gelukkig wordt van een pianola.

Concertpianist

Zou hij ooit denken ‘Had ik maar een pianola’?

Voor wie niet van koken houdt is dit misschien een oplossing… maar waarom zou zo iemand niet wenden tot een echte kok… en buiten de deur gaan eten. Dat is dan een goede aanleiding om de openbare ruimte te bewonen en om door ‘terloopse contacten’ voeling te houden met de sociale context.

Zelfkokende keuken

‘Ik hou van koken, ik kan er uren naar kijken’ 

De zelfrijdende auto

Door de toepassing van ‘smart technology’ kunnen niet alleen keukens zelf koken, ook auto’s kunnen (bijna) zelf rijden. En ook kunnen we ons afvragen: willen we dit wel? Er zijn bestuurders die al in de weerstand gaan bij een automatische versnelling. En op sportieve auto’s, die voorzien zijn van ABS, of traction control, zit altijd een knop om deze elektronische hulpen uit te zetten.  Veel bestuurders hebben plezier in autorijden, en zij willen zeker niet het stuur uit handen geven aan een zelfrijdende auto. Zij houden van autorijden zoals anderen van koken houden.

Zelfrijdende auto

De zelfrijdende auto, een oude droom  (merk op dat de vrijgekomen tijd in de vijftiger jaren werd gebruikt om met het gezin een spelletje te spelen, terwijl in de huidige tijd eerder gedacht wordt aan werken…in de ‘Rat Race’?)

Maar zoals er mensen zijn die niet van koken houden zijn er ook mensen die niet van autorijden houden. Zij wijzen erop dat een zelfrijdende auto tijd vrijmaakt voor werk, terwijl je bij een afspraak in een overvolle stad voor de deur kan worden afgezet. De auto zal vervolgens ‘zelf’ een parkkeerplaats zoeken, om je later weer op te halen.

Intussen bestaan er al jaren taxi’s die hetzelfde doen. En doordat een taxi bestuurd wordt door een levende persoon, is deze vorm van vervoer tevens een manier van ‘buiten de deur eten’ die uitnodigt tot ‘terloopse contacten’ met de chauffeurs die, door vergelijkbare ‘terloopse contacten’ met hun klanten, veel weten over wat er speelt in de sociale context op het niveau van de stad.

Dat deze oplossing mogelijk is bewijst een grote stad als Mexico City. Omdat taxi’s door de geboden luxe vaak duur zijn heeft de overheid hier in 1970 gezorgd voor een groot aantal publieke taxi’s, een vloot die in die tijd geheel uit Volkswagen ‘kevers’ bestond.

Taxi's Mexico-City

Een overvloed aan publieke taxi’s in Mexico-City 

Intussen is er de belofte dat ‘zelfrijdende’ auto’s aanrijdingen kunnen voorkomen. Dat zou goed zijn, maar daarvoor hoeven zij niet echt ‘zelf’ te rijden. Automatisch afremmen voor voorliggers die vaart minderen bestaat al, en met het stoppen voor onverwacht overstekende voetgangers wordt geëxperimenteerd. (Als kinderen daar maar geen spelletje van maken!)

Zelfrijdende auto

Shared Space

Automatisering is niet automatisch goed of slecht. Het hangt er vanaf wat we willen. En van hoe ver we willen gaan. Soms blijkt dat een automatisering die jaren is geaccepteerd en gewenst, toch beter verlaten kan worden. Zoals, om nog even bij het verkeer te blijven, stoplichten en verkeersborden op grote kruispunten…

Stapel verkeersborden

Minder verkeersborden, beter voor het verkeer 

Uit experimenten in Drachten blijkt dat het weghalen van verkeersborden en het ontwerpen van ‘shared space’ verkeersdeelnemers meer met elkaar in contact brengt.

Shared Space

Shared Space

Uiteindelijk gebeuren er minder ongelukken, terwijl de capaciteit van verkeerspleinen is toegenomen!

Automatisch inchecken

Als we weten dat ‘terloopse contacten’ de openbare ruimte bewoonbaar maken, mensen een gevoel van veiligheid geven, en helpen de sociale context te vormen, dan is het verschijnen van automaten om in te checken op luchthavens een bedenkelijke ontwikkeling! Deze automaten zouden het inchecken versnellen, zodat reizigers sneller geholpen zijn. Dat lijkt op service. Intussen kunnen luchtvaartmaatschappijen bezuinigen op personeelskosten, terwijl luchthavens een grotere stroom reizigers kunnen verwerken. Concurrentie en groei. Een nieuw voorbeeld van de werking het gevaarlijke automatisme van de ‘onzichtbare hand’, die in dit geval leidt tot een toename van de anonimiteit in de openbare ruimte van de luchthaven, waardoor men zich er minder thuis voelt en onveiliger, en tot een toename van het luchtverkeer, wat neerkomt op een grotere uitstoot van CO2 en fijnstof.

Inchecken KLM

Iets vergelijkbaars zien we in het openbaar vervoer waar men de ov-chipkaart heeft ingevoerd, en kaartjesautomaten voor wie daar nog niet over beschikt. Daardoor zijn kleine stations onbemand geraakt waardoor ook hier een gevoel van onbehagen is ontstaan, van onveiligheid, van niet thuis voelen, waardoor ‘terloopse contacten’, verminderen en de sociale context afbrokkelt. (Is dat de reden dat reizigers en masse op hun smartphone concentreren?)       

In eigen hand

Uitgangspunt was dat automatisering een voorwaarde was voor nieuwe interesses en nieuwe ontwikkelingen, voor vooruitgang. Maar bij nadere beschouwing blijkt dat automatisering ons ook buiten spel kan zetten en afbreuk kan doen aan onze betrokkenheid op de sociale context. Daarom zullen we dus weerstand moeten bieden aan het idee dat het bij automatisering automatisch om vooruitgang gaat en dat we er dus in mee moeten gaan. Want wat is dat voor een toekomst die gebaseerd is op moeten? Doet het niet meer recht aan wat we zijn, als we naar een toekomst te streven waar we voor hebben gekozen en waarin we opnieuw zullen kunnen kiezen? Het blijft daarom een uitdaging om te blijven overwegen wat we in eigen hand willen houden, in plaats van gedachteloos te proberen om ‘alles’ te automatiseren met robots en ‘smart technology’.

En niet de onzichtbare hand

Als dit ons doel is, dan zullen we moeten beginnen om robots en ‘smart technology’ te bevrijden uit de greep van de ‘onzichtbare hand’, die deze technologie verbindt met de Rat Race, Big Brothers, reclamedruk, terugtredende overheden, sociale ongelijkheid en schade aan het milieu. Maar hoe? Meer hierover in de volgende episode.

Reageer op dit artikel