blog

Ideale oplossing binnenklimaat bestaat niet

Techniek

“De ideale oplossing voor een gezond binnenklimaat bestaat niet”, aldus Michael van Leeuwen, oprichter van architectenbureau Sluijmer en Van Leeuwen. In de auto op weg naar een studiereis over Gezonde Scholen bespreken we het licht, lucht en lawaai in Nederlandse scholen. “Het is echter wel van belang dat architecten zich ervoor inzetten. Want wanneer ze het overlaten aan anderen dan is de kans groot wanneer het misgaat het wel op conto van de architect wordt geschreven.”

Ideale oplossing binnenklimaat bestaat niet

 

Momenteel is het behoorlijk slecht gesteld met de kwaliteit van het binnenklimaat van scholen. In maart dit jaar kwam Het Centrum voor Gezonde Scholen* met een onderzoek naar buiten waarin naar voren komt: het thermisch comfort is beneden peil, onvoldoende ventilatie leidt tot een verhoogd CO2-gehalte, veel lesruimtes hebben een slechte akoestiek, de lichtkwaliteit laat te wensen over en zuinig energiegebruik is een pijnpunt.

En dat terwijl Ella Vogelaar tijdens haar ministerschap het binnenklimaat van scholen hoog op de Nederlandse politieke agenda heeft gezet. Toenmalig Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol heeft dat vervolgens opgepakt en verder uitgewerkt: “een gezonde school is meer dan een gezond binnenklimaat”. Hieruit zijn concreet voortgekomen: het Frisse scholen predicaat, de scholenbouwwaaier en aangescherpte technische eisen.

Nederlandse scholenbouwtrends

Dat er geen formule bestaat om te komen tot een gezond binnenklimaat komt omdat bepalende factoren steeds veranderen. Enkele belangrijke trends in Nederland zijn:

  1. Nieuwbouw neemt af. Steeds meer bestaande basisscholen worden verbouwd en voor het middelbare onderwijs wordt steeds vaker gezocht naar een onderkomen in een herbestemd pand, zoals een voormalig kantoor of industrieel erfgoed.
  2. Scholen worden gekoppeld aan meerdere functies, zoals een kinderdagverblijf, een bibliotheek, buitenschoolse opvang, jeugdzorg, culturele centra, etc. Met multifunctionele accommodaties als resultaat, waarin de verschillende gebruikers allemaal andere behoeftes hebben.
  3. Onervaren opdrachtgeverschap dankzij decentralisatie. De geldstromen zijn tegenwoordig anders georganiseerd. De ontwikkeling van een nieuwe school ligt bij gemeenten en schoolbesturen. Vaak hebben zij weinig ervaring in het opstellen van een Programma van Eisen, waardoor het binnenklimaat niet de aandacht krijgt die het verdient.
  4. Beperkte budgetten leiden tot compacte gebouwen met diepe plattegronden. Daarnaast is de open-dichtverhouding zo minimaal mogelijk omdat een dichte gevel nu eenmaal goedkoper is. Beide ontwikkelingen zijn nadelig wat betreft de toetreding van daglicht.

 

Multifunctionele accommodatie, Doetinchem | Drost + van Veen

Studiereis naar Berlijn

Om ervoor te zorgen dat er meer gezonde scholen worden gebouwd, organiseerde het Centrum voor Gezonde Scholen een studiereis naar Berlijn. Van Leeuwen en ik gaan mee. We vliegen vanaf Düsseldorf. Onderdeel van het programma is een debat dat ik samen met Rik Neven (Redactiebureau Palindroom, Architectura.be, www.vlaanderenvanuitdelucht.be) leid. Van Leeuwen is één van de vier panelleden, twee Nederlandse en twee Vlaamse architecten (Michael van Leeuwen, Arie van Rangelrooij, Leo van Broeck en Paul Vandenbussche).

Scholen van Morgen in Vlaanderen

Tijdens het debat blijkt dat het in Vlaanderen niet veel beter is gesteld met het binnenklimaat van scholen. De ontwikkeling heeft daar stil gestaan. Momenteel is de Vlaamse overheid samen met een private partij bezig met een inhaalslag onder de naam DBFM (Design, Build, Finance, Maintain) Scholen van Morgen.

De ambitie is om 165 scholen te voorzien van een beter gebouw. Dat betreft nieuwbouw, maar ook een verbetering van bestaande gebouwen. Hiervoor is 1,5 miljard euro beschikbaar. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook verschillende Nederlandse architecten hierbij betrokken zijn. Soms winnen ze onder andere een aanbesteding omdat ze onder de prijs zitten van Vlaamse.

Vierkantemeterprijzen

Er kwam dan ook een discussie op gang over vierkantemeterprijzen. De schitterende schoolgebouwen die we tijdens de reis zouden gaan bezoeken – hierover in een volgende blog meer! – zaten zo rond de €2000,- per m2, terwijl de dagelijkse praktijk van sommige architecten is dat ze werken met de helft hiervan. Ik hoorde zelfs een Nederlandse architect zeggen dat hij een project kende dat €735,- per vierkante meter kostte. Zijn buurman reageerde verontwaardigd en vroeg zich af: hoe realiseer je dan nog kwaliteit?

Evaluatie

En dat is precies de spagaat waarin de scholenbouw zich bevindt. Hoge technische eisen die vragen om dure installaties waaraan twintig tot dertig procent van het budget  opgaat, terwijl die installaties lang niet altijd zorgen voor een gezond binnenklimaat. Wat vervolgens de architect wordt kwalijk genomen; precies waar Van Leeuwen tegenaan loopt. Hij pleit er dan ook voor om een jaar nadat de school in gebruik is genomen nog eens te gaan kijken.

Zijn de docenten en de leerlingen tevreden? Wat had er beter gekund? Wordt alles wel goed gebruikt? Hiervan kun je leren voor een volgend project en daarnaast kun je wellicht sommige dingen verhelpen. Zoals het aansluiten van de installatie die de energie uit de zonnepanelen op het dak omzet, zodat de school daadwerkelijk daar elektriciteit kan halen. Niet de kerntaak van de architect, maar gezien de praktijk misschien wel noodzakelijk.

Reageren? Mail me op m.pit@sdu.nl

* Het Centrum voor Gezonde Scholen is een initiatief van Partners In Marketing en wordt ondersteund door: Caparol, Desso, Portakabin, Reynaers, Rockfon/Rockwool, Vanerum, Zehnder en Zumtobel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels