KAW: "Is prefab expressief of dienend?"

Renovatie Veilige Veste in Leeuwarden door KAW.

"We moeten zo snel mogelijk af van de gedachte dat prefab betekent dat je bulk moet bouwen. Het is veel interessanter om te discussiëren over mogelijkheden van prefab om af te wijken." Met een ingezonden stuk reageert Reimar von Meding, architect-partner van KAW Architecten en adviseurs te Rotterdam, vandaag op een eerder geplaatste uitspraak van Rudy Uytenhaak. Hiermee nemen beiden een voorschot op de discussie over prefab tijdens Meet de Architect op GEVEL 2012 op 26 januari.

Reimar von Meding van KAW stuurde de redactie vanmiddag een uitgebreide tekst over prefab, waarmee hij reageert op de stelling die Rudy Uytenhaak zal verdedigen tijdens Meet de Architect op GEVEL 2012. De precieze stelling van Uytenhaak vind je hier.

Ben je het eens met Uytenhaak of met Von Meding? Laat dan hier je reactie achter of op onze LinkedIn-groep.

Reimar von Meding, architect-partner van KAW Architecten en adviseurs in Rotterdam.

Reactie Reimar von Meding van KAW

"Denk je aan prefab dan denk je aan repetitie. Maar als je er goed over nadenkt, zijn het twee totaal verschillende onderwerpen. Omgaan met repetitie en regelmaat is namelijk altijd al het wezen van architectuur geweest. Van oudsher zijn bouwelementen nou eenmaal modulair, omdat het handig is om ze te kunnen stapelen, seriematig te maken, verbindingen niet iedere keer opnieuw te hoeven uitvinden en ga zomaar door. Dit geldt voor bakstenen, dakpannen, houten platen enzovoorts. De kennis over hoe je dit doet is bij de meeste architecten aanwezig. De een kan vanuit dit principe mooie gebouwen maken, de ander verzet zich ertegen, met alle gevolgen vandien.

Bouwen met prefab

De meerwaarde van prefab is dat je iets in een veilige, droge situatie kunt maken, om het vervolgens op de bouwplaats zo snel mogelijk in elkaar te zetten. Prefab heeft assemblagetechnieken tot gevolg. Ook hiervoor geldt dat het handig is als alles hetzelfde is. Maar in de buitenwijken van Moskou hebben we gezien wat de verschrikkelijke gevolgen kunnen zijn. Een aantal prefab-fabrieken stampen in Rusland hetzelfde soort woningen uit de grond. De architect bedenkt waar ze komen, maar niet hoe ze eruit zien. De bouwwereld daar bestaat uitsluitend uit vakpersoneel dat kitnaden tussen betonplaten kan dichtspuiten. De woonwijken zijn extreem monotoon en liefdeloos uitgevoerd, waardoor het gevoel van eigenwaarde en onderscheidend karakter ver te zoeken is.

Dit sociale woningbouwcomplex Jean Sibelius in Eindhoven, een ontwerp van KAW, bestaat uit prefab betonelementen, prefab rollagen in het metselwerk en prefab metselwerkplafonds. Ondanks de grote hoeveelheid afwijkingen in de elementen is het toch betaalbaar gebouwd (€ 850,- / m² BVO).

De huidige opgave

Weinig bouwopgaven bevinden zich tegenwoordig nog in een geïsoleerde omgeving. Bijna alle projecten worden binnen de bebouwde kom gerealiseerd, waardoor sprake is van context. Het moment van conceptarchitectuur van de afgelopen jaren is voorbij. Het doel hiervan was om nieuwe identiteiten te scheppen op plaatsen die nog niets waren. De opgave is nu een andere: het gaat om het begrijpen van de context en het maximaal aan kwaliteit eruit halen wat er al in zit.

Aansluiting

Het denken vanuit repetitie en regelmaat is nuttig want efficiënt. Maar het kan niet de oplossing zijn. Het gevolg zijn namelijk op zichzelf staande objecten. Maximale repetitie kun je namelijk nergens op laten aansluiten. Dit is het dilemma van de naoorlogse stad. De op regelmaat gebaseerde wijken zijn altijd omzoomt door een stuk onbepaald groen. Dit zijn vaak de onbebouwbare reststroken tegen de bestaande stad aan, omdat de moderne stad zich niet wilde plooien naar de bestaande stad.

 
Dit oude politiekantoor in Leeuwarden wordt door KAW verbouwd tot opvanghuis voor bedreigde meisjes. De Veilige Veste wordt volgens het concept van het passiefhuis gerenoveerd.

Verbinden

Onze opgave is de verbinding van het nieuwe met het bestaande. Hiervoor moeten wij de kunst van repetitie en bouwbaarheid beheersen. Maar onze architectonische opgave is het om afwijkingen en uitzonderingen te beheersen. Dat weten architecten al lang. Mies van der Rohe heeft meer energie gestopt in het ontwerpen van de hoekoplossingen dan het standaard gevelelement van zijn beroemde gebouwen.

Van industrieel naar specifiek

Dit zijn geen argumenten tegen prefab. In tegendeel, er is een grote slag te slaan door te denken in assemblage op de bouw. Doordat wij in Nederland echter gedomineerd worden door betonbouw, is de mal als duurste element doorslaggevend. Daarom is herhaling zo belangrijk. Bouw je bijvoorbeeld in hout, maakt het niet uit hoeveel verschillende elementen je maakt. Je kunt ook denken vanuit de ‘serie van 1’, die je op projectbasis kunt ontwikkelen. De efficiency zit hem dan in het beheersen van het bouw- en assemblageproces.

De snelheid waarmee een gebouw kan worden gerealiseerd voegt waarde toe en vermindert kosten. Deze kosten moeten terugkomen in extra kwaliteit. En deze extra kwaliteit moet gaan zitten in de verbinding met de omgeving, het bijzonder maken en het gebouw, het realiseren van duurzame want liefdevol gemaakte architectuur.

De eerste gevelelementen van de Veilige Vesting in Leeuwarden worden bevestigd.

Leren van de naoorlogse stad

In de naoorlogse situatie gebeurde exact hetzelfde wat nu ook aan de hand is: men raakte gefascineerd door de kans om het bouwproces steeds meer te industrialiseren. Aannemers ontwikkelden bouwsystemen en architecten beweerden dat regelmaat en herhaling toch wel artistieke patronen zouden opleveren.

Er zijn weinig voorbeelden in de geschiedenis van de architectuur te vinden, die zo radicaal vanwege het imago zijn gesloopt als de naoorlogse woningbouw. Terwijl de meeste woningen in omvang, techniek, differentiatie nog lang en prima mee zouden kunnen, moeten ze weg, omdat niemand ze meer mooi vindt. Dat moet ons niet nog een tweede keer overkomen, maar we zijn weer hard op weg. In alle steden herken je de standaard huisjes met dikke dakdozen en liefdeloos halfsteensverband platvol grijs gevoegd: ja, een conceptwoning uit het begin van de 21e eeuw.

Het is onze opgave om zo snel als mogelijk om te schakelen van de gedachte dat prefab betekent dat je bulk moet bouwen. Prefab is juist de kans om specifieke oplossingen veel betaalbaarder neer te zetten. Hierbij mag het niet gaan over de architectonische expressie van prefab. Het moet erom gaan hoe prefab dienend kan zijn aan de architectonische kwaliteit van onze gebouwde omgeving."

In debat

Ben je het eens met Von Meding en Uytenhaak of juist helemaal niet? Laat dan hier je reactie achter of op onze LinkedIn-groep.

En tijdens het evenement Meet de Architect op GEVEL 2012, 25 tot en met 27 januari in Ahoy', kun je met Rudy Uytenhaak persoonlijk in debat. Kijk hier voor het volledige programma van Meet de Architect op GEVEL 2012.