blog

Over betrokkenheid: Kantoorwerk – cellen en landschappen

Interieur

Het kantoor is een domein van een werkorganisatie waar de functionele betrokkenheid voorop staat. Henry Mintzberg onderscheidt in werkorganisaties drie niveaus: de strategische top, het middenkader en de uitvoerende kern. Een hiërarchie die op twee manieren kan worden vormgegeven.

Over betrokkenheid: Kantoorwerk – cellen en landschappen

 

Als een ‘mechanistische’ organisatie, waar de nadruk ligt op de hiërarchie, en als een ‘organistische’ organisatie waar werknemers meer op eigen initiatief samenwerken. De logica van de eerste organisatievorm gedijt het beste in een ‘cellenkantoor’ waar vele  werkruimten worden ontsloten door binnengangen. De bovenste verdieping is hier meestal gereserveerd voor de leden van de strategische top, de koppen van het gebouw lenen zich als werkruimten voor het middenkader terwijl de werkruimten aan de binnengang zijn bestemd voor de leden van de uitvoerende kern. Werknemers zijn hier gescheiden en dat maakt deze opzet geschikt voor de hiërarchie van een mechanistische organisatie, waar contacten gereguleerd worden door hoger geplaatsten.  Dat is anders in een ‘kantoorlandschap’ dat beter past bij de logica van de organistische werkorganisaties, omdat werknemers hier gemakkelijk, en op eigen initiatief, contact met elkaar kunnen leggen.

Zo is er een verband te leggen tussen de werkorganisatie en het functionele domein.

Flip Krabbendam Opinie Kantoren
 Het cellenkantoor voor de ’mechanistische’, het kantoorlandschap voor de ‘organistische’ organisatie

Functionele ruimten

De werkorganisatie beschikt over werkruimten, vergaderruimten, voorzieningen om te printen en een postkamer. Maar kunnen we de logische samenhang tussen deze functionele elementen wel laten zien? Een rapport wordt in werkplek A geschreven, in vergaderruimte B besproken, in werkplek C aangepast, in printerruimte D vermenigvuldigd en in postkamer E verzonden. Deze procesgang is, zeker door het gebruik van e-mail, onzichtbaar geworden. In een kantorenlandschap kunnen de verschillende werkplekken die een rol spelen in dit proces nog overzien worden waardoor ze, in algemene zin, toch bij elkaar horen. Bij een cellenkantoor kan het verband tussen de genoemde werkplekken, in dit geval ruimten, zichtbaar worden gemaakt door een atrium toe te passen.

Wisselwerking

Kantoren leveren soms ook een directe dienst leveren aan klanten. Hier kunnen we denken aan de wisselwerking tussen functioneel ingestelde kantoor en op de beleving ingestelde klanten die in de vorige aflevering aan de orde is geweest. Ten behoeve van deze wisselwerking beschikken kantoren deze kantoren over een frontoffice, een balie en spreekkamers, voorzieningen voor presentaties, en mogelijk voorzieningen ook voor het experimenteren met producten. En dan kan er nog een gelegenheid zijn voor de overhandiging van eindproducten. Al deze voorzieningen zouden een aparte plaats kunnen krijgen tussen de openbare toegang en het functionele domein van het kantoor. 

Opinie Flip Krabbendam Over betrokkenheid - Kantoren
Niet op de voorgrond treden dus… Ontwerp van ‘Space Solutions’ (2013)

Beleving

Er is nog een gebied dat niet tot het functionele domein behoort: de personeelskantine. Op dit eiland in het functionele domein van het kantoor kunnen werknemers genieten van hun vrije tijd en hun lunch. Hier staan de ontwerpuitgangspunten voor de beleving op de voorgrond.

Er is nog iets dat met de ‘beleving’ te maken heeft: de ‘toonzetting’ die afhangt van de vraag in welke context het kantoor gaat functioneren. Gaat het om een organisatiebureau voor festivals of een bank? Misschien ten overvloede, maar hier moeten we voorzichtig te werk gaan en voorkomen dat de belevingsaspecten te veel op de treden en de functionaliteit verdringen!

In deze serie over ‘betrokkenheid’ werk ik in 20 korte bijdragen toe naar een aantal aanbevelingen die van belang kunnen zijn voor de opgave van deze tijd, waarin gevraagd wordt te ontwerpen voor betrokken gebruikers. Deze aanbevelingen zijn ook te lezen op mijn website en in mijn proefschrift getiteld ‘Betrokkenheid’. Ook verkrijgbaar als ebook.

Actie abonnement de Architect

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels