blog

Ontginnen van de toekomst

Interieur

Hoe leven wij in de toekomst? Volgens Lowie Vermeersch, curator van de INTERIEUR Biënnale, is de mens binnenkort te karakteriseren als een Future Primitive. Hij vroeg aan diverse kunstenaars, ontwerpers en architecten wat voor interieurs deze nodig heeft. In de toekomstvisies van Greg Lynn, Troika, Muller Van Severen en Studio Makkink & Bey gaan natuur, technologie, intuïtie en wetenschap hand in hand.

Ontginnen van de toekomst

 

Waar gaat het naartoe met de wereld? Dat is niet alleen een vraag die trendgoeroes zichzelf regelmatig stellen, maar ook ontwerpers. Nu het traditionele model om opdrachten te verkrijgen als ontwerper aan het afbrokkelen is, is inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende (consumenten)behoeftes vóór zijn, van het grootste belang.

Daarom vroeg de curator van de afgelopen INTERIEUR Biënnale te Kortrijk, Lowie Vermeersch, 7 architecten, ontwerpers en kunstenaars te reageren op het door hem gekozen thema Future Primitives. Door middel van installaties blikten zij vooruit op de toekomst en hoe onze woonomgeving zich dan zal manifesteren. 

Tegenstelling & conflict

Vermeersch koos het thema Future Primitives omdat “reflectie en innovatie vaak vanuit conflicten ontstaan” en hij daarom een begrip wilde introduceren dat conflict in zich draagt. ‘Toekomst’ en ‘primitief’ mogen dan tegengestelde termen lijken, ze hebben veel met elkaar te maken. De steeds sneller veranderende culturele, politieke, sociale en maatschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren doen veel mensen teruggrijpen naar oude, vertrouwde zekerheden.


Het Japanse ontwerpcollectief Nendo symboliseert verdichting, een begrip dat in de toekomst het wonen zal bepalen, door huizen te verschalen tot één ruimte en voorwerpen te herleiden tot één object, de stoel.

Alleen, alle zekerheden die we de afgelopen vijftig jaar kenden, zijn volgens Vermeersch vervaagd. Volgens hem is de “permanente aanwezigheid van een virtuele leefwereld naast de reële” hierbij bepalend en versterkt dit de ontwikkeling naar een “meer vloeibare toekomst”.
De wereld biedt steeds minder houvasten en referentiekaders, terwijl we er als mens fundamenteel behoefte aan hebben om ons een identiteit te kunnen aanmeten.

Multisensorieel

Met die ‘clash’ mochten 7 ontwerpers, architecten en kunstenaars uit alle delen van de wereld aan de slag in een Future Primitives Project Room. Selectiecriteria van Vermeersch waren ontwerpers die het zoeken van oplossingen verenigen met een “gevoel voor primaire waarden”. Ook zijn ze afkomstig uit diverse disciplines, om het begrip ‘interieur’ open te kunnen trekken, voorbij de esthetiek van het object. Interieur is volgens Vermeersch “een multidisciplinair en een multisensorieel gegeven”. 

De sculpturale meubeleilanden van Muller Van Severen verenigen allerlei functies in zich. 

Zo ontstonden 7 visies op de toekomst, waarvan sommigen meer toegankelijk dan anderen. De beeldschone installatie van het Vlaamse duo Muller Van Severen hoorde bij de eerste categorie. Kunstenaars Fien Muller en Hannes Van Severen (ja, familie van) verbonden verschillende soorten meubels aan elkaar, vanuit de gedachte ‘hoe maak je één voorwerp en hoe benut je dat maximaal in zijn functies’?

In de steeds kleinere woningen van de toekomst is verdichting en de behoefte om te comprimeren volgens hen essentieel. Het resultaat van hun zoektocht ziet er logisch uit en is wonderschoon: slanke, stalen buizenframes verbinden boekenkast, lamp, trap, bureau en stoel met elkaar tot een poëtisch object annex wooneiland. De fijne lijnen en kleurvlakken maken het een interieur dat je meteen wilt gebruiken. 

Meer functies in een huis

Multifunctionaliteit kan ook anders worden vormgegeven, zo toont de Amerikaan Greg Lynn dat de huizen van morgen meer functies in zich zullen opnemen dan wonen alleen. Onder invloed van de digitale communicatie en de intelligentie van machines verwachten mensen steeds meer van hun fysieke omgeving, denkt Lynn. Maatwerk, levering aan huis en entertainment op aanvraag: daarom zou de computer overal moeten zijn, van het bed tot in de wand.

Zijn installatie Room Vehicle Prototype (foto hierboven), gebaseerd op de principes van de bedienbare relaxfauteuils en verstelbare ziekenhuisbedden, is een bewegende leefomgeving van zestig vierkante meter. Door het roteren en draaien kunnen alle oppervlaktes in de woning worden gebruikt: muren, vloer en plafond, en is het mogelijk het volume zo te positioneren ten opzichte van de zon dat optimale temperatuur- en daglichtwaarden ontstaan.

Mentale nomaden

De installatie van Rianne Makkink en Jurgen Bey oogde op het eerste gezicht als een rommelige bouwplaats, met steigers, stellages, ladders en hutten die je uitnodigden naar boven te klimmen. Op de wanden werden films afgespeeld. Het gevoel weer een kind te zijn op een huttenbouwkamp is volgens Makkink Bey onderdeel van de nieuwe nomadische identiteit die de mens zal aannemen. Het concept wonen is namelijk “een constante vorm van onderweg zijn”.

De installatie van Studio Makkink Bey laat zien dat hedendaags nomadisme een grote impact heeft op de manier van bouwen en de bouwmaterialen die we gebruiken.

Bey: “Omdat we de neiging hebben steeds als we ergens zijn aangekomen, al bezig te zijn met onze nieuwe bestemming, ontstaat een nomadische mentale leefwijze. Constant onderweg zijn maakt van wonen iets tijdelijks, verblijfruimtes worden mobiel en moduleerbaar.”

Wat dit betekent voor het ontwerp? Geen ontkenning van het woonhuis aldus de ontwerpers, maar een totaal andere invulling van het begrip huiselijkheid. “Industriële materialen vormen het chassis en zelf kunnen bouwen de norm. Huiselijkheid maakt zich los van bakstenen en de waarde van de hypotheek en situeert zich in de sociale relatie tussen de leden van de groep.”

Natuur en technologie

Een terugkerend thema binnen de toekomstvisies is de verhouding tussen natuur en technologie. Die staan soms op gespannen voet met elkaar, aldus Ross Lovegrove. De Britse productontwerper denkt dat we ons in de derde fase van de evolutie bevinden, wat zoveel betekent als dat de mens verantwoordelijk is voor alle groei en innovatie, niet de natuur. “Wij worden de natuur, we transformeren alles om ons heen.”


Arcade Project Room door Troika: een interieur dat balanceert tussen het ongrijpbare en het fysieke.

Aan de andere kant zijn natuurkrachten als water, wind en licht nog steeds de sterkste beïnvloeders van onze emoties, stellen kunstenaars David Bowen en ontwerpcollectief Troika. Natuurkrachten laten ons weten dat we deel zijn van een groter geheel en maken ons bewust van onze nederige positie.

Op dat gevoel speelt Troika in met de installatie Arcades. Op het Buda Island, de beurslocatie in de binnenstad van Kortrijk, toverden Sebastien Noel, Eva Rucki en Conny Freyer een stal door middel van licht om tot een welhaast religieuze ruimte. Met 20 lichtzuilen die op een fresnellens vallen, is een arcade gevormd van ongrijpbaar licht. De lichtstralen die door de focus van de lens gaan, veranderen niet van richting, maar worden gecontinueerd in een halve boog.

 
Curator Lowie Vermeersch met de ontwerpers van de Future Primitives Project Rooms. V.l.n.r. Vermeersch, Hannes Van Severen, Fien Muller, Ross Lovegrove, Sebastien Noel (Troika), Greg Lynn en Jurgen Bey.

Deze laatste installatie is de meest indrukwekkende en meest veelzeggende van de Biënnale. Met Arcades creërt Troika een ruimtelijke ervaring die je doet twijfelen aan de praktische, rationele en wetenschappelijke principes die de wereld domineren. Het vraagt je te pauzeren en de ervaring te overdenken. Rationeel gezien klopt het niet, licht kan zo niet worden gebogen, maar je gevoel gaat er helemaal in mee.

Technologie en menselijkheid

Eigenlijk is dit in een notedop de conclusie die je uit alle toekomstvisies van de hierboven beschreven ontwerpers kunt trekken: we zijn afhankelijk van alle nieuwe wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen, maar we stellen ons ook constant vragen hierbij, over wat de gevolgen zijn van deze supersnelle vooruitgang. Technologie en wetenschap veranderen inderdaad onze levens, maar mensen zullen altijd behoefte hebben aan geborgenheid, plezier, groen en gezelschap. In de ontwerpen voor de toekomst zullen natuur, intuïtie en technologie daarom hand in hand gaan.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels