blog

Ziekenhuis als laboratorium

Interieur

Wil architectuur zich een positie verwerven in de toekomstige opgave, dan moet ze de uitdaging aangaan om nieuwe variabelen, vragen en kennis in haar vakgebied te incorporeren. Dit kan ze doen door handboeken en verhandelingen te schrijven die zich richten op specifieke architectonische opgaven. Een tweede terrein waarop architectuur kan excelleren, is dat van de techniek. Dit gebied is van oudsher een aanjager van architectonische innovaties, zeker op dit moment, gelet de urgente vragen van klimaat en energie. Het derde terrein waarop de architectuur het niet moet laten liggen, is dat van het ziekenhuis.

Ziekenhuis als laboratorium

De zorg is op dit moment enorm in beweging. Door financiële beperkingen en door personeelsgebrek komt het accent in de zorg te liggen op preventie en gedragsverandering. Dit leidt tot een nieuwe ordening waarbij de tweede lijnszorg wordt teruggedrongen en mensen met hun klachten terecht kunnen bij inloopcentra op wijkniveau. De ziekenhuizen blijven bestaan, maar gaan zich specialiseren. Op de achtergrond spelen twee andere ontwikkelingen die evenzeer een grote impact hebben op de opgave: de verschuiving van zorg naar gezondheid en de introductie van marktwerking in de zorg.

 Blog Ziekenhuis als laboratorium

Over de huidige zorgarchitectuur zijn de oordelen vaak meedogenloos. Zo werd onlangs het gros van de gebouwen die waren ingestuurd voor de Hedy d’Anconeprijs, getypeerd als “gestolde programma’s van eisen, als fantasieloze bouwsels, gedrapeerd om een optelsom van vierkante meters en georganiseerd op basis van functionele relaties.” Dergelijke oordelen die de nadruk leggen op armoede en verlies, onderschatten op zijn minst het gewicht dat efficiency in de huidige zorg heeft. Op de achtergrond speelt het nooit tegengesproken verhaal van de in de jaren zeventig en tachtig populaire architectuurhistoricus Manfredo Tafuri, dat architectuur geconfronteerd met dergelijke opgaven, alleen nog maar kon kiezen voor een grandioos zwijgen. Echter gezien de toekomstige zorgopgave, kan worden betoogd dat de architectuur zich niet opnieuw de kaas van het brood moeten laten eten.

De parallel met de ontwikkeling van de architectuur uit de achttiende eeuw is sterk. Het ziekenhuis uit deze tijd is gebaseerd op de opkomst van de dokter en van medische kennis, als bronnen van publieke autoriteit. Het ziekenhuis wordt de plaats waar patiënten worden bestudeerd en waar nieuwe typen kennis en nieuwe technieken worden toegepast. Als gevolg van deze ontwikkelingen haalden unieke ontwerpen door sterarchitecten als Ledoux en Chalgrin het niet. Het idee van het ziekenhuis als icoongebouw werd ingeruild voor het ziekenhuis als een variabele en flexibele faciliteit die was afgestemd op de wisselende behoeften van de stedelijke bevolking. Tegelijkertijd werd gehamerd op en gewerkt aan openbare hygiëne.

 Blog Ziekenhuis als laboratoriumFotograaf: Torben Eskerod, Guri Dahl, C. F. Møller Architects

Het grote verschil met de huidige tijd is dat de gezondheidszorg in die tijd een autoritaire sector was, terwijl nu veel meer de nadruk wordt gelegd op preventie, zelfdoen en zelfcontrole. Dit maakt het ziekenhuis wederom een gebied waar nieuwe ideeën worden getoetst en getest. Deze zullen vervolgens hun weg vinden naar het geheel van de stedelijke ruimte. Een voorzichtige conclusie lijkt gerechtvaardigd: wil architectuur zichzelf serieus nemen, dan moet ze daarbij zijn.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels