artikel

Ruimtelijk ontwerp Prix de Rome 2017 in Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Interieur

Door Harm Tilman – Vier kunstenaars met hyperspecifieke wensen en presentaties, één tentoonstelling die een ruimtelijk geheel vormt. Donna van Milligen Bielke bracht deze opgave tot een goed einde door intelligent gebruik te maken van de open tussenruimte.

De Prix de Rome is een aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars tot 40 jaar en architecten tot 35 jaar. Voor de expositie van dit jaar met vier genomineerde beeldende kunstenaars ontwierp de jonge Amsterdamse architect Donna van Milligen Bielke de tentoonstelling. Van Milligen Bielke, zelf winnaar van de Prix de Rome Architectuur in 2014, ontwierp voor iedere kunstenaar een eigen specifieke ruimte, te betreden vanaf een centraal plein.


Plattegrond en opstand van het ruimtelijk ontwerp voor Prix de Rome 2017 door Donna van Milligen Bielke

Geslaagd proces

Dit is de eerste keer dat voor de tentoonstelling van de Prix de Rome beeldende kunst een ontwerp is gemaakt. Anders dan in het kunstencentrum De Appel te Amsterdam waar de genomineerden de beschikking hadden over een eigen ruimte, dienden ze in de Kunsthal een zaal met elkaar te delen. Voor kunstenaars die hun kunst specifiek op een gegeven ruimte ontwerpen, is dat bepaald geen sinecure. Het ontwerp laat zich dan ook lezen als de uitkomst van een geslaagd onderhandelingsproces met vier kunstenaars over de indeling van de ruimte.

Routing Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Routing Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Rome als referentie

Omdat de kunstenaars een sterke individuele ruimte nodig hadden, maar de tentoonstelling ook duidelijk een geheel moest zijn, koos Donna van Milligen Bielke als ontwerpreferentie voor het Romeinse stedelijke weefsel dat ze in 2015 tijdens haar verblijf in Rome uitgebreid had bestudeerd. Kenmerkend voor dit weefsel is de veelvormige restruimte die zich bevindt tussen de sterke individuele plattegronden van de gebouwen en in sommige gevallen is verbijzonderd tot pleinen.

Entree tot de verschillende ruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Entree tot de verschillende ruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Actieve rol van de muur

Het idee om de betekenis van de architectuur te zoeken in deze tussenruimte, dateert uit de jaren dertig van de vorig eeuw en werd voor de eerste maal ten volle ontwikkeld door de Amerikaanse architect Louis Kahn. Hij stelde dat een muur een actieve rol kan spelen in de plattegrond, en koppelde daar het onderscheid tussen ‘served space’ en ‘servant space’ aan.

Routing door de verschillende zalen van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Routing door de verschillende zalen van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Robert Venturi en tussenruimte

In het spoor van Kahn werkte de Amerikaanse architect Robert Venturi die in zijn beroemde boek ‘Complexity and Contradiction in Architecture’ uit 1966 het dogma aanviel dat het exterieur een uitdrukking zou moeten zijn van het interieur. In dit boek maakt hij het onderscheid tussen open en gesloten restruimte. De laatste komt tot stand als de buitenkant niet exact overeenkomt met het interieur.

Gesloten tussenruimte

Deze gesloten tussenruimte wordt in principe gedefinieerd door randvoorwaarden en ‘constraints’ die gelden in en voor de buitenruimte. Je komt deze bijna niet tegen in de architectuur van de twintigste eeuw. Anders ligt dat met de open tussenruimte, waarbij je kunt denken aan de ‘servant spaces’ van Louis Kahn of de holle muren van de Romeinse barokarchitectuur waarmee het exterieur is aan te passen aan verschillende interieurs.

Idee van tussenruimte

In haar tentoonstellingsontwerp voor de Kunsthal maakt Donna van Milligen Bielke op meesterlijke wijze gebruik van dit idee van een tussenruimte . De muur, een samenstel van concave en rechte vormen, omsluit de verschillende ruimtes van de kunstenaars en is gevormd door de veelvormige publieke ruimte van waaruit je de verschillende ruimtes betreedt. De muur vormt deze entree. Door het contrast tussen buitenruimte en binnenruimte, tussen de gemeenschappelijke buitenwereld en de totaal verschillende ervaringswerelden van de kunstenaars, is het verrassingseffect steeds heel groot.

Entree tot de verschillende tentoonstellingsruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Entree tot de verschillende tentoonstellingsruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

De muur die de buiten- en binnenruimte scheidt, vormt de toegang tot de tentoonstellinsgruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

De muur die de buiten- en binnenruimte scheidt, vormt de toegang tot de tentoonstellinsgruimtes van de Prix de Rome 2017 in de Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Vier maatpakken

De muur bleek een bruikbaar uitgangspunt te zijn voor het onderhandelingsproces dat volgde met de kunstenaars. Aan de hand van hun behoeftes en de ontwikkeling van hun werk zijn de ruimtes verder gemoduleerd, in elkaar geschoven en ingericht. Uiteindelijk ontstonden vier maatpakken voor de afzonderlijke kunstenaars, maar binnen een overtuigend ruimtelijk geheel dat gemarkeerd wordt door de muur-entree en drie kolommen. Het thema van de tussenruimte bleek daarbij stevig genoeg om de onderlinge verschillen tussen van de afzonderlijke ruimtes op te vangen.

Plattegrond van de Prix de Rome 2017 in Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Plattegrond van de Prix de Rome 2017 in Kunsthal door Donna van Milligen Bielke

Vier installaties

De installatie van Noor van Imhoff begint in de paars verlichte personenlift die sterk contrasteert met de felgroene expositiezaal.

De installatie van Noor van Imhoff begint in de paars verlichte personenlift die sterk contrasteert met de felgroene expositiezaal.

In de ruimte van Melanie Bonajo bekijk je gezeten op een reusachtig knuffeldier een video compilatie van de meest bizarre ontmoetingen tussen dieren en dingen.

In de ruimte van Melanie Bonajo bekijk je gezeten op een reusachtig knuffeldier een video compilatie van de meest bizarre ontmoetingen tussen dieren en dingen.

Rana Hamadeh presenteert in een pikzwarte ruimte haar operaproject, en laat deze vergezeld gaan van indringende muzikale klanken.

Rana Hamadeh presenteert in een pikzwarte ruimte haar operaproject, en laat deze vergezeld gaan van indringende muzikale klanken.

In absoluut contrast hiermee staat de absolute stilte die heerst onder de videopanelen met elkaar vastpakkende en loslatende handen en armen van Katarina Zdjelar.

In absoluut contrast hiermee staat de absolute stilte die heerst onder de videopanelen met elkaar vastpakkende en loslatende handen en armen van Katarina Zdjelar.

Stedebouwkundig gezichtspunt

Deze vier ruimtes grijpen op ingenieuze manier in elkaar, zonder dat je dit bij een bezoek zo ervaart. De muur-entree bemiddelt op vanzelfsprekende wijze tussen de op ontvangst ingerichte pleinruimte en de gesloten ruimtes met de kunstwerken. Dit stedebouwkundige gezichtspunt vormt de grote kracht van de inrichting van Donna van Milligen Bielke.

De eindpresentatie van de winnaar en genomineerden is tot en met 25 februari 2018 te zien in de Kunsthal Rotterdam, Westzeedijk 341 in Rotterdam. Ter gelegenheid van de Prix de Rome 2017 verscheen een catalogus over het werk van de genomineerden.

 

Lees ook

Reageer op dit artikel