nieuws

Group A over stationsrenovatie Metro Oostlijn Amsterdam

Geen categorie

Vorige maand is de uitvoering gestart van de Stationsrenovatie van de Metro Oostlijn, waarbij de 16 nog oorspronkelijke Oostlijn stations worden gerenoveerd. GROUP A won, samen met Fabrique, in 2009 de prijsvraag en werkt sinds die tijd aan het uitwerken van het ontwerp. Projectarchitect Maarten van Bremen vertelt hoe de verrommelde stations straks hun oorspronkelijke glorie weer tonen aan het publiek, in een heldere opzet.

Group A over stationsrenovatie Metro Oostlijn Amsterdam

De Oostlijn is in de jaren zeventig ontworpen als gesamtkunstwerk: kunst, stationsmeubilair, bewegwijzering, logo’s, lettertypes en metrostellen werden speciaal voor de nieuwe metro en in samenhang met elkaar ontworpen. Ad-hoc aanpassingen hebben de strakke architectonische compositie echter vertroebeld, met verrommeling tot gevolg. Ook is het overzicht binnen de stations en vindbaarheid van de toegangen gering, waardoor de ervaring van sociale veiligheid te wensen overlaat.

Brutalistische architectuur

De brutalistische, “ongepolijste”, basis van de Oostlijn is uitgangspunt in het ontwerp van GROUP A. Het béton brut wordt schoongemaakt, transparant gecoat en aangelicht om de kenmerkende oppervlaktestructuur te laten spreken en het oorspronkelijk karakter te versterken.

Clusteren en verhelderen

Van Bremen geeft toe dat ze veel geluk gehad hebben met de kwaliteit van de oorspronkelijke brutalistische architectuur van de stations. Daarom konden grote ruimtelijke ingrepen worden vermeden. “Na uitvoerig onderzoek blijkt dat de belangrijkste ingrepen zich bevinden op het gebied van clusteren en verhelderen: Elementen die in de loop der jaren zijn toegevoegd in het interieur worden verwijderd of geclusterd op een vanzelfsprekende plek. Wanden worden rechtgetrokken. Alles om de transparantie en de flow in het station te optimaliseren.” Tegenover het ongepolijste karakter van het kale beton introduceert Group A contrasterende materialen als glas, geglazuurde tegels. Liftenschachten worden opengemaakt, zodat de sociale controle en de uitstraling verbetert. Nieuwe verlichting wordt toegevoegd. Op plekken waar het overzicht te beperkt is, worden vides gemaakt of vergroot.


Aandacht voor detaillering

Group A heeft alles tot op het kleinste detail uitgewerkt om de juiste sfeer te verkrijgen. Zo is er veel aandacht besteed aan het tegelwerk. De detaillering is zo opgezet dat het tegelwerk altijd in hetzelfde vlak als het beton ligt, om ongelijke overgangen te voorkomen. Alle oppervlaktes die reizigers fysiek aanraken zoals leuningen en zitmeubels zijn uitgevoerd in hardhout.

Esthetiek versus techniek

“In principe had de gemeente een technische renovatie voor ogen”, vertelt Van Bremen. “Er was weinig geld voor de esthetische aspecten van de renovatie. Maar door de juiste technische beslissingen te nemen, is er toch een esthetisch ontwerp ontstaan. We hebben goed geluisterd naar wat nodig is en waar technische beslissingen esthetische implicaties hebben. Het is dus vooral een kwestie van de goede keuzes maken.”

Inventiviteit

Wie denkt dat alles zomaar van de wanden, vloeren en plafonds mag worden gesloopt en verplaatst, heeft het echter mis. “Veel van de veiligheidsmaatregelen zijn later extra toegevoegd aan de stations. Als we die aanraken of verplaatsen, dan moet het hele systeem opnieuw gecertificeerd worden. In sommige gevallen vroeg dat om veel inventiviteit.”


De ontwerpstrategie van Group A: clusteren, strategisch positioneren en transparantie aanbrengen

Typografie en wayfinding

De Oostlijn beschikte vroeger over een speciaal ontworpen inrichting, van asbakken en prullenbakken tot wayfinding. Door de jaren heen zijn deze verdwenen of vervangen, terwijl ze juist onderdeel waren van het gesamtkunstwerk. Tegenwoordig is het niet meer mogelijk om toegangspoortjes enzovoorts speciaal voor een metrolijn te laten ontwerpen. Op het gebied van typografie en wayfinding waren wel mogelijkheden om een uniform beeld te creëren. Grafisch ontwerper René Knip ontwierp tegelpatronen en letters die alle stations van de Oostlijn met elkaar verbinden.

Prettige plek

“Onder andere de toegenomen eisen met betrekking tot veiligheid hebben geleid tot veel extra troep op wanden en plafonds. Dat heeft er ironisch genoeg voor gezorgd dat de sfeer in de metrostations niet prettig is en mensen er niet graag komen. Het is onze missie om de Oostlijn weer tot een prettige plek te maken voor reizigers.”

Overlast beperken

Een grote vraag tijdens het ontwerpen was hoe de renovatiewerkzaamheden plaats konden vinden met zo min mogelijk buitendienststellingen. Een groot deel van de werkzaamheden gaat plaatsvinden tijdens de nachtelijke buitendienststellingen, maar daarmee waren de ontwerpers er nog niet. Zo is ervoor gekozen geen nieuwe vloer aan te leggen in de stations. Dit zou er immers voor zorgen dat grote delen lange tijd niet beloopbaar zijn. Door de vloer te polijsten en te impregneren kan de overlast tot een minimum beperkt worden, maar wordt ook een onderdeel van de oorspronkelijke architectuur weer in ere hersteld.

Nadenken over gebruik

Group A is al bijna zeven jaar bezig met de renovatieplannen. Sinds een half jaar is het ontwerpteam onder de vlag van aannemer Hegeman+ de renovatieplannen voor de stations één voor één aan het uitwerken tot uitvoeringstekeningen. Ondanks de lange looptijd vertelt Van Bremen nog steeds vol vuur over het complexe project. “Ik ben architect geworden omdat ik van mensen hou. Stations bereiken zoveel mensen, nadenken over hoe mensen het gebouw gebruiken en zich er prettig voelen blijft leuk.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels