nieuws

Van Bergen Kolpa ontwerpt grootste voedselonderzoek- en demonstratiecentrum van Europa

Geen categorie

In Nederland is geen enkel architectenbureau zo gevorderd in het professionaliseren van stadslandbouw als Van Bergen Kolpa. Het Rotterdamse bureau won vorige week de opdracht voor het ontwerpen van Het Groente Paleis: het grootste voedselonderzoek- en demonstratiecentrum van Europa, op de dak van een bestaande veilingloods. We vroegen Jago van Bergen wat het project zo bijzonder maakt.

Van Bergen Kolpa ontwerpt grootste voedselonderzoek- en demonstratiecentrum van Europa

De prijsvraag voor het ontwerp van Het Groente Paleis werd uitgeschreven onder leiding van de Vlaams Bouwmeester. Van Bergen Kolpa won de opdracht samen met Meta, Wageningen UR glastuinbouw, Smiemans en Tractabel Engineers. Voor de ambitieuze opgave verbindt het Vlaams Onderzoekinstituut voor land- en tuinbouw Inagro zich aan de logistieke sector en de consument. Het gebouw wordt gerealiseerd op het dak van de Groente en fruit veiling REO, het logistieke hart van de voedselindustrie van West-Vlaanderen. Het innovatieve ontwerp moet een voorbeeld worden voor toekomstige voedselproductie in de stad, intensief ruimtegebruik, circulair energie- en watergebruik en verduurzaming van de glastuinbouw.

Onderzoek, educatie en productie op één plek

In het 9.500m2 grote gebouw bevinden zich hightech onderzoekfaciliteiten voor de teelt van vrucht- en bladgroente omringd door een educatieve routing voor het brede publiek. In vier verschillende klimaatzones kan zo de teelt van tomaat en sla maar ook peper en aardbei beleefd worden. De entree met brede opgaande trap leidt naar het Stadstuinbouw Plein met bezoekersfaciliteiten. In de zogenaamde Gevelserre aan de ringweg bevindt zich een dubbelhoge kas voor innovatie van verticale teelt. De voet van de Gevelserre dient voor de opvang van hemelwater met rietfilter voor het zuiveren van afvalwater.

Voedselketens herzien

Kun je iets vertellen over de visie die ten grondslag ligt aan jullie ontwerp?

Sinds het begin van de 21e eeuw woont meer dan de helft van de wereldbevolking in de stad. Deze steden blijven de komende decennia groeien en worden gevoed door de lange lineaire voedselketens (van productie, verwerking, logistiek tot consumptie) met regionale, internationale en mondiale afzetmarkten. De lange voedsel ketens worden enerzijds gekenmerkt door hoogtechnologische teelt, geavanceerde verwerking en efficiënte logistiek maar zijn anderzijds steeds verder los van de stedelijke cultuur en de consument komen te staan.

Recentelijk ontstaan er steeds meer initiatieven voor lokale productie en korte voedselketens in de vorm van Stadslandbouw. De korte ketens zijn gebaseerd op een direct contact tussen producent en consument. Maar zij missen vaak nog een professionele aanpak en ondersteuning op het gebied van teelttechnologie, verwerking en logistiek.

Nieuwe verdienmodellen in stadslandbouw

Jullie hebben voor deze opdracht ook nieuwe verdienmodellen voor de opdrachtgevers bedacht. Kun je deze opnoemen?

In onze visie kan Het Groente Paleis de korte- en de lange voedselketens met elkaar verbinden zodat er een kruisbestuiving tussen beide gaat plaatsvinden. Ofwel; we verbinden moderne voedseltechnologie met de artisinale stadslandbouw en zijn consumenten. Hiervoor hebben wij ten eerste een hoogtechnologische onderzoekserre op een stedelijk dak ontworpen. Het ontwerp van de interne logistiek (verbinding met kistenloods) maakt het mogelijk om de (lokale) voedselproductie van de dakserre direct toe te leveren aan stedelijke consumenten, restaurants , winkels en markten via het distributie netwerk van het Reo cluster.

Omgekeerd kunnen de professionele stedelijke afnemers hun wensen en ervaringen met de voedselproducten van de Dakserre weer delen met onderzoekers en telers die werkzaam zijn in de Dakserre. Hierdoor ontstaat ‘customer intimacy’: directe levering aan winkels en restaurants in de stad creëert mogelijkheden tot feedback aan de telers, verstevigt de naamsbekendheid van het merk REO/Inagro en maakt het mogelijke hun ‘groene waarden’ en marketingmodellen verder uit te bouwen.

Tevens biedt het ontwerp ook letterlijk ruimte, op het breed toegankelijke Stadslandbouwplein, aan een platform voor kennisuitwisseling van teeltechnologie, nieuwe verdienmodellen, etc tussen telers, stedelijke consumenten en de logistieke sector. Telers die in de stad willen beginnen vinden zo in de Het Groente Paleis een toegankelijk kenniscentrum op het gebied van bijvoorbeeld grondloze teelt.

Tenslotte voorziet het ontwerp van de Gevelserre ook in onderzoeksmogelijkheden tot meervoudig ruimtegebruik en daaruit voorvloeiende verdienmodellen. Zo kan de Gevelserre worden gezien als letterlijk voorbeeld van gevelserres voor gebouwen in de stad. Het ontwerp voor de verticale teelt biedt mogelijkheden tot combinatie met ander functies. Bijvoorbeeld door de mogelijkheid de gevelserre uit te baten voor bedrijfspresentaties en borrels in een bijzondere omgeving van toekomstige verticale teelten in de stad. Meer van dit soort ideeën hebben we onlangs benoemd in ons onderzoek naar professionalisering van Stadslandbouw.

Onbenut potentieel

Dit project is in België. Loopt Nederland achter op het gebied van professionele stadslandbouw? Zijn er kansen voor Nederlandse fruit- en groenteteelt die in het project voor het Groente Paleis naar voren komen?

Nederland is de mondiale nummer één wat betreft professionele tuinbouw en agrologistiek maar helaas niet in en om de stad. Recent onderzoek van ons bureau naar verdiencapaciteiten voor de Greenport Westland-Oostland laat zien dat er een enorm onbenut potentieel is van korte voedselketens maar ook van kennisketens en inhoudsstoffenketens.

Bouwhandboek

Gaan jullie na oplevering monitoren hoe succesvol de teelt in dit gebouw is en of alle duurzaamheidsmaatregelen zoals waterzuivering dmv riet goed functioneren?

We werken in een multidisciplinair ontwerpteam samen met oa Wageningen UR en Tractabel Engineers. Met hen hebben we een aantal innovatieve voorstellen binnen de architectuur van het gebouw vorm gegeven. Het Groente Paleis is daarbij expliciet een ‘test en onderzoekgebouw’ dat als voorbeeld ‘lessons learned’ voor toekomstige stadslandbouw projecten op daken moet dienen. De resultaten zullen door de Vlaams Bouwmeester na oplevering als een soort Bouwhandboek worden gepubliceerd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels